Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1921–1984

Tommy Cooper

Digrifwr o Gaerffili mewn ffez goch y gwnaeth ei driciau hud a âi’n ogoneddus o chwith ef yn un o ddiddanwyr anwylaf pob oes.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1921–1984 (wedi’i gofnodi) Digrifwr a dewin Cymru’r Ugeinfed Ganrif Llwyfan a sgrin
Cerflun Tommy Cooper yng Nghaerffili, ei dref enedigol
Cerflun Tommy Cooper yng Nghaerffili, ei dref enedigol · Llun: Wikimedia Commons · No Swan So Fine, CC BY-SA 4.0

Roedd Tommy Cooper o Gaerffili, y dyn tal yn y fez coch yr oedd ei driciau hud bob amser fel petaent yn mynd o chwith, ar ei anterth yn un o’r comedïwyr mwyaf adnabyddus yn y byd. Pleidleisiodd comedïwyr eu hunain ef yn un o’r actau comedi gorau erioed.

Ganed19 Mawrth 1921, 19 Stryd Llwyn-On, Caerffili
TadThomas H. Cooper, sarjant yn y fyddin a glöwr o Gymro
ByddinRoyal Horse Guards, 1940 hyd 1947, yn yr Aifft
Nod amgenY fez coch, a fenthycwyd gyntaf yng Nghairo
TeleduLondon Weekend Television 1968 hyd 1972; Thames 1973 hyd 1980
AnrhydeddCerflun yng Nghaerffili, a ddadorchuddiwyd gan Syr Anthony Hopkins yn 2008
Bu farw15 Ebrill 1984, Llundain

Ganed yng Nghaerffili#

Ganed Thomas Frederick Cooper ar 19 Mawrth 1921 yn 19 Stryd Llwyn-On, Caerffili. Cymro oedd ei dad, Thomas H. Cooper, sarjant recriwtio yn y fyddin a fu wedyn yn gweithio fel glöwr; o Crediton yn Nyfnaint y deuai ei fam, Catherine Gertrude Wright. Pan oedd Tommy’n dair cafodd ei dad swydd newydd a symudodd y teulu i Gaerwysg.

Flynyddoedd wedyn, ar ymweliad â’r tŷ lle’i ganed, gofynnwyd iddo a oedd yn ei ystyried ei hun yn Gymro. ‘Wel ydw,’ meddai, ‘Cymro yw fy nhad.’

Set hud#

Pan oedd yn wyth oed rhoddodd modryb set hud iddo, a threuliodd oriau yn perffeithio’r triciau. Wedi gadael yr ysgol daeth yn saer llongau yn Southampton.

Y fez#

Yn 1940 galwyd ef i’r Royal Horse Guards a gwasanaethodd am saith mlynedd, gan ymuno â’r Desert Rats yn yr Aifft. Mewn parti adloniant yn y fyddin lluniodd act o driciau hud wedi’u cymysgu â chomedi. Un noson yng Nghairo, wedi anghofio’r helmed haul yr oedd ei wisg ei hangen, benthycodd fez gan weinydd a oedd yn mynd heibio. Cafodd chwerthin mawr, a gwisgodd fez byth wedyn, prop a alwyd yn eicon comedi’r ugeinfed ganrif.

Ar 24 Chwefror 1947 priododd Gwen Henty yn Nicosia, Cyprus.

Y triciau a aeth o chwith#

Aeth i fyd y sioeau ar Noswyl Nadolig 1947, gan chwarae theatrau amrywiaeth ledled y wlad a chlybiau nos yn Llundain, weithiau hyd at hanner cant a dwy o sioeau mewn wythnos. Yn gonsuriwr medrus ac yn aelod o The Magic Circle, adeiladodd ei act ar driciau a oedd fel petaent yn methu, a chadwai ei gynulleidfa ar flaenau eu traed drwy wneud ambell un a weithiai pan oeddent yn ei ddisgwyl leiaf.

Teledu#

Ymddangosodd gyntaf ar y teledu ar raglen dalent y BBC New to You ym Mawrth 1948 a chyn hir roedd yn serennu yn ei sioeau ei hun. Gwnaeth ei raglenni i London Weekend Television o 1968 hyd 1972 ac i Thames Television o 1973 hyd 1980 ef yn enwog drwy Brydain, ac arhosodd yn boblogaidd gyda chynulleidfaoedd am bron i ddeugain mlynedd.

Roedd i’w lyfr, a gyhoeddwyd yn 1975, y teitl sydd wedi ei ddilyn byth ers hynny: just like that!

Ei gofio#

Bu farw Tommy Cooper yn Llundain ar 15 Ebrill 1984, yn drigain a thair oed. Yn 2005 pleidleisiodd comedïwyr a phobl y byd comedi ef y chweched act gomedi orau erioed yn y bleidlais The Comedians’ Comedian.

Yn 2008 dadorchuddiwyd cerflun ohono gan James Done yng Nghaerffili, ei fan geni, gan Syr Anthony Hopkins, noddwr Cymdeithas Tommy Cooper. Yn 2016 gosodwyd plac glas ar ei gartref yn Chiswick, a chymerodd Amgueddfa Victoria ac Albert 116 o focsys o’i bapurau a’i bropiau, gan gynnwys ei ffeil o jôcs.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf