Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1822–1898
Gweinidog o’r Bala a freuddwydiodd am famwlad Gymraeg dros y môr ac a arweiniodd y cynllun i wladychu Patagonia.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Michael D. Jones o Lanuwchllyn a’r Bala oedd tad y Wladfa, y wladychfa Gymreig ym Mhatagonia, ac un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern. Wedi gweld ymfudwyr o Gymru yn America yn colli eu hiaith o fewn cenhedlaeth, breuddwydiodd am Gymru newydd dros y môr lle byddai’r Gymraeg yn iaith y capel, yr ysgol, masnach a llywodraeth. Yn 1865 cariodd y Mimosa y freuddwyd honno i lannau Patagonia, lle siaredir Cymraeg o hyd heddiw.FfynonellauMichael D. Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898), gweinidog gyda’r Annibynwyr a phrifathro coleg diwinyddol o Gymru, a gofir orau fel un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac fel un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Llanuwchllyn; hyfforddwyd yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury, Llundain, yna treuliodd tua deunaw mis yn Cincinnati, Ohio, lle’i hordeiniwyd; yn 1850 daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro Coleg Annibynnol y Bala; mae cysylltiad agos rhwng ei enw a’r Wladfa ym Mhatagonia yn y 1860au, lle byddai’r Gymraeg yn iaith crefydd, llywodraeth, masnach ac addysg; dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio ar 28 Gorffennaf 1865 yn 2015; yn 1889 daeth yn aelod o Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf; fe’i cydnabyddir fel y cyntaf i alw am ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig, ac fe’i gwelir yn un o ragflaenwyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig.Michael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.Jones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.Y Wladfa ↗Wikipedia (Saesneg)Galwodd Michael D. Jones o’r Bala am “Gymru fach y tu hwnt i Gymru”; aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan ddiwedd 1862, ac enwyd y bae’n Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry; cyrhaeddodd y Mimosa ar 28 Gorffennaf 1865 gyda 153 o ymfudwyr Cymreig; roedd eu caer gyntaf yn Rawson, prifddinas Chubut heddiw; Aaron Jenkins a arweiniodd ddyfrhau rhan isaf dyffryn Chubut, o syniad ei wraig Rachel, y gyfundrefn gyntaf o’i bath yn yr Ariannin, ac erbyn 1885 tyfai’r dyffryn 6,000 tunnell o wenith; enwyd Trelew, tref Llew, ar ôl Lewis Jones; cyrhaeddodd ymfudwyr Gwm Hyfryd ddiwedd Tachwedd 1885; Gaiman a Threvelin yw canolfannau’r gymuned heddiw; mae rhwng tua 1,500 a 5,000 o bobl ym Mhatagonia’n siarad Cymraeg, a dilynodd 1,411 ddosbarthiadau Cymraeg yn 2019, y nifer uchaf erioed.
| Ganed | 2 Mawrth 1822, tŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn |
|---|---|
| Ordeiniwyd | Cincinnati, Ohio, Rhagfyr 1848 |
| Prifathro | Coleg Annibynnol y Bala, 1855–1892 |
| Y Wladfa | Glaniodd y Mimosa 28 Gorffennaf 1865 |
| Cynghorydd sir | Cyngor Sir Feirionnydd cyntaf, 1889 |
| Bu farw | 2 Rhagfyr 1898, Bodiwan, y Bala |
Ganed Michael Daniel Jones ar 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, hen gapel Llanuwchllyn, ym mhen uchaf Llyn Tegid, mab y gweinidog Michael Jones a Mary Hughes. Cafodd ei ddysgu yn ysgol ei dad, bu am gyfnod byr yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam, ac yna hyfforddodd i’r weinidogaeth yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury yn Llundain.FfynonellauMichael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.Jones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.Michael D. Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898), gweinidog gyda’r Annibynwyr a phrifathro coleg diwinyddol o Gymru, a gofir orau fel un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac fel un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Llanuwchllyn; hyfforddwyd yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury, Llundain, yna treuliodd tua deunaw mis yn Cincinnati, Ohio, lle’i hordeiniwyd; yn 1850 daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro Coleg Annibynnol y Bala; mae cysylltiad agos rhwng ei enw a’r Wladfa ym Mhatagonia yn y 1860au, lle byddai’r Gymraeg yn iaith crefydd, llywodraeth, masnach ac addysg; dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio ar 28 Gorffennaf 1865 yn 2015; yn 1889 daeth yn aelod o Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf; fe’i cydnabyddir fel y cyntaf i alw am ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig, ac fe’i gwelir yn un o ragflaenwyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig.
Yn 1848 aeth i’r Unol Daleithiau i weld drosto’i hun ei gwerinlywodraeth, ei chaethwasiaeth a bywyd y Cymry a ymgartrefodd yno. Ym mis Rhagfyr 1848 fe’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Lawrence Street, Cincinnati, a helpodd i sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo’r ymfudwyr o Gymru a lifai i’r wlad, gan fod yn ysgrifennydd iddi.FfynonellauMichael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.Jones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.
Yn America gwelodd mor gyflym y collai’r Cymry eu hiaith, eu harferion a’u ffydd unwaith y gwasgerid hwy ymhlith pobloedd eraill. Daeth i gredu na allai’r Cymry gadw’u diwylliant oni bai eu bod yn ymgartrefu gyda’i gilydd, mewn gwlad lle cynhelid pob agwedd ar fywyd cyhoeddus yn Gymraeg. Ystyriodd lawer lle, yn eu plith Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina.FfynonellauMichael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.Michael D. Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898), gweinidog gyda’r Annibynwyr a phrifathro coleg diwinyddol o Gymru, a gofir orau fel un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac fel un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Llanuwchllyn; hyfforddwyd yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury, Llundain, yna treuliodd tua deunaw mis yn Cincinnati, Ohio, lle’i hordeiniwyd; yn 1850 daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro Coleg Annibynnol y Bala; mae cysylltiad agos rhwng ei enw a’r Wladfa ym Mhatagonia yn y 1860au, lle byddai’r Gymraeg yn iaith crefydd, llywodraeth, masnach ac addysg; dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio ar 28 Gorffennaf 1865 yn 2015; yn 1889 daeth yn aelod o Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf; fe’i cydnabyddir fel y cyntaf i alw am ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig, ac fe’i gwelir yn un o ragflaenwyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig.
Yn ôl yng Nghymru bu’n weinidog ym Mwlchnewydd a Gibeon yn Sir Gaerfyrddin o 1850, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro’r Coleg Annibynnol yn y Bala, swydd a ddaliodd hyd 1892. Yno hyfforddodd weinidogion ifainc a daeth yn un o leisiau radicalaidd blaenaf Cymru, yn radical a ffurfiwyd gan y caledi a osododd y landlordiaid ar werin cefn gwlad Cymru.FfynonellauMichael D. Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898), gweinidog gyda’r Annibynwyr a phrifathro coleg diwinyddol o Gymru, a gofir orau fel un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac fel un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Llanuwchllyn; hyfforddwyd yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury, Llundain, yna treuliodd tua deunaw mis yn Cincinnati, Ohio, lle’i hordeiniwyd; yn 1850 daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro Coleg Annibynnol y Bala; mae cysylltiad agos rhwng ei enw a’r Wladfa ym Mhatagonia yn y 1860au, lle byddai’r Gymraeg yn iaith crefydd, llywodraeth, masnach ac addysg; dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio ar 28 Gorffennaf 1865 yn 2015; yn 1889 daeth yn aelod o Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf; fe’i cydnabyddir fel y cyntaf i alw am ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig, ac fe’i gwelir yn un o ragflaenwyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig.Michael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.Jones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.
Trodd ei olygon o’r diwedd at Batagonia, ar arfordir pell yr Ariannin, lle gallai gwladfa Gymreig ei llywodraethu ei hun yn ei hiaith ei hun. Aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan i weld y tir yn 1862, ac ar 28 Gorffennaf 1865 glaniodd y llong Mimosa 153 o ymfudwyr o Gymru ym Mhorth Madryn. Dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio yn 2015.FfynonellauMichael D. Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898), gweinidog gyda’r Annibynwyr a phrifathro coleg diwinyddol o Gymru, a gofir orau fel un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac fel un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Llanuwchllyn; hyfforddwyd yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury, Llundain, yna treuliodd tua deunaw mis yn Cincinnati, Ohio, lle’i hordeiniwyd; yn 1850 daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro Coleg Annibynnol y Bala; mae cysylltiad agos rhwng ei enw a’r Wladfa ym Mhatagonia yn y 1860au, lle byddai’r Gymraeg yn iaith crefydd, llywodraeth, masnach ac addysg; dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio ar 28 Gorffennaf 1865 yn 2015; yn 1889 daeth yn aelod o Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf; fe’i cydnabyddir fel y cyntaf i alw am ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig, ac fe’i gwelir yn un o ragflaenwyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig.Y Wladfa ↗Wikipedia (Saesneg)Galwodd Michael D. Jones o’r Bala am “Gymru fach y tu hwnt i Gymru”; aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan ddiwedd 1862, ac enwyd y bae’n Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry; cyrhaeddodd y Mimosa ar 28 Gorffennaf 1865 gyda 153 o ymfudwyr Cymreig; roedd eu caer gyntaf yn Rawson, prifddinas Chubut heddiw; Aaron Jenkins a arweiniodd ddyfrhau rhan isaf dyffryn Chubut, o syniad ei wraig Rachel, y gyfundrefn gyntaf o’i bath yn yr Ariannin, ac erbyn 1885 tyfai’r dyffryn 6,000 tunnell o wenith; enwyd Trelew, tref Llew, ar ôl Lewis Jones; cyrhaeddodd ymfudwyr Gwm Hyfryd ddiwedd Tachwedd 1885; Gaiman a Threvelin yw canolfannau’r gymuned heddiw; mae rhwng tua 1,500 a 5,000 o bobl ym Mhatagonia’n siarad Cymraeg, a dilynodd 1,411 ddosbarthiadau Cymraeg yn 2019, y nifer uchaf erioed.Jones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.
Roedd Michael D. Jones ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru, a’r cyntaf i geisio ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig. Galwyd ef yn dad y deffroad cenedlaethol yng Nghymru, a dywedir mai iddo ef ac Emrys ap Iwan yn anad neb y perthyn y clod am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol. Yn 1889 etholwyd ef i Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf.FfynonellauJones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.Michael D. Jones ↗Wikipedia (Saesneg)Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898), gweinidog gyda’r Annibynwyr a phrifathro coleg diwinyddol o Gymru, a gofir orau fel un o sylfaenwyr y Wladfa Gymreig ym Mhatagonia ac fel un o dadau cenedlaetholdeb Cymreig modern; ganed yn Llanuwchllyn; hyfforddwyd yn y Coleg Presbyteraidd yng Nghaerfyrddin ac yng Ngholeg Highbury, Llundain, yna treuliodd tua deunaw mis yn Cincinnati, Ohio, lle’i hordeiniwyd; yn 1850 daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, ac yn 1855 dilynodd ei dad yn brifathro Coleg Annibynnol y Bala; mae cysylltiad agos rhwng ei enw a’r Wladfa ym Mhatagonia yn y 1860au, lle byddai’r Gymraeg yn iaith crefydd, llywodraeth, masnach ac addysg; dathlwyd 150 mlwyddiant y glanio ar 28 Gorffennaf 1865 yn 2015; yn 1889 daeth yn aelod o Gyngor Sir Feirionnydd cyntaf; fe’i cydnabyddir fel y cyntaf i alw am ateb gwleidyddol i amddiffyn hunaniaeth Gymreig, ac fe’i gwelir yn un o ragflaenwyr pwysicaf cenedlaetholdeb Cymreig.Michael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.
Bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898, a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel yn Llanuwchllyn, lle saif cofeb iddo heddiw. Yr ochr draw i’r byd, yng nghapeli, ysgolion ac eisteddfodau Dyffryn Camwy, mae ei freuddwyd o Gymru Gymraeg y tu hwnt i Gymru yn fyw o hyd.FfynonellauJones, Michael Daniel (1822 – 1898), Independent minister and principal of the Independent College at Bala ↗Richard Griffith Owen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Mawrth 1822 yn nhŷ’r Hen Gapel, Llanuwchllyn, mab y Parch. Michael Jones; cafodd ei addysg yn ysgol ei dad; yn 1839 aeth i Goleg Presbyteraidd Caerfyrddin i’w hyfforddi i’r weinidogaeth, ac wedi pedair blynedd yno i Goleg Highbury, Llundain; yn 1847 ymwelodd ag U.D.A., lle’i hordeiniwyd yn weinidog yr eglwys Gymraeg yn Cincinnati, Ohio; yno cymerodd ddiddordeb mawr yn helyntion y Cymry a lifai i’r wlad, a chymerodd ran amlwg yn sefydlu Cymdeithas y Brython i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru, gan fod yn ysgrifennydd iddi am gyfnod; yn 1850, yn ôl yng Nghymru, daeth yn weinidog Bwlchnewydd a Gibeon, Sir Gaerfyrddin; ar farwolaeth ei dad fe’i dilynodd fel prifathro’r coleg a gweinidog eglwysi’r Bala, Tyn-y-bont, Soar, Bethel a Llandderfel; cymerodd ran amlwg yn y mudiad i sefydlu gwladfa Gymreig ym Mhatagonia, wedi’i symbylu’n rhannol gan genedlaetholdeb ac yn rhannol gan y radicaliaeth a fagwyd ynddo gan orthrwm landlordiaid Torïaidd Cymru; roedd yn genedlaetholwr i’r carn, tad y dadeni cenedlaethol yng Nghymru, a dywedwyd mai iddo ef ac Emrys ap Iwan y dylid rhoi’r clod yn bennaf am droi gwladgarwch Cymreig yn genedlaetholdeb ymarferol egnïol; ymhlith ei blant roedd Llwyd ap Iwan a Mihangel ap Iwan; bu farw 2 Rhagfyr 1898 a’i gladdu ym mynwent yr Hen Gapel, Llanuwchllyn.Michael D. Jones ↗Wicipedia CymraegGweinidog a phrifathro Coleg y Bala, arloeswr a chenedlaetholwr Cymreig oedd Michael Daniel Jones (2 Mawrth 1822 – 2 Rhagfyr 1898); fe’i hadwaenir yn bennaf am ei gyfraniad i sefydlu’r Wladfa ym Mhatagonia yn 1865; cymerodd ran mewn ymgyrchoedd gwleidyddol a chymdeithasol, ac roedd ymhlith y cyntaf yn y cyfnod modern i alw am hunanlywodraeth i Gymru; ganed yn nhŷ’r Hen Gapel yn Llanuwchllyn, yn fab i Michael Jones a Mary Hughes, lle mae cofeb iddo heddiw; bedyddiwyd yn yr Hen Gapel ar 1 Ebrill 1822; wedi cyfnod yn brentis i ddilledydd yn Wrecsam astudiodd yng Nghaerfyrddin ac yn Highbury; yn 1848 teithiodd i’r Unol Daleithiau i astudio gwerinlywodraeth, caethwasiaeth a phrofiadau’r Cymry a ymgartrefodd yno; ordeiniwyd ef yng Nghapel Lawrence Street, Cincinnati, yn Rhagfyr 1848, a bu’n weithgar gyda Chymdeithas y Brython, a sefydlwyd i gynorthwyo ymfudwyr o Gymru; gwelodd effaith ymfudo ar iaith, arferion a chrefydd y Cymry, ac yna y rhoddodd gefnogaeth am y tro cyntaf i’r syniad o wladychfa Gymreig; credai y gellid gwarchod diwylliant y Cymry pe baent yn ymfudo gyda’i gilydd, gyda holl fywyd cyhoeddus y Wladychfa drwy gyfrwng y Gymraeg; ystyriodd leoedd gan gynnwys Oregon, Ynys Vancouver a Phalesteina; bu’n brifathro Coleg y Bala o 1855 hyd nes iddo ymddeol yn 1892; bu farw ym Modiwan, ei gartref ar gyrion y Bala, ar 2 Rhagfyr 1898.Y Wladfa ↗Wikipedia (Saesneg)Galwodd Michael D. Jones o’r Bala am “Gymru fach y tu hwnt i Gymru”; aeth Lewis Jones a Love Jones-Parry allan ddiwedd 1862, ac enwyd y bae’n Borth Madryn ar ôl ystad Jones-Parry; cyrhaeddodd y Mimosa ar 28 Gorffennaf 1865 gyda 153 o ymfudwyr Cymreig; roedd eu caer gyntaf yn Rawson, prifddinas Chubut heddiw; Aaron Jenkins a arweiniodd ddyfrhau rhan isaf dyffryn Chubut, o syniad ei wraig Rachel, y gyfundrefn gyntaf o’i bath yn yr Ariannin, ac erbyn 1885 tyfai’r dyffryn 6,000 tunnell o wenith; enwyd Trelew, tref Llew, ar ôl Lewis Jones; cyrhaeddodd ymfudwyr Gwm Hyfryd ddiwedd Tachwedd 1885; Gaiman a Threvelin yw canolfannau’r gymuned heddiw; mae rhwng tua 1,500 a 5,000 o bobl ym Mhatagonia’n siarad Cymraeg, a dilynodd 1,411 ddosbarthiadau Cymraeg yn 2019, y nifer uchaf erioed.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y bobl a sicrhaodd fod y Gymraeg yn dal i gael ei siarad heddiw.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf