Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1921–2012
Yr athrawes o Langennech a wrthododd, gyda’i gŵr Trefor, am wyth mlynedd dalu bil trethi yn Saesneg yn unig, ac a enillodd filiau Cymraeg i Gymru.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrthododd Eileen Beasley o Langennech, athrawes, a’i gŵr Trefor, glöwr, am wyth mlynedd dalu eu treth i’r cyngor nes i’r papur ddod yn Gymraeg, ac fe enillon nhw. Fe’i cofir fel mam gweithredu uniongyrchol yng Nghymru a Rosa Parks Cymru, a helpodd ei safiad i greu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.FfynonellauEileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.Eileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.
| Ganed | 4 Ebrill 1921, yn Catherine Eileen James, o ardal Hendy-gwyn ar Daf |
|---|---|
| Hyfforddiant | Coleg Prifysgol Caerdydd; athrawes |
| Priododd | Trefor Beasley, 31 Gorffennaf 1951 |
| Cartref | Yr Allt, Llangennech, o 1952 |
| Y safiad | Gwrthod papurau treth Saesneg yn unig, 1952 hyd 1960 |
| Buddugoliaeth | Cytuno ar bapurau dwyieithog, 22 Medi 1960 |
| Bu farw | 12 Awst 2012 |
Un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James, un o dri o blant. Astudiodd yng Ngholeg Prifysgol Caerdydd a daeth yn athrawes. Drwy Blaid Cymru cyfarfu â Trefor Beasley, glöwr ym Mhwll y Morlais yn Llangennech, a phriodasant ar 31 Gorffennaf 1951. Yn 1952 prynasant dŷ yn yr Allt, Llangennech, ger Llanelli.FfynonellauEileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.Eileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.
Bryd hynny nid oedd gan y Gymraeg statws swyddogol o gwbl. Ni roddai cyrff cyhoeddus ffurflenni yn Gymraeg a phrin iawn oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog, hyd yn oed mewn ardal fel Llanelli lle siaradai’r rhan fwyaf o’r bobl Gymraeg yn iaith gyntaf.FfynonellauEileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.Eileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.
Yn fuan wedi symud i Langennech penderfynodd Eileen a Trefor na thalent y dreth ar eu tŷ nes i’r cyngor ofyn amdani yn Gymraeg. Roedd safiad mor uniongyrchol dros yr hawl i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd.FfynonellauEileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.Eileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.
Daliasant eu tir am wyth mlynedd. Aed â hwy i’r llys un ar bymtheg o weithiau, a daeth y beilïaid i’r tŷ bedair gwaith, gan fynd â’r rhan fwyaf o’u dodrefn ar rai ymweliadau. Eto ni ildient.FfynonellauEileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.Eileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.
Ar 22 Medi 1960 pasiodd Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli gynnig i argraffu ei bapurau treth yn Gymraeg ac yn Saesneg. Erbyn hynny roedd Eileen ei hun yn eistedd ar y cyngor hwnnw, wedi’i hethol dros Blaid Cymru yn 1958.FfynonellauEileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.Eileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.
Yn 1962 traddododd Saunders Lewis ei ddarlith radio enwog Tynged yr Iaith. Yn ei hanterth galwodd ar ei wrandawyr i edrych ar hanes Mr a Mrs Trefor Beasley, a’u dal i fyny yn batrwm o’r hyn y dylid ei wneud. Arweiniodd y ddarlith y flwyddyn honno at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.FfynonellauEileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.Eileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.
Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati.
Saunders Lewis, Tynged yr Iaith, 1962
Tynnodd ymgyrchoedd mawr Cymdeithas yr Iaith yn y 1960au a wedyn lawer o’u hysbrydoliaeth o safiad y Beasleys. Dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel arwyddion ffyrdd dwyieithog ac S4C.FfynonellauEileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.Eileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.
Bu farw Trefor yn 1994 ac Eileen ar 12 Awst 2012; roedd ganddynt fab, Elidyr, a merch, Delyth. Yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi, adroddodd Angharad Tomos ei hanes yn y llyfr Darn bach o bapur, ac ym mis Ebrill 2015 dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech.FfynonellauEileen Beasley ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), ymgyrchydd hawliau iaith, yn enwog gyda’i gŵr Trefor am eu hymgyrch i fynnu papur treth Cymraeg (neu ddwyieithog) gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn y 1950au; ysgrifennodd Angharad Tomos lyfr am ei hymgyrch, Darn bach o bapur; un o ardal Hendy-gwyn ar Daf yn Sir Gaerfyrddin oedd Catherine Eileen James; glöwr ym Mhwll y Morlais, Llangennech, oedd Trefor; cyfarfuont yng nghyfarfodydd Plaid Cymru a dod dan ddylanwad D. J. Davies a’r WEA; priodi 31 Gorffennaf 1951 a phrynu tŷ yn yr Allt, Llangennech, yn 1952; yn y llys 16 gwaith, a’r beilïaid yno bedair gwaith, gan fynd â mwyafrif eu dodrefn ar rai achlysuron; wedi wyth mlynedd cawsant eu papur treth dwyieithog pan basiodd y cyngor gynnig ar 22 Medi 1960; roedd ymgyrchu mor uniongyrchol i ddefnyddio’r Gymraeg gyda’r wladwriaeth yn beth newydd a chwbl anarferol; Cymraeg oedd iaith gyntaf mwyafrif llethol pobl Llanelli (90%) ar y pryd; yn anterth ei ddarlith enwog soniodd Saunders Lewis amdanynt; yn Tynged yr Iaith (1962) meddai Saunders Lewis: ‘A gaf i alw eich sylw chi at hanes Mr a Mrs Trefor Beasley … Dengys esiampl Mr a Mrs Beasley sut y dylid mynd ati’; ysbrydolwyd gweithredu uniongyrchol torfol Cymdeithas yr Iaith yn y chwedegau i raddau helaeth gan y Beasleys; eu plant Elidyr a Delyth; bu farw Trefor yn 1994; yn 2006 ysgrifennodd Gerallt Lloyd Owen gywydd er anrhydedd iddi ar ran Cymdeithas yr Iaith.Eileen Beasley ↗Wikipedia (Saesneg)Eileen Beasley (4 Ebrill 1921 – 12 Awst 2012), athrawes o Gymraes a gynhaliodd gyda’i gŵr Trefor ymgyrch anufudd-dod sifil yn y 1950au yn erbyn Cyngor Dosbarth Gwledig Llanelli, gan fynnu papurau treth yn Gymraeg; geilw ymgyrchwyr iaith hi’n ‘fam gweithredu uniongyrchol’, a helpodd ei phrotest arwain at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg; ganed yn Catherine Eileen James, un o dri phlentyn, Llew, Eileen a John; Coleg Prifysgol Caerdydd, yna’n athrawes; cyfarfu â Trefor Beasley mewn cyfarfodydd Plaid Cymru a’i briodi ar 31 Gorffennaf 1951; symud i Langennech yn 1952; bryd hynny nid oedd statws swyddogol i’r Gymraeg, dim ffurflenni Cymraeg gan gyrff cyhoeddus a phrin oedd arwyddion ffyrdd dwyieithog; gwrthodasant dalu eu treth nes cael y papurau yn Gymraeg; yn y llys 16 gwaith dros wyth mlynedd, a chymerodd y beilïaid lawer o’u heiddo; enillasant yn 1960, pan gytunodd y cyngor i argraffu’r papurau yn Gymraeg ac yn Saesneg; etholwyd Eileen yn gynghorydd Plaid Cymru ar Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli yn 1958; adwaenir hi fel ‘mam gweithredu uniongyrchol’ a ‘Rosa Parks Cymru’; dadorchuddiwyd plac glas ar gartref y teulu yn Llangennech gan Dreftadaeth Gymunedol Llanelli ym mis Ebrill 2015; yn ei ddarlith radio Tynged yr Iaith yn 1962, a arweiniodd at sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, canmolodd Saunders Lewis Trefor ac Eileen Beasley yn uniongyrchol a chymryd eu hachos yn batrwm; dywed ymgyrchwyr i’w dewrder ysbrydoli cenhedlaeth ac arwain at gerrig milltir fel S4C ac arwyddion ffyrdd dwyieithog.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf