Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1818–1898
Llafurwr o Fôn ar gei llechi Bangor a ddysgodd seryddiaeth ei hun, a luniodd lensys a drychau ei delesgopau ei hun, ac a ysgrifennodd ac a ddarlithiodd am y sêr yn Gymraeg.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Bachgen fferm a llwythwr llechi ar y cei ym Mangor oedd John Jones o Fôn, Ioan Bryngwyn Bach, a ddysgodd y sêr iddo’i hun. Heb fawr ddim ysgol dysgodd Roeg a Hebraeg, roedd yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain, ysgrifennai farddoniaeth a cherddoriaeth, ac adeiladodd ei delesgopau ei hun, ac un ohonynt oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru. Adwaenai Cymru ef yn syml fel John Jones Seryddwr.FfynonellauJones, John (Ioan Bryngwyn Bach; 1818 – 1898), working man, astronomer, and linguist ↗David Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn; dechreuodd ei oes yn was fferm, ond bu’n llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848, ac astudiai yn ei amser hamdden; roedd yn seryddwr rhagorol, a gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd yn ieithydd da, yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain ac yn darllen yr Ysgrythurau yn y Testamentau Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg wrth fwrdd ei frecwast; roedd hefyd yn gerddor ac yn brydydd; ymwelodd Samuel Smiles ag ef ac ysgrifennu amdano; bu farw ym Mangor yn 1898.John Jones (astronomer) ↗Wikipedia (Saesneg)John Jones (1818 – 1898), a adwaenid hefyd fel Ioan Bryngwyn Bach ac Y Seryddwr, seryddwr amatur o Gymro; ganed ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn, a dim ond addysg elfennol a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n was fferm; yn ddiweddarach cyfrifai’r llwythi llechi a roddid ar longau ym Mangor; roedd yn gerddor ac yn fardd ac yn medru sawl iaith; adeiladodd ei delesgopau ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru; bu farw ym Mangor yn 1898; canmolodd Samuel Smiles ef yn Men of Invention and Industry (1884); yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn rhif 94 yn arolwg y BBC o 100 o Arwyr Cymru; mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac iddo ym Mrynsiencyn.John Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.
| Ganed | 1818, Bryngwyn Bach, Dwyran, Môn |
|---|---|
| Enw barddol | Ioan Bryngwyn Bach |
| Gwaith | Gwas fferm; llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848 |
| Telesgopau | Dau o’i waith ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’ |
| Ieithoedd | Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg |
| Bu farw | 1898, Bangor |
Ganed John Jones yn 1818 ym Mryngwyn Bach, ger Dwyran ym mhlwyf Llanidan, yn ne-orllewin Môn. Ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n gweithio fel gwas fferm.FfynonellauJohn Jones (astronomer) ↗Wikipedia (Saesneg)John Jones (1818 – 1898), a adwaenid hefyd fel Ioan Bryngwyn Bach ac Y Seryddwr, seryddwr amatur o Gymro; ganed ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn, a dim ond addysg elfennol a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n was fferm; yn ddiweddarach cyfrifai’r llwythi llechi a roddid ar longau ym Mangor; roedd yn gerddor ac yn fardd ac yn medru sawl iaith; adeiladodd ei delesgopau ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru; bu farw ym Mangor yn 1898; canmolodd Samuel Smiles ef yn Men of Invention and Industry (1884); yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn rhif 94 yn arolwg y BBC o 100 o Arwyr Cymru; mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac iddo ym Mrynsiencyn.John Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.Jones, John (Ioan Bryngwyn Bach; 1818 – 1898), working man, astronomer, and linguist ↗David Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn; dechreuodd ei oes yn was fferm, ond bu’n llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848, ac astudiai yn ei amser hamdden; roedd yn seryddwr rhagorol, a gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd yn ieithydd da, yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain ac yn darllen yr Ysgrythurau yn y Testamentau Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg wrth fwrdd ei frecwast; roedd hefyd yn gerddor ac yn brydydd; ymwelodd Samuel Smiles ag ef ac ysgrifennu amdano; bu farw ym Mangor yn 1898.
Yn 1848 aeth i weithio ym Mhorth Penrhyn, ger Bangor, lle llwythid llechi ar longau. Ei waith oedd llwytho’r llechi a chyfrif y llwythi. Roedd yn waith caled a phlaen, ond rhoddai bob awr sbâr i astudio.FfynonellauJones, John (Ioan Bryngwyn Bach; 1818 – 1898), working man, astronomer, and linguist ↗David Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn; dechreuodd ei oes yn was fferm, ond bu’n llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848, ac astudiai yn ei amser hamdden; roedd yn seryddwr rhagorol, a gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd yn ieithydd da, yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain ac yn darllen yr Ysgrythurau yn y Testamentau Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg wrth fwrdd ei frecwast; roedd hefyd yn gerddor ac yn brydydd; ymwelodd Samuel Smiles ag ef ac ysgrifennu amdano; bu farw ym Mangor yn 1898.John Jones (astronomer) ↗Wikipedia (Saesneg)John Jones (1818 – 1898), a adwaenid hefyd fel Ioan Bryngwyn Bach ac Y Seryddwr, seryddwr amatur o Gymro; ganed ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn, a dim ond addysg elfennol a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n was fferm; yn ddiweddarach cyfrifai’r llwythi llechi a roddid ar longau ym Mangor; roedd yn gerddor ac yn fardd ac yn medru sawl iaith; adeiladodd ei delesgopau ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru; bu farw ym Mangor yn 1898; canmolodd Samuel Smiles ef yn Men of Invention and Industry (1884); yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn rhif 94 yn arolwg y BBC o 100 o Arwyr Cymru; mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac iddo ym Mrynsiencyn.John Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.
Darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol, ac ohonynt dysgodd seryddiaeth, ei gariad mawr, ac ieithoedd y Beibl. Daeth yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain, ac wrth fwrdd ei frecwast darllenai’r Ysgrythurau yn Gymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg ochr yn ochr. Roedd yn gerddor hefyd, ac ysgrifennai benillion dan yr enw barddol Ioan Bryngwyn Bach.FfynonellauJones, John (Ioan Bryngwyn Bach; 1818 – 1898), working man, astronomer, and linguist ↗David Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn; dechreuodd ei oes yn was fferm, ond bu’n llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848, ac astudiai yn ei amser hamdden; roedd yn seryddwr rhagorol, a gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd yn ieithydd da, yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain ac yn darllen yr Ysgrythurau yn y Testamentau Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg wrth fwrdd ei frecwast; roedd hefyd yn gerddor ac yn brydydd; ymwelodd Samuel Smiles ag ef ac ysgrifennu amdano; bu farw ym Mangor yn 1898.John Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.
Ni allai gweithiwr brynu telesgop, felly gwnaeth John Jones ei rai ei hun. Adeiladodd ddau, ac un ohonynt, a alwodd yn Jumbo, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru. Drwyddynt gwyliai llwythwr llechi Bangor y lleuad, y planedau a’r sêr.FfynonellauJohn Jones (astronomer) ↗Wikipedia (Saesneg)John Jones (1818 – 1898), a adwaenid hefyd fel Ioan Bryngwyn Bach ac Y Seryddwr, seryddwr amatur o Gymro; ganed ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn, a dim ond addysg elfennol a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n was fferm; yn ddiweddarach cyfrifai’r llwythi llechi a roddid ar longau ym Mangor; roedd yn gerddor ac yn fardd ac yn medru sawl iaith; adeiladodd ei delesgopau ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru; bu farw ym Mangor yn 1898; canmolodd Samuel Smiles ef yn Men of Invention and Industry (1884); yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn rhif 94 yn arolwg y BBC o 100 o Arwyr Cymru; mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac iddo ym Mrynsiencyn.Jones, John (Ioan Bryngwyn Bach; 1818 – 1898), working man, astronomer, and linguist ↗David Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn; dechreuodd ei oes yn was fferm, ond bu’n llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848, ac astudiai yn ei amser hamdden; roedd yn seryddwr rhagorol, a gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd yn ieithydd da, yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain ac yn darllen yr Ysgrythurau yn y Testamentau Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg wrth fwrdd ei frecwast; roedd hefyd yn gerddor ac yn brydydd; ymwelodd Samuel Smiles ag ef ac ysgrifennu amdano; bu farw ym Mangor yn 1898.John Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.
Lledodd ei enw drwy wledydd Prydain pan ddaeth Samuel Smiles, awdur y llyfr enwog Self-Help, i Fangor i’w weld. Ysgrifennodd Smiles amdano a’i ganmol yn ei lyfr Men of Invention and Industry yn 1884.FfynonellauJohn Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.John Jones (astronomer) ↗Wikipedia (Saesneg)John Jones (1818 – 1898), a adwaenid hefyd fel Ioan Bryngwyn Bach ac Y Seryddwr, seryddwr amatur o Gymro; ganed ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn, a dim ond addysg elfennol a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n was fferm; yn ddiweddarach cyfrifai’r llwythi llechi a roddid ar longau ym Mangor; roedd yn gerddor ac yn fardd ac yn medru sawl iaith; adeiladodd ei delesgopau ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru; bu farw ym Mangor yn 1898; canmolodd Samuel Smiles ef yn Men of Invention and Industry (1884); yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn rhif 94 yn arolwg y BBC o 100 o Arwyr Cymru; mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac iddo ym Mrynsiencyn.Jones, John (Ioan Bryngwyn Bach; 1818 – 1898), working man, astronomer, and linguist ↗David Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn; dechreuodd ei oes yn was fferm, ond bu’n llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn, Bangor, o 1848, ac astudiai yn ei amser hamdden; roedd yn seryddwr rhagorol, a gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd yn ieithydd da, yn berchen ar chwe geiriadur ar hugain ac yn darllen yr Ysgrythurau yn y Testamentau Cymraeg, Saesneg, Groeg a Hebraeg wrth fwrdd ei frecwast; roedd hefyd yn gerddor ac yn brydydd; ymwelodd Samuel Smiles ag ef ac ysgrifennu amdano; bu farw ym Mangor yn 1898.
Bu farw John Jones ym Mangor yn 1898. Cyhoeddwyd hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn Y Geninen yn 1901. Yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn un o 100 o Arwyr Cymru y BBC, ac mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac er anrhydedd iddo ym Mrynsiencyn.FfynonellauJohn Jones (astronomer) ↗Wikipedia (Saesneg)John Jones (1818 – 1898), a adwaenid hefyd fel Ioan Bryngwyn Bach ac Y Seryddwr, seryddwr amatur o Gymro; ganed ym Mryngwyn Bach, Dwyran, Môn, a dim ond addysg elfennol a gafodd, ac o ddeuddeg oed bu’n was fferm; yn ddiweddarach cyfrifai’r llwythi llechi a roddid ar longau ym Mangor; roedd yn gerddor ac yn fardd ac yn medru sawl iaith; adeiladodd ei delesgopau ei hun, yn eu plith ‘Jumbo’, y dywedir mai hwn oedd y telesgop adlewyrchol arian-ar-wydr cyntaf yng Nghymru; bu farw ym Mangor yn 1898; canmolodd Samuel Smiles ef yn Men of Invention and Industry (1884); yn 2004 fe’i pleidleisiwyd yn rhif 94 yn arolwg y BBC o 100 o Arwyr Cymru; mae Cyngor Sir Ynys Môn wedi codi plac iddo ym Mrynsiencyn.John Jones (seryddwr) ↗Wicipedia CymraegSeryddwr ac ieithydd Cymreig oedd John Jones (1818 – 1898), a adnabyddid hefyd fel John Jones y Sêr neu Ioan Bryngwyn Bach, ei enw barddol; gŵr hunanaddysgedig a enillodd gryn sylw yn ei oes fel seryddwr amatur; brodor o blwyf Llanidan, Ynys Môn; gweithiwr ar hyd ei oes, a aned ym Mryngwyn Bach ger Dwyran yn 1818, ac ychydig o addysg elfennol yn unig a gafodd; cafodd waith fel gwas fferm ac yn 1848 aeth i weithio fel llwythwr llechi ym Mhorth Penrhyn ger Bangor; darllenai lyfrau o lyfrgell gweinidog lleol a dysgodd seryddiaeth, ei hoff bwnc, ac ieithoedd y Beibl, gan ddod i fedru darllen Groeg a Hebraeg; gwnaeth ddau delesgop iddo’i hun; roedd hefyd yn barddoni; daeth yn adnabyddus drwy wledydd Prydain pan ymwelodd Samuel Smiles, awdur enwog Self-Help, ag ef ym Mangor ac ysgrifennu amdano yn Men of Invention and Industry (1884); bu farw ym Mangor yn 1898; ceir hanes byr ei fywyd yn ei eiriau ei hun yn ysgrif Eleazar Roberts, ‘John Jones y Seryddwr’, Y Geninen, 1901.
Ffynonellau a darllen pellach
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf