Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1921–2001

Syr Harry Secombe

Digrifwr a thenor o Abertawe yn The Goon Show, a fu hefyd yn serennu fel Mr Bumble yn Oliver! ac yn cyflwyno Highway.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1921–2001 (wedi’i gofnodi) Y Goon â’r llais aur Cymru’r Ugeinfed Ganrif Llwyfan a sgrin
Plac Syr Harry Secombe
Plac Syr Harry Secombe · Llun: Wikimedia Commons · Frankie Roberto from Manchester, UK, CC BY 2.0

Roedd Syr Harry Secombe o Abertawe yn Goon, yn denor ac yn gyflwynydd teledu. O gôr Eglwys St Thomas i The Goon Show, Oliver! a Highway, gwnaeth i filiynau chwerthin a chanu, a dewisodd yn arwyddair marchog y geiriau ‘Go On’.

Ganed8 Medi 1921, St Thomas, Abertawe
YsgolYsgol Dynevor, Abertawe
RhyfelY Magnelwyr Brenhinol yng Ngogledd Affrica, Sisili a’r Eidal
RadioThe Goon Show, 1951 hyd 1960, fel Neddie Seagoon
ArwyddganIf I Ruled the World, o Pickwick (1963)
AnrhydeddauCBE 1963; urddwyd yn farchog 1981
Bu farw11 Ebrill 2001, Guildford

Bachgen côr o Abertawe#

Ganed Harry Secombe yn St Thomas, Abertawe, ar 8 Medi 1921, y trydydd o bedwar plentyn Nellie Jane Gladys Davies, rheolwraig siop, a Frederick Ernest Secombe, gwerthwr teithiol. Fe’i magwyd ger y dociau ac aeth i Ysgol Dynevor o un ar ddeg oed.

Addolai’r teulu yn Eglwys St Thomas, lle canai Harry yn y côr. O ddeuddeg oed perfformiai sgets o’r enw The Welsh Courtship mewn cyfarfodydd cymdeithasol yr eglwys gyda’i chwaer Carol. Daeth ei frawd hŷn Fred yn offeiriad yn yr Eglwys yng Nghymru ac yn awdur.

Y rhyfel#

Gadawodd yr ysgol yn 1937 i weithio fel clerc, ac yn 1938 ymunodd â’r Fyddin Diriogaethol. Gwasanaethodd yn is-fombardier yn y Magnelwyr Brenhinol yng Ngogledd Affrica, Sisili a’r Eidal. Yng Ngogledd Affrica cyfarfu â Spike Milligan gyntaf, ac yn Sisili ymunodd â pharti cyngerdd a llunio darnau comedi i ddiddanu’r milwyr.

O’r Windmill i Welsh Rarebit#

Darlledodd ar y radio gyntaf ym mis Mai 1944. Wedi’r rhyfel ymunodd â Theatr y Windmill yn Llundain yn 1946 gyda darn yn dangos sut mae gwahanol ddynion yn eillio, a galwodd adolygydd ef yn hiwmorydd gwreiddiol a heintus. Yn 1946 cyfarfu â Myra Atherton yn neuadd ddawns Pier y Mwmbwls; priodasant yn 1948 a chawsant bedwar o blant.

Daeth ei gyfle mawr cyntaf yn 1951, pan ddewiswyd ef yn gomedïwr preswyl y gyfres radio Gymreig Welsh Rarebit.

Y Goons#

Gyda Spike Milligan, Peter Sellers a Michael Bentine ysgrifennodd sgript gomedi i’r radio. Darlledwyd Those Crazy People gyntaf ar 28 Mai 1951 a daeth yn fuan yn The Goon Show, a fu ar yr awyr hyd 1960. Chwaraeai Harry Neddie Seagoon, yr arwr y troai straeon gwyllt y sioe o’i gwmpas.

Y tenor#

Dan hyfforddiant yr athro Eidalaidd Manlio di Veroli daeth yn denor gwych gyda llawer o albymau poblogaidd. Yn y sioe gerdd Pickwick yn 1963 canodd If I Ruled the World, a ddaeth yn arwyddgan iddo, ac enillodd y sioe enwebiad Tony iddo ar Broadway. Cyrhaeddodd ei recordiad o This Is My Song rif dau yn 1967.

Chwaraeodd Mr Bumble yn y ffilm Oliver! yn 1968, ac ar Ddydd Nadolig y flwyddyn honno dechreuodd The Harry Secombe Show ar BBC1, gan redeg hyd 1973.

Nid ‘bel canto’ yw fy llais gymaint â ‘can belto’.

Harry Secombe

Caneuon mawl#

Yn ei flynyddoedd olaf enillodd gynulleidfaoedd newydd fel cyflwynydd rhaglenni crefyddol, Songs of Praise ar y BBC a Stars on Sunday a Highway ar ITV. Pan aeth i Ynysoedd y Falklands yn 1982 i ddiddanu’r milwyr, dyrchafodd ei hen gatrawd ef yn sarjant, dri deg saith mlynedd wedi iddo adael y fyddin.

Syr Harry#

Gwnaed ef yn CBE yn 1963 a’i urddo’n farchog yn 1981. Ar gyfer ei arfbais dewisodd yr arwyddair ‘GO ON’, winc at y Goons.

Ei gofio#

Bu farw Syr Harry Secombe yn Guildford ar 11 Ebrill 2001. Cynhaliwyd gwasanaeth i ddathlu ei fywyd yn Abaty Westminster y mis Hydref hwnnw, a dywed y geiriau ar ei garreg fedd yn syml: ‘To know him was to love him.’

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf