Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1922–1992

Syr Geraint Evans

Bas-bariton o Gilfynydd, un o gantorion opera mwyaf ei oes, yn enwog am Figaro a Falstaff.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1922–1992 (wedi’i gofnodi) Y Figaro mawr Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Syr Geraint Evans
Syr Geraint Evans · Llun: Wikimedia Commons · London School of Economics, Parth cyhoeddus

Daeth Syr Geraint Evans o Gilfynydd, mab i löwr a adawodd yr ysgol yn bedair ar ddeg, yn arloeswr dros Gymru yn nhai opera’r byd. Cyfrifir ei Figaro a’i Falstaff yn glasuron, ef oedd y canwr Prydeinig cyntaf i ymddangos yn La Scala wedi’r rhyfel, a pharatôdd y ffordd i’r cantorion o Gymru a ddaeth ar ei ôl.

Ganed16 Chwefror 1922, William Street, Cilfynydd
TadWilliam John Evans, glöwr
LlaisBas-bariton
Rhannau enwogFigaro, Falstaff, Papageno, Leporello, Wozzeck
LlwyfanCovent Garden, 1948 hyd 1984; La Scala, Fienna, San Francisco, y Met
AnrhydeddauCBE 1959; urddwyd yn farchog 1969; gwisg wen yr Orsedd
Bu farw19 Medi 1992, Aberystwyth

Bachgen Cymraeg o Gilfynydd#

Ganed Geraint Llewellyn Evans ar 16 Chwefror 1922 yn William Street, Cilfynydd, mab William John Evans, glöwr, a Charlotte May Thomas. Cymraeg oedd iaith y teulu, a siaradai Gymraeg cyn dysgu Saesneg. Fe’i magwyd gan ei nain a’i daid, ac yn ddeg oed symudodd gyda’i dad i Hopkinstown ger Pontypridd.

Gadawodd yr ysgol yn bedair ar ddeg i weithio mewn siop ddillad ym Mhontypridd, yn trefnu’r ffenestri. Yr un pryd cafodd wersi canu yng Nghaerdydd gan Idloes Owen, a fyddai’n sefydlu Opera Cenedlaethol Cymru, a chanai gyda chôr Methodistaidd lleol a’r gymdeithas ddrama amatur.

Rhyfel a Hamburg#

Pan dorrodd y rhyfel yn 1939 gwirfoddolodd i’r Awyrlu, hyfforddi’n beiriannydd radio a chanu mewn cyngherddau’r lluoedd. Wedi’r rhyfel gweithiodd i’r British Forces Network yn Hamburg, lle canai gyda chorws y radio a chael gwersi gan y bariton Theo Herrmann. Yn ôl gartref astudiodd yn Ysgol Gerdd a Drama’r Guildhall yn Llundain.

Covent Garden#

Yn 1948 ymddangosodd gyntaf mewn opera, ac ym mis Ionawr y flwyddyn honno canodd gyntaf yn Covent Garden fel y gwyliwr nos yn Die Meistersinger. Y flwyddyn wedyn canodd Figaro yno, rhan a ganodd dros bum cant o weithiau. Ar 27 Mawrth 1948 priododd Brenda Davies o Gilfynydd; cawsant ddau fab, Alun a Huw.

Cynigiodd Herbert von Karajan gytundeb iddo yn Fienna, ond gwrthododd: Covent Garden oedd ei gartref opera.

Falstaff#

Yn Glyndebourne yn 1957 canodd gyntaf y rhan a wnaeth ei enw drwy’r byd, Falstaff Verdi. Aeth ymlaen i’w chanu yn Covent Garden, yn Fienna ac yn y Metropolitan Opera yn Efrog Newydd. Yn 1960 canodd Figaro yn La Scala ym Milan, y canwr Prydeinig cyntaf i ymddangos yno ers y rhyfel.

Saith deg a thair o rannau#

Yn actor wrth natur, hoffai adeiladu cymeriad o’r traed i fyny, a meistrolodd saith deg a thair o rannau mewn hanner cant a thair o operâu. Canodd bedwar tymor ar hugain yn olynol yn San Francisco ac yn gyson yn Fienna, Chicago, Milan a Salzburg. Canodd ym mherfformiadau cyntaf operâu gan Vaughan Williams, Britten a Walton, ac o The Beach of Falesá a Murder the Magician gan y cyfansoddwr o Gymro Alun Hoddinott.

O 1968 hyd 1981 rhoddodd ddosbarthiadau meistr ar deledu’r BBC, gan arwain cantorion ifanc drwy’r operâu mawr. Yn Gymro gwlatgar, rhoddodd lawer o gefnogaeth i gantorion eraill o Gymru a oedd yn gwneud eu ffordd yn nhai opera Ewrop.

Hen Wlad fy Nhadau#

Rhoddodd gyngerdd ffarwel yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe yn 1982. Yn ei berfformiad olaf yn Covent Garden, ar 4 Mehefin 1984, ymunodd y corws, yr unawdwyr a’r gynulleidfa gyfan i ganu Hen Wlad fy Nhadau i gloi’r noson, a chyffyrddwyd ef yn fawr. Urddwyd ef yn farchog yn 1969 a derbyniodd wisg wen yr Orsedd.

Aberaeron#

Roedd ganddo gartref haf yn Aberaeron o 1966 ac yno yr ymddeolodd, yn gartrefol iawn ymhlith pobl y dref. Bu farw Syr Geraint Evans yn Aberystwyth ar 19 Medi 1992, a gorwedd ei lwch yn Llanddewi Aber-arth ger Aberaeron. Daeth dros 1,700 o bobl i’w wasanaeth coffa yn Abaty Westminster, lle canwyd emynau yn Gymraeg.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf