Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1895–1970
Y bardd o Bwllheli a enillodd y goron dair gwaith a’r gadair unwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, a fu ddwywaith yn Archdderwydd ac a luniodd seremonïau’r Orsedd.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Enillodd Cynan, y bardd o Bwllheli, Goron yr Eisteddfod Genedlaethol deirgwaith a’r Gadair unwaith, a’r unig un erioed a etholwyd yn Archdderwydd am ail dymor. Daeth â lliw, trefn ac urddas i’r Orsedd, lluniodd goroni a chadeirio’r bardd fel y’u gwelir heddiw, ac ysgrifennodd Aberdaron, un o’r cerddi mwyaf annwyl yn y Gymraeg.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.Cynan (bardd) ↗Wicipedia CymraegBardd, dramodydd ac eisteddfodwr o fri (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a’i enw bedydd Albert Evans-Jones; ganed ym Mhwllheli, a’i dad yn berchennog bwyty yn y dref; gwasanaethodd yn Salonica a Ffrainc gyda chwmni Cymreig y Corfflu Meddygol; mae Alan Llwyd yn honni mai Cynan, nid Hedd Wyn, yw prif fardd rhyfel Cymru o gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf; hyfforddodd i weinidogaeth y Methodistiaid Calfinaidd yn y Bala ac fe’i hordeiniwyd ym Mhenmaenmawr yn 1920, gan wasanaethu yno hyd 1931; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; bu’n byw ym Mhorthaethwy, ond yn ei gerdd fwyaf poblogaidd, ‘Aberdaron’, mae’n mynegi dymuniad i ymddeol i Aberdaron; yn ogystal â bod yn un o feirdd a llenorion pwysicaf ei gyfnod, gwnaeth gyfraniad enfawr i fyd y ddrama.
| Ganed | 14 Ebrill 1895, Pwllheli |
|---|---|
| Rhyfel | Y Corfflu Meddygol, Salonica a Ffrainc |
| Coronau | Caernarfon 1921, yr Wyddgrug 1923, Bangor 1931 |
| Cadair | Pont-y-pŵl 1924 |
| Archdderwydd | 1950 hyd 1954 a 1963 hyd 1966 |
| Urddwyd yn farchog | 1969 |
| Bu farw | 26 Ionawr 1970 |
Ganed Albert Evans Jones ym Mhwllheli ar 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones, a gadwai’r Central Restaurant yn Stryd Penlan, a’i wraig Hannah Jane. Aeth i’r ysgol ym Mhwllheli a graddio ym Mangor yn 1916.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.
Yr un flwyddyn ymunodd â chwmni myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol a gwasanaethu yn Salonica ac yn Ffrainc, yn gyntaf yn ddyn ambiwlans gyda’r 86ain Ambiwlans Maes ac yna’n gaplan iddo.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.
Lluniodd yr hyn a welodd ei farddoniaeth. Mae’r bardd a’r beirniad Alan Llwyd wedi galw Cynan yn brif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, oherwydd ni ysgrifennodd neb yn fwy byw am yr hyn y mae rhyfel yn ei wneud i gorff ac ysbryd dyn.FfynonellauAlbert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.Cynan (bardd) ↗Wicipedia CymraegBardd, dramodydd ac eisteddfodwr o fri (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a’i enw bedydd Albert Evans-Jones; ganed ym Mhwllheli, a’i dad yn berchennog bwyty yn y dref; gwasanaethodd yn Salonica a Ffrainc gyda chwmni Cymreig y Corfflu Meddygol; mae Alan Llwyd yn honni mai Cynan, nid Hedd Wyn, yw prif fardd rhyfel Cymru o gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf; hyfforddodd i weinidogaeth y Methodistiaid Calfinaidd yn y Bala ac fe’i hordeiniwyd ym Mhenmaenmawr yn 1920, gan wasanaethu yno hyd 1931; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; bu’n byw ym Mhorthaethwy, ond yn ei gerdd fwyaf poblogaidd, ‘Aberdaron’, mae’n mynegi dymuniad i ymddeol i Aberdaron; yn ogystal â bod yn un o feirdd a llenorion pwysicaf ei gyfnod, gwnaeth gyfraniad enfawr i fyd y ddrama.
Yn 1921 yn Eisteddfod Genedlaethol Caernarfon enillodd y Goron gyda Mab y Bwthyn, hanes Cymro ifanc yn y Rhyfel Mawr. Siaradai ei thestun â phawb, a gwnaeth ei harddull syml ac uniongyrchol hi’n boblogaidd ar unwaith.FfynhonnellJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.
Enillodd y Goron eto yn yr Wyddgrug yn 1923 gyda Yr Ynys Unig, hanes y Tad Damien ymhlith y gwahangleifion, a’r drydedd waith ym Mangor yn 1931 gyda Y Dyrfa, am gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig ym marddoniaeth Gymraeg.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.
Ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y Gadair gyda I’r Duw nid Adwaenir, camp unigryw, oherwydd fe’i hysgrifennwyd ar fesur y tu allan i’r mesurau caeth cydnabyddedig.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.
Mae ei gerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig, yn syml eu harddull ac yn uniongyrchol eu geiriau. Yr anwylaf oll yw Aberdaron, lle mae’r bardd, ac yntau’n byw ym Mhorthaethwy, yn breuddwydio am ymddeol i’r pentref bach ym mhen draw Llŷn.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Cynan (bardd) ↗Wicipedia CymraegBardd, dramodydd ac eisteddfodwr o fri (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a’i enw bedydd Albert Evans-Jones; ganed ym Mhwllheli, a’i dad yn berchennog bwyty yn y dref; gwasanaethodd yn Salonica a Ffrainc gyda chwmni Cymreig y Corfflu Meddygol; mae Alan Llwyd yn honni mai Cynan, nid Hedd Wyn, yw prif fardd rhyfel Cymru o gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf; hyfforddodd i weinidogaeth y Methodistiaid Calfinaidd yn y Bala ac fe’i hordeiniwyd ym Mhenmaenmawr yn 1920, gan wasanaethu yno hyd 1931; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; bu’n byw ym Mhorthaethwy, ond yn ei gerdd fwyaf poblogaidd, ‘Aberdaron’, mae’n mynegi dymuniad i ymddeol i Aberdaron; yn ogystal â bod yn un o feirdd a llenorion pwysicaf ei gyfnod, gwnaeth gyfraniad enfawr i fyd y ddrama.
Casglwyd ei gerddi yn Telyn y Nos (1921), Caniadau Cynan (1927) a’r casgliad cyflawn Cerddi Cynan (1959).FfynhonnellJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.
Wedi’r rhyfel hyfforddodd ar gyfer y weinidogaeth yn y Bala ac yn 1920 daeth yn weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr. Yn 1931 daeth yn diwtor i’r coleg ym Mangor, yn dysgu drama a llenyddiaeth Gymraeg i oedolion hyd 1960, ond daliodd ati i bregethu, ac roedd yn un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.Cynan (bardd) ↗Wicipedia CymraegBardd, dramodydd ac eisteddfodwr o fri (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a’i enw bedydd Albert Evans-Jones; ganed ym Mhwllheli, a’i dad yn berchennog bwyty yn y dref; gwasanaethodd yn Salonica a Ffrainc gyda chwmni Cymreig y Corfflu Meddygol; mae Alan Llwyd yn honni mai Cynan, nid Hedd Wyn, yw prif fardd rhyfel Cymru o gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf; hyfforddodd i weinidogaeth y Methodistiaid Calfinaidd yn y Bala ac fe’i hordeiniwyd ym Mhenmaenmawr yn 1920, gan wasanaethu yno hyd 1931; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; bu’n byw ym Mhorthaethwy, ond yn ei gerdd fwyaf poblogaidd, ‘Aberdaron’, mae’n mynegi dymuniad i ymddeol i Aberdaron; yn ogystal â bod yn un o feirdd a llenorion pwysicaf ei gyfnod, gwnaeth gyfraniad enfawr i fyd y ddrama.
Rhoddodd lawer i’r ddrama Gymraeg hefyd. Enillodd ei ddrama Hywel Harris wobr ddrama’r Eisteddfod Genedlaethol yn 1931, a chroesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr yn 1957. Fe’i clywid yn aml ar y radio a’i weld ar y teledu, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn.FfynonellauAlbert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.Cynan (bardd) ↗Wicipedia CymraegBardd, dramodydd ac eisteddfodwr o fri (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a’i enw bedydd Albert Evans-Jones; ganed ym Mhwllheli, a’i dad yn berchennog bwyty yn y dref; gwasanaethodd yn Salonica a Ffrainc gyda chwmni Cymreig y Corfflu Meddygol; mae Alan Llwyd yn honni mai Cynan, nid Hedd Wyn, yw prif fardd rhyfel Cymru o gyfnod y Rhyfel Byd Cyntaf; hyfforddodd i weinidogaeth y Methodistiaid Calfinaidd yn y Bala ac fe’i hordeiniwyd ym Mhenmaenmawr yn 1920, gan wasanaethu yno hyd 1931; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; bu’n byw ym Mhorthaethwy, ond yn ei gerdd fwyaf poblogaidd, ‘Aberdaron’, mae’n mynegi dymuniad i ymddeol i Aberdaron; yn ogystal â bod yn un o feirdd a llenorion pwysicaf ei gyfnod, gwnaeth gyfraniad enfawr i fyd y ddrama.
Yn 1935 daeth yn Gofiadur yr Orsedd. Gyda’i synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwelodd y gallai ei seremonïau gyffroi’r tyrfaoedd. Daeth â threfn ac urddas iddynt, ychwanegodd seremonïau newydd fel y ddawns flodau, a lluniodd goroni a chadeirio’r bardd fel y’u perfformir hyd heddiw. Helpodd hefyd i ail-lunio’r Eisteddfod ei hun, gyda’i Llys a’i Chyngor, a daeth yn Llywydd ei Llys yn 1967.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.
Bu’n Archdderwydd o 1950 hyd 1954 ac eto o 1963 hyd 1966, yr unig un erioed a etholwyd i’r swydd yr eildro.FfynonellauJones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.Albert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.
Fe’i gwnaed yn CBE yn 1949 ac yn Ddoethur mewn Llên Prifysgol Cymru yn 1961, cafodd ryddid Pwllheli yn 1963, ac fe’i hurddwyd yn farchog yn 1969 fel Syr Cynan Evans-Jones, gan gadw’i enw barddol yn ei deitl. Bu farw ar 26 Ionawr 1970 a gorwedd ym mynwent Sant Tysilio ar Ynys yr Eglwys, yn y Fenai.FfynonellauAlbert Evans-Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Syr (Albert) Cynan Evans-Jones CBE (14 Ebrill 1895 – 26 Ionawr 1970), a adwaenir yng Nghymru wrth ei enw barddol Cynan, bardd a dramodydd o Gymro; ganed ym Mhwllheli, ei dad yn berchennog y Central Restaurant yn Stryd Penlan; ymunodd â Chwmni Myfyrwyr Cymreig y Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc yn ddyn ambiwlans ac yna’n gaplan; mae Alan Llwyd o’r farn mai Cynan yw prif fardd rhyfel Cymru yn y Rhyfel Byd Cyntaf, gan roi’r disgrifiadau mwyaf byw o ryfel a’i effaith ar gorff ac ysbryd; un o bregethwyr mwyaf poblogaidd ei ddydd; yn ei gerdd fwyaf adnabyddus dymunai ymddeol i Aberdaron; enillodd ei ddrama Hywel Harris brif wobr ddrama’r Eisteddfod yn 1931; yn 1957 croesawyd ei Absalom fy Mab â chlod mawr; cyfieithodd Good Friday Masefield; ymddangosai’n gyson ar radio a theledu Cymraeg, a bu’n destun y rhaglen deledu liw gyntaf yn Gymraeg, Llanc o Lŷn; adwaenir yn bennaf am ei ddylanwad mawr ar foderneiddio’r Eisteddfod Genedlaethol; cynlluniodd seremonïau modern y Coroni a’r Cadeirio fel y’u perfformir heddiw; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1961; rhyddid bwrdeistref Pwllheli 1963; CBE 1949, marchog 1969; priododd Ellen J. Jones o Bwllheli yn 1921, un mab ac un ferch, ac wedi’i marw hi yn 1962 priododd Menna Meirion Jones o’r Fali; bu farw 26 Ionawr 1970 a’i gladdu ym mynwent Sant Tysilio, Ynys yr Eglwys, Porthaethwy.Jones, Sir Cynan (Albert) Evans (‘Cynan’; 1895 – 1970), poet, dramatist and eisteddfodwr ↗Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 14 Ebrill 1895, mab Richard Albert Jones a Hannah Jane (gynt Evans), Pwllheli; addysgwyd yn ysgolion elfennol a sir Pwllheli a Choleg y Brifysgol, Bangor, gan raddio 1916; y flwyddyn honno ymunodd â’r Corfflu Meddygol, gan wasanaethu yn Salonica a Ffrainc gyda’r 86ain Ambiwlans Maes, ac yn ddiweddarach yn gaplan; wedi’r rhyfel Coleg Diwinyddol y Bala; ordeiniwyd 1920 a bu’n weinidog eglwys y Presbyteriaid ym Mhenmaen-mawr; yn 1931 daeth yn Diwtor Rhanbarthol Môn yn Adran Efrydiau Allanol Bangor, ac o 1936 hyd 1960 yn Diwtor Staff yn arbenigo mewn Drama a Llenyddiaeth Gymraeg; daliodd i bregethu’n gyson; ffigur amlwg ym mywyd Cymru drwy’r Eisteddfod Genedlaethol; cymerodd yr enw Cynan wrth ymuno â’r Orsedd a’i gadw yn ei deitl pan urddwyd ef yn farchog; Cofiadur yr Orsedd 1935, cyd-ysgrifennydd Cyngor yr Eisteddfod Genedlaethol 1937; Archdderwydd 1950–54 a 1963–66, yr unig un a etholwyd am ail dymor; a chanddo synnwyr craff o ddrama a phasiant, gwnaeth seremonïau’r Orsedd yn ddeniadol i’r tyrfaoedd, dod â threfn ac urddas iddynt a chyflwyno seremonïau newydd megis y ddawns flodau; enillodd lawer o aelodau newydd; bu ganddo ran amlwg yn ad-drefnu’r Eisteddfod o 1935 a greodd y Llys a’r Cyngor, a bu’n Llywydd y Llys o 1967; yn 1921 enillodd y goron yng Nghaernarfon gyda ‘Mab y Bwthyn’, hanes Cymro ifanc yn rhyfel 1914–18, a enillodd boblogrwydd ar unwaith am ei destun amserol a’i arddull syml a dirodres; bu ei ail bryddest goronog, ‘Yr Ynys Unig’ (yr Wyddgrug 1923), hanes cenhadaeth y Tad Damien at y gwahangleifion, yr un mor boblogaidd; disgrifiai’r drydedd, ‘Y Dyrfa’ (Bangor 1931), gêm rygbi, y tro cyntaf i destun o’r fath gael ei gynnig; mae’r cerddi’n hollol ac yn arbennig o Gymreig; ym Mhont-y-pŵl yn 1924 enillodd y gadair am ‘I’r Duw nid adwaenir’, camp unigryw gan fod y gerdd ar fesur ‘tri thrawiad’, nad yw’n un o’r mesurau caeth cydnabyddedig; beirniadodd droeon; cyfrolau Telyn y Nos (1921), Y Tannau Coll, Caniadau Cynan (1927), Cerddi Cynan (1959); ei arddull yn ddirodres a’i ieithwedd yn syml.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf