Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1895–1970
Sefydlodd Urdd Gobaith Cymru yn 1922 a’r ysgol Gymraeg gyntaf yn 1939.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Ifan ab Owen Edwards: Ifan, mab Owen Edwards (O. M. Edwards)
Ifan ab Owen Edwards
Rhoddodd Ifan ab Owen Edwards le eu hunain i blant Cymru yn eu hiaith eu hunain. O lythyr mewn cylchgrawn plant yn 1922 adeiladodd Urdd Gobaith Cymru, gyda’i wersylloedd yn Llangrannog a Glan-llyn a’i heisteddfod fawr, ac yn 1939 agorodd ysgol Gymraeg yr Urdd yn Aberystwyth, y prosiect a werthfawrogai’n fwy na’r un arall.FfynonellauIfan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.Edwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wicipedia CymraegAcademydd ac awdur (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), sy’n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn 1922; am gyfnod golygai Cymru’r Plant ac ef oedd yn bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth, yn 1939; gyda John Ellis Williams cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; mab Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (gynt Davies); priododd Eirys Mary Lloyd Phillips o Lerpwl yn 1923, gan fyw yn gyntaf yn Neuadd Wen, Llanuwchllyn, yna yn Aberystwyth o 1930; daeth eu mab Owen yn newyddiadurwr, darlledwr a phrif weithredwr cyntaf S4C, a’u mab Prys yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda’r Urdd.
| Ganed | 25 Gorffennaf 1895, Tremaran, Llanuwchllyn |
|---|---|
| Tad | Syr O. M. Edwards |
| Sefydlodd | Urdd Gobaith Cymru, 1922 |
| Gwersylloedd | Llanuwchllyn 1928; Llangrannog 1932; Glan-llyn 1950 |
| Eisteddfod yr Urdd | O 1929 |
| Ysgol Gymraeg yr Urdd | Aberystwyth, 1939 |
| Bu farw | 23 Ionawr 1970 |
Ganed Ifan ab Owen Edwards ar 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, mab Syr Owen Morgan Edwards, y llenor a’r addysgwr mawr, a’i wraig Ellen. Fe’i magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddod adref i Lanuwchllyn yn 1907, ac aeth i’r ysgol yn y Bala ac yna i’r coleg yn Aberystwyth.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wicipedia CymraegAcademydd ac awdur (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), sy’n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn 1922; am gyfnod golygai Cymru’r Plant ac ef oedd yn bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth, yn 1939; gyda John Ellis Williams cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; mab Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (gynt Davies); priododd Eirys Mary Lloyd Phillips o Lerpwl yn 1923, gan fyw yn gyntaf yn Neuadd Wen, Llanuwchllyn, yna yn Aberystwyth o 1930; daeth eu mab Owen yn newyddiadurwr, darlledwr a phrif weithredwr cyntaf S4C, a’u mab Prys yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda’r Urdd.
O 1915 hyd 1918 gwasanaethodd yn filwr yn Ffrainc. Wedi’r rhyfel astudiodd hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen. Tra oedd yno bu farw ei rieni, a dymuniad olaf ei dad, y câi Cymru well cyfleoedd mewn addysg, a osododd gwrs gweddill ei fywyd.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.
Daeth adref yn 1920 i ddysgu yn Nolgellau, ac o 1921 bu’n dysgu dosbarthiadau oedolion i’r coleg yn Aberystwyth, gan ddarlithio wedyn mewn addysg a chyfarwyddo’i efrydiau allanol. Cymerodd gylchgronau ei dad hefyd, gan olygu Cymru hyd 1927 a Cymru’r Plant am ddeng mlynedd ar hugain.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wicipedia CymraegAcademydd ac awdur (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), sy’n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn 1922; am gyfnod golygai Cymru’r Plant ac ef oedd yn bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth, yn 1939; gyda John Ellis Williams cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; mab Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (gynt Davies); priododd Eirys Mary Lloyd Phillips o Lerpwl yn 1923, gan fyw yn gyntaf yn Neuadd Wen, Llanuwchllyn, yna yn Aberystwyth o 1930; daeth eu mab Owen yn newyddiadurwr, darlledwr a phrif weithredwr cyntaf S4C, a’u mab Prys yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda’r Urdd.
Yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant ysgrifennodd lythyr at blant Cymru, yn gofyn iddynt ymuno â mudiad newydd i ieuenctid Cymru. Y llythyr hwnnw a sefydlodd Urdd Gobaith Cymru. Agorodd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.
Yn 1928 arweiniodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn. Daeth gwersylloedd parhaol yn Llangrannog yn 1932 a Glan-llyn yn 1950. Dechreuodd Eisteddfod yr Urdd yn 1929, yna mabolgampau, mordeithiau, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg, gwersyll rhyngwladol, a chynghrair bêl-droed gyda’i chwpan Urdd ei hun.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.
Galwodd ei gofiannydd ef yn ŵr o weledigaeth ac yn realydd, arweinydd a allai ennill pob math o bobl i’w gynlluniau beiddgar, a gam o flaen ei oes bob amser.FfynhonnellEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.
Yn 1939, trwy ei ymdrechion ef, agorodd yr Urdd ysgol Gymraeg yn Aberystwyth, Ysgol Gymraeg yr Urdd. Beth bynnag a ddywedai eraill, cyfrifai mai hwn oedd y peth mwyaf llwyddiannus a gwerthfawr y bu ganddo ran ynddo erioed.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wicipedia CymraegAcademydd ac awdur (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), sy’n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn 1922; am gyfnod golygai Cymru’r Plant ac ef oedd yn bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth, yn 1939; gyda John Ellis Williams cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; mab Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (gynt Davies); priododd Eirys Mary Lloyd Phillips o Lerpwl yn 1923, gan fyw yn gyntaf yn Neuadd Wen, Llanuwchllyn, yna yn Aberystwyth o 1930; daeth eu mab Owen yn newyddiadurwr, darlledwr a phrif weithredwr cyntaf S4C, a’u mab Prys yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda’r Urdd.
Croesawai dechnoleg newydd a’i defnyddio dros Gymru. Yn y gaeaf âi â’i lusern hud o gwmpas y pentrefi, yn dangos lluniau o weithgareddau’r Urdd. Gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol, ac yn ddiweddarach, fel cyfarwyddwr Television Wales and the West, perswadiodd y bwrdd i wneud lle i’r Gymraeg.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.Ifan ab Owen Edwards ↗Wicipedia CymraegAcademydd ac awdur (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), sy’n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn 1922; am gyfnod golygai Cymru’r Plant ac ef oedd yn bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth, yn 1939; gyda John Ellis Williams cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; mab Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (gynt Davies); priododd Eirys Mary Lloyd Phillips o Lerpwl yn 1923, gan fyw yn gyntaf yn Neuadd Wen, Llanuwchllyn, yna yn Aberystwyth o 1930; daeth eu mab Owen yn newyddiadurwr, darlledwr a phrif weithredwr cyntaf S4C, a’u mab Prys yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda’r Urdd.
Byddai wedi hoffi bod yn hanesydd Cymru, a golygodd gatalog o gofnodion Llys y Seren yn ymwneud â Chymru yn 1929, ond roedd wedi addunedu i wasanaethu’r Urdd. Yn 1948 rhoddodd y gorau i’w swydd yn y coleg i roi ei holl amser i’r Urdd. Yn y 1950au cynnar gweithiodd yn galed dros yr ymgyrch am Senedd i Gymru.FfynhonnellEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.
Fe’i hurddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith dros bobl ifanc. Yn 1956 cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo a rhoddodd y Cymmrodorion eu medal aur iddo, ac yn 1959 gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn Ddoethur yn y Cyfreithiau.FfynonellauEdwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.
Yn 1923 priododd Eirys Phillips o Lerpwl. Daeth eu mab Owen yn brif weithredwr cyntaf S4C, a gweithiodd eu mab Prys, pensaer, ar hyd ei oes gyda’r Urdd. Bu farw Syr Ifan yn ei gartref yn Aberystwyth ar 23 Ionawr 1970 a’i gladdu yn Llanuwchllyn.FfynonellauIfan ab Owen Edwards ↗Wicipedia CymraegAcademydd ac awdur (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), sy’n fwyaf adnabyddus am sefydlu Urdd Gobaith Cymru yn 1922; am gyfnod golygai Cymru’r Plant ac ef oedd yn bennaf cyfrifol am sefydlu Ysgol Gymraeg yr Urdd, Aberystwyth, yn 1939; gyda John Ellis Williams cynhyrchodd y ffilm lafar Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; mab Syr Owen Morgan Edwards ac Ellen Elizabeth Edwards (gynt Davies); priododd Eirys Mary Lloyd Phillips o Lerpwl yn 1923, gan fyw yn gyntaf yn Neuadd Wen, Llanuwchllyn, yna yn Aberystwyth o 1930; daeth eu mab Owen yn newyddiadurwr, darlledwr a phrif weithredwr cyntaf S4C, a’u mab Prys yn bensaer a weithiodd drwy ei oes gyda’r Urdd.Edwards, Sir Ifan ab Owen (1895 – 1970), lecturer, founder of Urdd Gobaith Cymru ↗Mary Auronwy James, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Syr O. M. Edwards ac Ellen ei wraig, ganed 25 Gorffennaf 1895 yn Nhremaran, Llanuwchllyn, sir Feirionnydd, ond magwyd yn Rhydychen nes i’r teulu ddychwelyd i Lanuwchllyn yn 1907; ysgol ramadeg y Bala a Choleg Aberystwyth (1912–15); milwr yn Ffrainc 1915–18; Coleg Lincoln, Rhydychen, 1918–20, gan raddio mewn hanes; dymuniad olaf ei dad am well cyfleoedd addysg i Gymru a gyfeiriodd ei gamau wedyn; athro yn ysgol ramadeg Dolgellau 1920, tiwtor allanol yn Aberystwyth 1921, darlithydd Addysg 1933, cyfarwyddwr efrydiau allanol 1946, gan ymddeol ddwy flynedd wedyn i roi ei holl sylw i Urdd Gobaith Cymru; teimlai reidrwydd i barhau gwaith ei dad: golygodd Cymru (1920–27) a Cymru’r Plant (1920–50), a dechrau’r cylchgrawn Y Capten (1931–32); ei lythyr yn rhifyn Ionawr 1922 o Cymru’r Plant a arweiniodd at sefydlu Urdd Gobaith Cymru; gŵr o weledigaeth ond realydd hefyd, arweinydd a chanddo’r ddawn i ennill pob math o bobl i gefnogi ei gynlluniau uchelgeisiol, gam o flaen ei oes bob amser; cynhaliodd wersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928, gyda safleoedd parhaol yn Llangrannog (1932) a Glan-llyn (1950); dechreuodd eisteddfod yr Urdd yn 1929, mabolgampau 1932, mordeithiau 1933, gwersyll i ddysgwyr Cymraeg a chynghrair bêl-droed am gwpan yr Urdd 1941, gwersyll rhyngwladol 1948; agorwyd Pantyfedwen, y Borth, yn ganolfan breswyl yn 1949; tynnai luniau o weithgareddau’r Urdd a’u dangos ar ei lusern hud ym mhentrefi Cymru yn y gaeaf; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr, ar gyfer sinema deithiol; cyfarwyddwr Television Wales and the West, gan berswadio’i fwrdd i ffafrio’r Gymraeg; trwy ei ymdrechion ef yr agorwyd yr ysgol Gymraeg yn Aberystwyth yn 1939, a ystyriai’r prosiect mwyaf ‘llwyddiannus a gwerthfawr’ y bu ganddo ran ynddo erioed; golygodd A catalogue of Star Chamber proceedings relating to Wales (1929); cyd-awdur gydag E. Tegla Davies Llyfr y bobl bach (1924); Yr Urdd 1922–43 (1943); gweithiodd yn galed dros Ymgyrch Senedd i Gymru yn y 1950au cynnar; urddwyd yn farchog 1947; cyflwynodd yr Urdd ei bortread gan Alfred Janes iddo 1956; medal aur y Cymmrodorion 1956; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1959; priododd Eirys Mary Lloyd Phillips 18 Gorffennaf 1923, dau fab, Owen a Prys; bu farw yn ei gartref, Bryneithin, Aberystwyth, 23 Ionawr 1970, a’i gladdu yn Llanuwchllyn.Ifan ab Owen Edwards ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Ifan ab Owen Edwards (25 Gorffennaf 1895 – 23 Ionawr 1970), academydd, awdur a gwneuthurwr ffilmiau o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel sylfaenydd Urdd Gobaith Cymru; ganed yn Nhremaran, Llanuwchllyn; gwasanaethodd gyda Chorfflu Gwasanaeth y Fyddin ar Ffrynt y Gorllewin; hanes yng Ngholeg Lincoln, Rhydychen; athro a darlithydd 1920–48; yn 1922 arweiniodd ei lythyr i Cymru’r Plant at sefydlu’r Urdd; sefydlwyd y gangen leol gyntaf yn Nhreuddyn; cynhaliwyd gwersyll cyntaf yr Urdd yn Llanuwchllyn yn 1928 dan ei gyfarwyddyd; gyda J. Ellis Williams gwnaeth y ffilm sain Gymraeg gyntaf, Y Chwarelwr; urddwyd yn farchog yn 1947 am ei waith ieuenctid; cyfarwyddwr Television Wales and the West a anogodd raglenni Cymraeg; daeth ei fab Owen Edwards yn brif weithredwr cyntaf S4C.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Erthygl · 16 munYn 1962 rhybuddiodd Saunders Lewis y byddai’r Gymraeg wedi marw erbyn y ganrif newydd. Yn hytrach, trodd ysgol o saith o blant, mudiad ieuenctid, protest ar bont, ympryd, sianel deledu, cân a chenedl gyfan y llanw. Dyma stori’r frwydr yn ôl.
Erthygl · 18 munAm bedwar can mlynedd trin y Gymraeg fel rhywbeth i gael gwared arno a wnaeth y rhai a lywodraethai Gymru o Lundain. Caeodd Deddf Seneddol hi allan o’r llysoedd, galwodd adroddiad gan y llywodraeth hi’n ‘anfantais enfawr’, a chrogodd ysgolion flocyn o bren am yddfau plant a’i siaradai. Gwrthododd Cymru ei gollwng.
Mae Ifan ab Owen Edwards yn sefydlu Urdd Gobaith Cymru, un o fudiadau ieuenctid mwyaf Ewrop erbyn heddiw.
Sefydlu’r UrddMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y bobl a sicrhaodd fod y Gymraeg yn dal i gael ei siarad heddiw.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf