Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
born 1943
Canwr ac ymgyrchydd o Frynaman y daeth ei gân Yma o Hyd yn anthem tîm pêl-droed Cymru yn 2022.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Dafydd Iwan o Frynaman yw llais y frwydr dros y Gymraeg. Ysbrydolodd ei ganeuon, o Carlo a Peintio’r Byd yn Wyrdd i Yma o Hyd, genhedlaeth, aeth i’r carchar dros yr iaith, cyd-sefydlodd Recordiau Sain, ac arweiniodd Blaid Cymru. Ddeugain mlynedd wedi iddo ei hysgrifennu, canwyd Yma o Hyd gan dîm pêl-droed Cymru ar eu ffordd i Gwpan y Byd.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
| Ganed | 24 Awst 1943, BrynamanFfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards. |
|---|---|
| Caneuon enwocaf | Yma o Hyd, Carlo, Mae’n Wlad i Mi, Pam fod Eira’n Wyn?FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards. |
| Sefydlodd | Recordiau Sain, 1969; Cymdeithas Tai Gwynedd, 1971FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards. |
| Llywydd Plaid Cymru | 2003–2010FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards. |
Ganed Dafydd Iwan Jones ym Mrynaman, mab y llenor a’r gweinidog Gerallt Jones. Mae’n hanu o deulu barddol y Cilie, ac roedd ei daid Fred Jones yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru. Ymhlith ei frodyr mae’r actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
Yn ei arddegau symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala. Astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd, gan raddio yn 1968.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
Dechreuodd drwy ganu fersiynau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan, yna ysgrifennodd ei rai ei hun. Wedi ymddangos ar y teledu yn 1965 gwnaeth ei recordiau cyntaf, ac ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
O 1968 hyd ddiwedd y 1970au roedd yn un o arweinwyr mwyaf carismatig Cymdeithas yr Iaith, ac ysbrydolodd ei ganeuon gannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry. Daeth Peintio’r Byd yn Wyrdd yn emyn brwydr yr ymgyrch dros arwyddion ffyrdd Cymraeg.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
Yn 1970 dewisodd garchar yn hytrach na thalu dirwyon am beintio dros arwyddion ffyrdd uniaith Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg. Cofiodd hynny yn ei gân Pam fod Eira’n Wyn?FfynhonnellDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).
Yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards, a ddaeth yn un o brif labeli recordiau Cymru. Yn 1971 defnyddiodd ei bensaernïaeth fel un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn codi cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru. Y flwyddyn honno fe’i gwnaed yn aelod er anrhydedd o’r Orsedd.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
Yn 1982 ysgrifennodd Yma o Hyd i atgoffa pobl fod y Gymraeg, er gwaethaf popeth, yn dal i gael ei siarad. Daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru.FfynhonnellDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).
I atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd.
Dafydd Iwan am Yma o HydFfynhonnellDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).
Yn 2022 canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd Cymru, ac wedi’r gêm derfynol arweiniodd y capten, Gareth Bale, y tîm i’w chanu gydag ef. Aeth Cymru i’w Cwpan y Byd cyntaf ers 1958, ac aeth y gân i rif un.FfynhonnellDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).
O 2003 hyd 2010 bu’n Llywydd Plaid Cymru. Mae wedi ysgrifennu dros 250 o ganeuon a sawl llyfr, ac mae’n bregethwr lleyg.FfynonellauDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).Dafydd Iwan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Iwan (ganed Dafydd Iwan Jones, 24 Awst 1943), gwleidydd a chanwr o Gymru, a adwaenir fel canwr protest ac un o ffigyrau amlycaf y sin pop a gwerin yng Nghymru; aelod blaenllaw o Blaid Cymru a’i Llywydd 2003–2010; hefyd yn awdur, cyfarwyddwr busnes a phregethwr cynorthwyol; ganed ym Mrynaman, mab y llenor Cymraeg y Parchedig Gerallt Jones ac Elizabeth J. Griffiths; un o deulu Bois y Cilie, gyda’i frodyr Huw Ceredig, Alun Ffred Jones ac Arthur Morus; symudodd y teulu i Lanuwchllyn ger y Bala yn ei arddegau; blwyddyn yn Aberystwyth, yna pensaernïaeth yng Nghaerdydd o 1962, gan raddio yn 1968; o 1968 hyd ddiwedd y 1970au un o arweinwyr carismatig mwyaf y frwydr iaith, gan ysbrydoli cannoedd, ac efallai filoedd, o Gymry drwy ei ganeuon gwleidyddol poblogaidd; awdur sawl llyfr a chyfansoddwr dros 250 o ganeuon; cyfarwyddwr Recordiau Sain, ysgrifennydd Cymdeithas Tai Gwynedd; arwyddodd i Welsh Teldisc wedi ymddangos ar Y Dydd yn 1965; ystyrir caneuon fel Mae’n Wlad i Mi, Wrth Feddwl am fy Nghymru a Carlo yn glasuron heddiw; yn 1969 sefydlodd Recordiau Sain gyda Huw Jones a Brian Morgan Edwards.
Yn 2023 anrhydeddodd Prifysgol Bangor ef am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a cherddoriaeth Cymru, ac ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn wyth deg dau, canodd ei gyngerdd ffarwél yng Ngŵyl Llanuwchllyn.FfynhonnellDafydd Iwan ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Iwan Jones (ganed 24 Awst 1943), canwr a gwleidydd cenedlaetholgar o Gymro a ddaeth i enwogrwydd yn ysgrifennu a pherfformio canu gwerin yn Gymraeg; Llywydd Plaid Cymru 2003–2010; ganed ym Mrynaman, Sir Gaerfyrddin, un o bedwar bachgen, a’i frodyr yn cynnwys yr actor Huw Ceredig a’r gwleidydd Alun Ffred Jones; roedd ei daid Fred Jones o deulu barddol y Cilie ac yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru; treuliodd y rhan fwyaf o’i ieuenctid ger y Bala; astudiodd bensaernïaeth yng Nghaerdydd; ei ganeuon cynharaf oedd cyfieithiadau Cymraeg o Woody Guthrie, Pete Seeger a Bob Dylan; baledi serch ac amrywiadau ar alawon traddodiadol Cymreig; erbyn diwedd y 1960au ar y teledu am ei ganu ac am ei waith gyda Chymdeithas yr Iaith; carcharwyd yn 1970 am wrthod talu dirwyon am beintio arwyddion ffyrdd Saesneg yn y frwydr dros hawliau’r Gymraeg, a gofir yn ei gân Pam fod eira’n wyn?; ystyrid ei gân Peintio’r byd yn wyrdd yn ‘emyn brwydr’ ymgyrch yr arwyddion; teithiau a recordiau gydag Ar Log yn 1982 ac 1983; cyngerdd olaf yng Ngŵyl Llanuwchllyn ym mis Awst 2025, y diwrnod cyn ei ben-blwydd yn 82; ysgrifennwyd Yma o Hyd (1982) ‘i atgoffa pobl ein bod yn dal i siarad Cymraeg er gwaethaf popeth. I ddangos ein bod yma o hyd’; daeth yn anthem wladgarol Gymreig ac yn anthem answyddogol tîm pêl-droed Cymru; rhif un yn siart iTunes y DU ym mis Ionawr 2020; canodd hi’n fyw yn Stadiwm Dinas Caerdydd cyn gemau rhagbrofol Cwpan y Byd 2022 Cymru, gyda Gareth Bale yn arwain y tîm i ganu gydag ef wedi’r gêm derfynol, ac aeth yn ôl i rif un; yn 1971 un o sylfaenwyr Cymdeithas Tai Gwynedd, yn darparu cartrefi i bobl leol yng ngogledd-orllewin Cymru; un o sylfaenwyr Recordiau Sain; aelod er anrhydedd o’r Orsedd yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor, 1971; canodd Yma o Hyd ar y Cae Ras yn Wrecsam yn 2011 i grŵp cefnogwyr a enwyd ar ôl y gân; gradd er anrhydedd gan Brifysgol Bangor ym mis Gorffennaf 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith, cerddoriaeth a chelfyddydau Cymru; ymhlith ei albymau mae Yma Mae ’Nghân (1972), Carlo a Chaneuon Eraill (1977), Bod yn Rhydd (1979), Yma o Hyd (1983), Gwinllan a Roddwyd (1986), Dal i Gredu (1991), Man Gwyn (2007), Cana dy Gân (2012, 212 o ganeuon) ac Emynau (2015).
Ffynonellau a darllen pellach
Erthygl · 16 munYn 1962 rhybuddiodd Saunders Lewis y byddai’r Gymraeg wedi marw erbyn y ganrif newydd. Yn hytrach, trodd ysgol o saith o blant, mudiad ieuenctid, protest ar bont, ympryd, sianel deledu, cân a chenedl gyfan y llanw. Dyma stori’r frwydr yn ôl.
Erthygl · 14 munRhwng 1963 ac 1969 bu mudiad cudd a anwyd o foddi Tryweryn yn ffrwydro bomiau ar y pibellau a gludai ddŵr Cymru i Loegr ac ar adeiladau’r wladwriaeth a oedd yn paratoi Arwisgo 1969. Pam y gwnaethant hynny, beth a wnaethant, a beth fu’r gost.
Erthygl · 18 munAm bedwar can mlynedd trin y Gymraeg fel rhywbeth i gael gwared arno a wnaeth y rhai a lywodraethai Gymru o Lundain. Caeodd Deddf Seneddol hi allan o’r llysoedd, galwodd adroddiad gan y llywodraeth hi’n ‘anfantais enfawr’, a chrogodd ysgolion flocyn o bren am yddfau plant a’i siaradai. Gwrthododd Cymru ei gollwng.
Erthygl · 15 munYn 383 gwnaeth milwyr Prydain eu cadfridog yn ymerawdwr Rhufain. Rheolodd y Gorllewin am bum mlynedd, ac nid yw Cymru erioed wedi gollwng gafael arno. Gwnaeth traddodiad Cymru Facsen yn ŵr i Elen o Gaernarfon, yn dad llinachau brenhinol, yn sylfaenydd Llydaw, ac yn ŵr y mae stori cenedl y Cymry’n dechrau gydag ef.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Y bobl a sicrhaodd fod y Gymraeg yn dal i gael ei siarad heddiw.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf