Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
born 1943
Arweinydd Plaid Cymru ac AS Caernarfon am 27 mlynedd, a ysgrifennodd y gyfraith a agorodd adeiladau cyhoeddus i bobl anabl.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Eisteddodd Dafydd Wigley o’r Bontnewydd dros Gaernarfon am saith mlynedd ar hugain, yn hwy nag unrhyw AS arall o blaid genedlaethol ers y rhyfel, ac arweiniodd Blaid Cymru ddwywaith, gan ddilyn Gwynfor Evans. Yn un o’r ASau cyntaf i dyngu ei lw yn Gymraeg, bu’n hyrwyddo pobl anabl a’r iaith Gymraeg, ac mae’n eistedd yn Nhŷ’r Arglwyddi fel yr Arglwydd Wigley.FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
| Ganed | 1 Ebrill 1943FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi. |
|---|---|
| Sedd | Caernarfon, AS 1974–2001; Aelod Cynulliad 1999–2003FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi. |
| Arweinydd Plaid Cymru | 1981–1984 a 1991–2000FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi. |
| Teitl | Y Barwn Wigley, o Gaernarfon, 2011FfynhonnellDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru. |
Roedd David Wynne Wigley yn unig blentyn Elfyn a Myfanwy Wigley, a’i fam o Bwllheli. Wedi ei eni y tu allan i Gymru, daeth adref gyda’i deulu yn 1946 a thyfu i fyny yn y Bontnewydd ger Caernarfon, lle’r oedd ei dad yn drysorydd y cyngor sir.FfynhonnellDafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
Aeth i Ysgol Ramadeg Caernarfon ac i Rydal ym Mae Colwyn, yna i Brifysgol Manceinion. Wedi graddio yn 1964 hyfforddodd mewn cyllid gyda Ford, yna gweithiodd i Mars ac yn rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful.FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
Yn 1967 priododd y delynores Elinor Bennett. Cyn mynd i’r Senedd bu’n gweithio ym myd diwydiant ym Merthyr, lle safodd gyntaf dros Blaid Cymru.FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
Yn 1972 fe’i hetholwyd i gyngor Merthyr dros Blaid Cymru, ac ym mis Chwefror 1974 enillodd Gaernarfon i’r blaid. Y flwyddyn honno roedd yn un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg.FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
Daliodd y sedd am saith mlynedd ar hugain, hyd 2001, y gwasanaeth hiraf gan unrhyw AS o blaid genedlaethol ers y rhyfel. Yn 1981 noddodd Ddeddf Personau Anabl, a gwasanaethodd Anabledd Cymru a Mencap Cymru yn is-lywydd.FfynhonnellDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.
Pan ymddeolodd Gwynfor Evans yn 1981, etholwyd Dafydd Wigley yn llywydd Plaid Cymru. Camodd i lawr yn 1984 am resymau teuluol, a daeth yn ôl i arwain y blaid eto o 1991 hyd 2000.FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
Yn 1999 fe’i hetholwyd i’r Cynulliad Cenedlaethol cyntaf dros Gaernarfon, ac yn 2001 gadawodd San Steffan i roi ei amser iddo.FfynonellauDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.Dafydd Wigley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dafydd Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd Cymreig ac aelod o Blaid Cymru, uchel ei barch yng Nghymru; cynrychiolodd Gaernarfon yn Aelod Seneddol yn San Steffan am 27 mlynedd ac yn y Cynulliad 1999–2003; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 ac eto 1991–2000; ganed yn Derby, unig blentyn Myfanwy ac Elfyn Edward Wigley; dychwelodd y teulu i Gymru yn 1946; roedd ei fam yn wreiddiol o Bwllheli; bu ei dad yn drysorydd Cyngor Sir Gaernarfon 1947–1974; magwyd yn bennaf yn y Bontnewydd, Caernarfon; Ysgol Ramadeg Caernarfon a Rydal Penrhos, Bae Colwyn, yna Prifysgol Manceinion; wedi graddio yn 1964 ymunodd â Ford yn Dagenham i’w hyfforddi mewn cyllid diwydiannol; priododd Elinor Bennett Owen yn 1967; ymunodd â Mars, yna’n rheolwr cyllid i Hoover ym Merthyr Tudful; daeth yn Llywydd Plaid Cymru yn 1981 wedi ymddeoliad Gwynfor Evans; safodd dros Senedd Ewrop yn 1994; bellach yn aelod o Dŷ’r Arglwyddi.
Yn 2011 cymerodd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi fel y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, a thyngodd ei lw yno yn Gymraeg hefyd.FfynhonnellDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.
Daeth yn Ddirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru yn 2003, ac yn 2023 rhoddodd Prifysgol Bangor ddoethuriaeth iddo am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.FfynhonnellDafydd Wigley ↗Wikipedia (Saesneg)Dafydd Wynne Wigley, y Barwn Wigley (ganed 1 Ebrill 1943), gwleidydd o Gymro; arweinydd Plaid Cymru 1981–1984 a 1991–2000; AS dros Gaernarfon 1974–2001 ac Aelod o’r Cynulliad dros Gaernarfon 1999–2003; arglwydd am oes 2010, gan gymryd ei sedd yn Nhŷ’r Arglwyddi yn 2011; unig blentyn i rieni Cymreig, Elfyn Edward Wigley a Myfanwy Batterbee; Ysgol Ramadeg Caernarfon ac Ysgol Rydal, yna Prifysgol Manceinion; gweithiodd i Gwmni Moduron Ford, Mars a Hoover; etholwyd yn gynghorydd Plaid Cymru ym Merthyr Tudful yn 1972; etholwyd gyntaf yn AS dros Gaernarfon ym mis Chwefror 1974; cynrychiolai ddemocratiaeth gymdeithasol gymedrol, ymarferol; enillodd lywyddiaeth y blaid yn 1981 a dychwelyd am ail dymor yn 1991, gan arwain y Blaid hyd 2000; wedi 27 mlynedd yn AS, yr AS ar ôl y rhyfel o blaid genedlaethol a wasanaethodd hiraf; un o’r ASau cyntaf i dyngu llw Tŷ’r Cyffredin yn Gymraeg, yn 1974, a thyngodd y llw yn Gymraeg wrth ymuno â’r Arglwyddi; y Barwn Wigley, o Gaernarfon yn Sir Gwynedd, 24 Ionawr 2011; priododd y delynores Elinor Bennett; diddordeb mawr ym materion pobl anabl: is-gadeirydd y grŵp anabledd hollbleidiol, is-lywydd Anabledd Cymru a Mencap Cymru, cyn-lywydd Cymdeithas Sbastig Cymru, a noddwr Deddf Personau Anabl 1981; Dirprwy Ganghellor Prifysgol Cymru o 2003; cadair er anrhydedd mewn busnes ym Mhrifysgol Bangor 2008; DLitt gan Fangor yn 2023 am ei gyfraniad i ddiwylliant, iaith a threftadaeth Cymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf