Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1802–1896
Noddwr diwylliant Cymru a hyrwyddodd y delyn, yr iaith a’r wisg Gymreig.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Rhoddodd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, Gwenynen Gwent, saith deg mlynedd o’i hoes hir i’r Gymraeg, y delyn deires, cerddoriaeth a dawns Cymru, brethyn Cymreig a dysg Gymraeg. Daeth ei thŷ yn Llanofer yn gartref i ddiwylliant Cymru, denodd ei heisteddfodau yn y Fenni ysgolheigion o’r Almaen, Ffrainc a Llydaw, ac mae’r het dal ddu a’r clogyn coch sy’n rhan o’r wisg Gymreig a wisgir gan ferched ar Ddydd Gŵyl Dewi yn ddyledus iddi hi am eu ffurf.FfynonellauHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer ↗Wicipedia CymraegNoddwraig y celfyddydau, y diwylliant gwerin a’r iaith Gymraeg oedd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), a adwaenid hefyd wrth yr enw barddol Gwenynen Gwent; fe’i cofir yn bennaf fel dyfeisydd y Wisg Gymreig; aeres ystad enfawr Llanofer; yn 1823 priododd Benjamin Hall, gan uno ei ystad ef yn Abercarn a’i hystad hi yn Llanofer; dylanwadwyd arni gan Thomas Price (Carnhuanawc) wedi iddi ei gyfarfod mewn eisteddfod leol yn 1826, a dysgodd Carnhuanawc Gymraeg iddi; daeth yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; enillodd y wobr gyntaf yn Eisteddfod Caerdydd 1834; hi a fu’n bennaf gyfrifol am ddyfeisio’r ‘wisg genedlaethol’ gyfarwydd gyda’i chlogyn coch a’r het dal ddu; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn cyntaf i ferched yn Gymraeg; cyhoeddodd lyfr ar goginio traddodiadol Cymreig, cyflogai delynor preswyl yn Llanover Hall ac ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans.Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.
| Ganed | 21 Mawrth 1802, Tŷ Uchaf, Llanofer, ger y Fenni |
|---|---|
| Enw barddol | Gwenynen Gwent |
| Priododd | Benjamin Hall, Arglwydd Llanofer yn ddiweddarach, 4 Rhagfyr 1823 |
| Traethawd buddugol | Eisteddfod Caerdydd, 1834 |
| Eisteddfodau | Deg yn y Fenni, 1834–1853 |
| Bu farw | 17 Ionawr 1896, yn dair ar ddeg a phedwar ugain oed |
Ganed Augusta Waddington ar 21 Mawrth 1802 yn Nhŷ Uchaf, Llanofer, yng Ngwent, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington a’i wraig Georgina, ac aeres ystad Llanofer. Dysgodd ei mam hi gartref, a dysgodd Roeg, Lladin, Sbaeneg ac Eidaleg, mathemateg ac economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes a daearyddiaeth.FfynonellauAugusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.Hall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Ar 4 Rhagfyr 1823 priododd ei chymydog Benjamin Hall o Aber-carn, gan uno’r ddwy ystad. Daeth ef yn aelod seneddol ac yn ddiweddarach yn Arglwydd Llanofer, a dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd cloch fawr San Steffan, Big Ben. Yn 1828 cawsant Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a ddaeth yn fan cyfarfod i feirdd, llenorion a cherddorion Cymru. Rhannai ei gŵr ei chariad at y Gymraeg ac ymladdodd dros wasanaethau eglwysig yn yr iaith.FfynonellauAugusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.Hall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Yn 1826 cyfarfu â Thomas Price, Carnhuanawc, mewn eisteddfod leol, a buont yn gyfeillion oes. Dysgodd ef Gymraeg iddi. Yn 1834, yn yr eisteddfod a gynhaliwyd yng Nghaerdydd, enillodd y wobr gyntaf am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a gwisgoedd cenedlaethol Cymru, dan yr enw barddol Gwenynen Gwent. Gwenynen brysur y bu hi hefyd.FfynonellauAugusta Hall, Arglwyddes Llanofer ↗Wicipedia CymraegNoddwraig y celfyddydau, y diwylliant gwerin a’r iaith Gymraeg oedd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), a adwaenid hefyd wrth yr enw barddol Gwenynen Gwent; fe’i cofir yn bennaf fel dyfeisydd y Wisg Gymreig; aeres ystad enfawr Llanofer; yn 1823 priododd Benjamin Hall, gan uno ei ystad ef yn Abercarn a’i hystad hi yn Llanofer; dylanwadwyd arni gan Thomas Price (Carnhuanawc) wedi iddi ei gyfarfod mewn eisteddfod leol yn 1826, a dysgodd Carnhuanawc Gymraeg iddi; daeth yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; enillodd y wobr gyntaf yn Eisteddfod Caerdydd 1834; hi a fu’n bennaf gyfrifol am ddyfeisio’r ‘wisg genedlaethol’ gyfarwydd gyda’i chlogyn coch a’r het dal ddu; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn cyntaf i ferched yn Gymraeg; cyhoeddodd lyfr ar goginio traddodiadol Cymreig, cyflogai delynor preswyl yn Llanover Hall ac ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans.Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.Hall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Yr un flwyddyn ymunodd â Chymreigyddion y Fenni, ac rhwng 1834 a 1853 helpodd i drefnu a thalu am ddeg eisteddfod, a gafodd sylw yn yr Illustrated London News. Denodd eu cystadlaethau mewn hanes, llên ac iaith ymgeiswyr o’r Almaen a Ffrainc a rhoi hwb mawr i ysgolheictod Cymreig, a sefydlodd aelodau’r gymdeithas Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836 i argraffu trysorau llên Cymru.FfynhonnellHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Canai’r delyn yn dda ei hun, ac roedd yn un o bencampwyr mwyaf y delyn deires Gymreig. Cadwai delynor teulu yn Llanofer, John Wood Jones ac yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, a rhoddai ysgoloriaethau i chwaraewyr ifanc ddysgu yno. Rhoddai delynau’n wobrau ym mron pob eisteddfod, ac yng Ngorffennaf 1843 cyflwynwyd telyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham. Drwyddi hi a Charnhuanawc daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfod.FfynonellauHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.
Yn Llanofer cadwodd hen arferion y Fari Lwyd a’r Plygain. Canai ei chôr, Cantorion Llanofer, ganeuon gwerin Cymraeg gartref ac yn Llundain, a chadwodd y dawnsfeydd yn Llanofer ddawnsio gwerin Cymreig yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer hyd heddiw. Diolch iddi hi, argraffwyd casgliad mawr Maria Jane Williams o alawon gwerin Gwent a Morgannwg, a gyhoeddwyd yn 1844, gyda geiriau Cymraeg.FfynhonnellHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Daeth ei thraethawd buddugol yn 1834, ynghyd â’r lluniau dyfrlliw o wisg menywod Cymru a gysylltir â hi, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig menywod a merched, gyda’i chlogyn coch a’i het dal ddu. Gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus, a chynigiai wobrau eisteddfodol am wlanen a brethyn Cymreig yn yr hen sieciau a streipiau cenedlaethol, gan ddod â diwydiannau cartref Cymru i’r eisteddfod.FfynonellauHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer ↗Wicipedia CymraegNoddwraig y celfyddydau, y diwylliant gwerin a’r iaith Gymraeg oedd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), a adwaenid hefyd wrth yr enw barddol Gwenynen Gwent; fe’i cofir yn bennaf fel dyfeisydd y Wisg Gymreig; aeres ystad enfawr Llanofer; yn 1823 priododd Benjamin Hall, gan uno ei ystad ef yn Abercarn a’i hystad hi yn Llanofer; dylanwadwyd arni gan Thomas Price (Carnhuanawc) wedi iddi ei gyfarfod mewn eisteddfod leol yn 1826, a dysgodd Carnhuanawc Gymraeg iddi; daeth yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; enillodd y wobr gyntaf yn Eisteddfod Caerdydd 1834; hi a fu’n bennaf gyfrifol am ddyfeisio’r ‘wisg genedlaethol’ gyfarwydd gyda’i chlogyn coch a’r het dal ddu; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn cyntaf i ferched yn Gymraeg; cyhoeddodd lyfr ar goginio traddodiadol Cymreig, cyflogai delynor preswyl yn Llanover Hall ac ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans.Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.
Cynhaliai eglwys Llanofer ei gwasanaethau yn Gymraeg, a dysgid Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer. Cefnogodd y coleg Cymreig yn Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu Y Gymraes yn 1850, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod, a chyfrannodd at eiriadur mawr Daniel Silvan Evans. Yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w cadw’n ddiogel i’r genedl.FfynonellauHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer ↗Wicipedia CymraegNoddwraig y celfyddydau, y diwylliant gwerin a’r iaith Gymraeg oedd Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), a adwaenid hefyd wrth yr enw barddol Gwenynen Gwent; fe’i cofir yn bennaf fel dyfeisydd y Wisg Gymreig; aeres ystad enfawr Llanofer; yn 1823 priododd Benjamin Hall, gan uno ei ystad ef yn Abercarn a’i hystad hi yn Llanofer; dylanwadwyd arni gan Thomas Price (Carnhuanawc) wedi iddi ei gyfarfod mewn eisteddfod leol yn 1826, a dysgodd Carnhuanawc Gymraeg iddi; daeth yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; enillodd y wobr gyntaf yn Eisteddfod Caerdydd 1834; hi a fu’n bennaf gyfrifol am ddyfeisio’r ‘wisg genedlaethol’ gyfarwydd gyda’i chlogyn coch a’r het dal ddu; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn cyntaf i ferched yn Gymraeg; cyhoeddodd lyfr ar goginio traddodiadol Cymreig, cyflogai delynor preswyl yn Llanover Hall ac ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans.
Yn 1867 cyhoeddodd lyfr o chwedlau a ryseitiau Cymreig, Good Cookery, wedi’i ddarlunio â’i llaw ei hun. Bu farw Arglwyddes Llanofer ar 17 Ionawr 1896, yn dair ar ddeg a phedwar ugain oed. Ers 1938 mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw, a phob Dydd Gŵyl Dewi, pan fydd plant yn gwisgo siolau a hetiau tal, cofir Gwenynen Gwent.FfynonellauHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y bobl a sicrhaodd fod y Gymraeg yn dal i gael ei siarad heddiw.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf