Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1919–2015
Y canwr o Lanegryn a ganodd gyda Thriawd y Coleg, a achubodd ac a astudiodd ganeuon gwerin Cymru, ac a ddiffoddodd drosglwyddydd i ennill sianel deledu Gymraeg.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Merêd: ffurf anwes ar Meredydd, ei enw ei hun
Cyffyrddodd Merêd, Dr Meredydd Evans o Danygrisiau, â bron pob rhan o fywyd diwylliannol Cymru: canwr gwerin, athronydd, darlledwr ac ymladdwr dros y Gymraeg. Canodd ar Noson Lawen gyda Thriawd y Coleg, cariodd ganu gwerin Cymru i Efrog Newydd, rhoddodd Fo a Fe a Ryan a Ronnie i Gymru, a safodd dros hawliau’r iaith drwy ddulliau heddychlon gydol ei oes hir.FfynonellauMeredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.Evans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.
| Ganed | 9 Rhagfyr 1919, Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd |
|---|---|
| Magwyd | Bryn Mair, Tanygrisiau |
| Astudio | Athroniaeth ym Mangor; PhD yn Princeton, 1955 |
| Canwr | Triawd y Coleg ar Noson Lawen |
| BBC Cymru | Pennaeth Adloniant Ysgafn, 1963 hyd 1973 |
| Canu gwerin | Welsh Folk Songs, Efrog Newydd, 1954; Canu’r Cymry gyda Phyllis Kinney |
| Bu farw | 21 Chwefror 2015, yn 95 oed |
Ganed Meredydd Evans yn Top Pentre, Llanegryn, ar 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans. Cyn ei fod yn flwydd symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, lle gweithiai ei dad yn chwarel ithfaen y Foel. Cymuned dlawd ond cyfoethog ydoedd, a’i gartref yn gynnes a diwylliedig. Carai ei fam ddarllen, a hi a ganodd iddo gyntaf y caneuon gwerin Cymraeg a fyddai’n llenwi ei fywyd.FfynonellauEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.Meredydd Evans ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dr Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), casglwr, golygydd, hanesydd a chanwr gwerin Cymraeg; ganed yn Llanegryn a’i fagu yn Nhanygrisiau; canai ei fam ganeuon gwerin Cymraeg iddo’n blentyn; tyfodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth Gymraeg ym Mangor gyda Mrs Enid Parry; yn 1954 recordiodd ddetholiad pwysig o ganeuon i Folkways Records yn Efrog Newydd tra’n astudio am PhD mewn athroniaeth yn Princeton; gyda’i wraig Phyllis Kinney golygodd dri chasgliad o ganeuon Cymraeg; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, cynhyrchydd Lloffa, Fo a Fe, Ryan a Ronnie a Hob y Deri Dando; yn 2012 canodd y ddeuawd Cân y Dewis ar albwm Gai Toms, Bethel; bu farw yn 95 oed ar 21 Chwefror 2015; cyhoeddiadau’n cynnwys Hume (1985) a Canu’r Cymry; recordiadau Merêd – Caneuon Gwerin (Sain, 2005).
Pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gyd-chwarelwyr ef i’r gwaith a gwneud ei waith drosto er mwyn iddo ddal i ennill cyflog. Dywedai Merêd bob amser mai gwladwriaeth les oedd hon cyn bod y Wladwriaeth Les.FfynhonnellEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.
Yn bedair ar ddeg bu raid iddo adael yr Ysgol Ganol ym Mlaenau Ffestiniog i weithio yn y Co-op, ond daliodd ati i ddarllen a thrafod llyfrau gyda’i gyfeillion. Erbyn 1938 roedd yn pregethu, a chofrestrodd yn wrthwynebydd cydwybodol. Yn 1940 rhoddodd tribiwnlys ryddhad diamod iddo ar sail grefyddol, ac arhosodd heddwch a di-drais yn sylfeini ei fywyd.FfynonellauEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.Meredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.
Aeth i astudio ar gyfer y weinidogaeth yn y Rhyl a Bangor, ac yna troi at athroniaeth, gan ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn 1945. Ym Mangor daeth y cynhyrchydd Sam Jones ag ef i’r rhaglen radio Noson Lawen, a chyda Robin Williams a Cledwyn Jones canodd yn Nhriawd y Coleg, gan ysgrifennu eu caneuon yn aml. Gwrandawai efallai bumed o bobl Cymru, a daeth Merêd, ‘the Bangor Bing’, yn enw cyfarwydd.FfynonellauEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.Meredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.
Ym mis Mawrth 1947 ym Mryn Meirion, Bangor, cyfarfu â Phyllis Kinney, cantores opera o Michigan. Priodasant ar 10 Ebrill 1948 a chawsant ferch, Eluned, a bu Phyllis wrth ei ochr am bron chwe deg saith o flynyddoedd.FfynhonnellEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.
Enillodd PhD mewn athroniaeth yn Princeton yn 1955 a dysgu ym Mhrifysgol Boston, lle dewisodd ei fyfyrwyr ef yn ddarlithydd y flwyddyn yn 1959. Yn Efrog Newydd yn 1954 recordiodd Welsh Folk Songs i Folkways Records, a dewisodd y New York Times hi yn un o recordiau gorau’r flwyddyn.FfynonellauEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.Meredydd Evans ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dr Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), casglwr, golygydd, hanesydd a chanwr gwerin Cymraeg; ganed yn Llanegryn a’i fagu yn Nhanygrisiau; canai ei fam ganeuon gwerin Cymraeg iddo’n blentyn; tyfodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth Gymraeg ym Mangor gyda Mrs Enid Parry; yn 1954 recordiodd ddetholiad pwysig o ganeuon i Folkways Records yn Efrog Newydd tra’n astudio am PhD mewn athroniaeth yn Princeton; gyda’i wraig Phyllis Kinney golygodd dri chasgliad o ganeuon Cymraeg; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, cynhyrchydd Lloffa, Fo a Fe, Ryan a Ronnie a Hob y Deri Dando; yn 2012 canodd y ddeuawd Cân y Dewis ar albwm Gai Toms, Bethel; bu farw yn 95 oed ar 21 Chwefror 2015; cyhoeddiadau’n cynnwys Hume (1985) a Canu’r Cymry; recordiadau Merêd – Caneuon Gwerin (Sain, 2005).
Galwodd Cymru ef adref yn 1960, ac yn 1963 daeth yn Bennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru. Mewn deng mlynedd rhyfeddol darganfu ddoniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams a gwneud rhaglenni fel Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, a gyfrifir bellach yn glasuron.FfynonellauEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.Meredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.Meredydd Evans ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dr Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), casglwr, golygydd, hanesydd a chanwr gwerin Cymraeg; ganed yn Llanegryn a’i fagu yn Nhanygrisiau; canai ei fam ganeuon gwerin Cymraeg iddo’n blentyn; tyfodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth Gymraeg ym Mangor gyda Mrs Enid Parry; yn 1954 recordiodd ddetholiad pwysig o ganeuon i Folkways Records yn Efrog Newydd tra’n astudio am PhD mewn athroniaeth yn Princeton; gyda’i wraig Phyllis Kinney golygodd dri chasgliad o ganeuon Cymraeg; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, cynhyrchydd Lloffa, Fo a Fe, Ryan a Ronnie a Hob y Deri Dando; yn 2012 canodd y ddeuawd Cân y Dewis ar albwm Gai Toms, Bethel; bu farw yn 95 oed ar 21 Chwefror 2015; cyhoeddiadau’n cynnwys Hume (1985) a Canu’r Cymry; recordiadau Merêd – Caneuon Gwerin (Sain, 2005).
Yn 1970 sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, rhagflaenydd y papurau bro a ledodd wedyn ar draws Cymru. O 1973 hyd 1985 arweiniodd addysg oedolion Cymraeg yng Nghaerdydd, gan ddysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion.FfynhonnellEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.
Gyda Phyllis casglodd, golygodd a chyhoeddodd ganeuon gwerin Cymru, yn eu plith dwy gyfrol Canu’r Cymry, gan helpu i gadw cerddoriaeth Cymru’n fyw a’i chario ar draws y byd. Mae eu papurau bellach yn rhan o Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol.FfynonellauMeredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.Meredydd Evans ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dr Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), casglwr, golygydd, hanesydd a chanwr gwerin Cymraeg; ganed yn Llanegryn a’i fagu yn Nhanygrisiau; canai ei fam ganeuon gwerin Cymraeg iddo’n blentyn; tyfodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth Gymraeg ym Mangor gyda Mrs Enid Parry; yn 1954 recordiodd ddetholiad pwysig o ganeuon i Folkways Records yn Efrog Newydd tra’n astudio am PhD mewn athroniaeth yn Princeton; gyda’i wraig Phyllis Kinney golygodd dri chasgliad o ganeuon Cymraeg; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, cynhyrchydd Lloffa, Fo a Fe, Ryan a Ronnie a Hob y Deri Dando; yn 2012 canodd y ddeuawd Cân y Dewis ar albwm Gai Toms, Bethel; bu farw yn 95 oed ar 21 Chwefror 2015; cyhoeddiadau’n cynnwys Hume (1985) a Canu’r Cymry; recordiadau Merêd – Caneuon Gwerin (Sain, 2005).
Wedi marw’r athronydd J. R. Jones yn 1970, daeth Merêd yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r Gymraeg a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol heddychlon i’w hamddiffyn. Yn 1979, gyda Ned Thomas a Pennar Davies, diffoddodd fast teledu Pencarreg yn yr ymgyrch am sianel Gymraeg.FfynonellauEvans, Meredydd (‘Merêd’) (1919 – 2015), campaigner, musician, philosopher and television producer ↗R. Arwel Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Top Pentre, Llanegryn, Meirionnydd, 9 Rhagfyr 1919, plentyn ieuengaf Charlotte Pugh a Richard Evans, peiriannydd; symudodd y teulu i Fryn Mair, Tanygrisiau, pan aeth ei dad i weithio yn chwarel ithfaen y Foel; cymuned dlawd ond cyfoethog mewn llawer ffordd, y cartref yn gynnes a diwylliedig; ei fam a ddysgodd ganeuon gwerin iddo gyntaf; pan aeth ei dad yn sâl, cariai ei gydweithwyr ef i’r chwarel a gwneud ei waith er mwyn iddo ennill cyflog, ‘gwladwriaeth les cyn bod y Wladwriaeth Les’; yr Ysgol Ganol, Blaenau Ffestiniog, dan John Ellis Williams; gadawodd yr ysgol yn 14 i weithio yn y Co-op, gan ddal i ddarllen a thrafod llyfrau gyda chyfeillion; yn pregethu erbyn 1938 ac yn gofrestredig yn wrthwynebydd cydwybodol, di-drais yn egwyddor oes; Coleg Clwyd, y Rhyl, 1940, yna Bangor, anrhydedd dosbarth cyntaf mewn athroniaeth 1945, MA, Llywydd Cyngor y Myfyrwyr 1946–47; gyda Robin Williams a Cledwyn Jones yn Nhriawd y Coleg ar Noson Lawen Sam Jones, yn aml yn ysgrifennu eu caneuon, rhaglen a glywid gan efallai bumed o’r boblogaeth, gan ei wneud yn enw cyfarwydd; cyfarfu â’r gantores opera o America Phyllis Kinney ym Mryn Meirion, Bangor, yn 1947 a’i phriodi ar 10 Ebrill 1948, merch, Eluned; tiwtor yng Ngholeg Harlech; ar Y Cymro gyda John Roberts Williams; PhD yn Princeton, 1955; darlithydd ym Mhrifysgol Boston, darlithydd y flwyddyn 1959; dewiswyd ei LP Welsh Folk Songs (1954), a recordiwyd gyda Moe Asch, gan y New York Times yn un o oreuon y flwyddyn; dychwelodd i Gymru yn 1960 i olynu Cynan yn yr adran efrydiau allanol ym Mangor; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru, 1963–73, yn darganfod doniau fel Meic Stevens, Ryan Davies a Margaret Williams ac yn comisiynu Hob y Deri Dando, Fo a Fe, Disc a Dawn a Ryan a Ronnie, clasuron bellach; sefydlodd Y Dinesydd, papur Cymraeg Caerdydd, yn 1970, rhagflaenydd y papurau bro; cefnogodd Gymdeithas yr Iaith; efrydiau allanol yng Nghaerdydd 1973–85, yn dysgu llenyddiaeth, canu gwerin, athroniaeth a Chymraeg i oedolion; wedi marw J. R. Jones yn 1970 daeth yn llais moesol y mudiad cenedlaethol, gan ddadlau dros hawliau’r iaith a’r hawl i weithredu’n uniongyrchol ddi-drais; yn 1979 diffoddodd fast Pencarreg gyda Ned Thomas a Pennar Davies yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg.Meredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.
Yn 2012, ac yntau dros ei naw deg, canodd y ddeuawd ‘Cân y Dewis’ ar albwm Gai Toms, Bethel. Bu farw Merêd ar 21 Chwefror 2015, yn naw deg pump oed.FfynonellauMeredydd Evans ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: Dr Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), casglwr, golygydd, hanesydd a chanwr gwerin Cymraeg; ganed yn Llanegryn a’i fagu yn Nhanygrisiau; canai ei fam ganeuon gwerin Cymraeg iddo’n blentyn; tyfodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth Gymraeg ym Mangor gyda Mrs Enid Parry; yn 1954 recordiodd ddetholiad pwysig o ganeuon i Folkways Records yn Efrog Newydd tra’n astudio am PhD mewn athroniaeth yn Princeton; gyda’i wraig Phyllis Kinney golygodd dri chasgliad o ganeuon Cymraeg; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, cynhyrchydd Lloffa, Fo a Fe, Ryan a Ronnie a Hob y Deri Dando; yn 2012 canodd y ddeuawd Cân y Dewis ar albwm Gai Toms, Bethel; bu farw yn 95 oed ar 21 Chwefror 2015; cyhoeddiadau’n cynnwys Hume (1985) a Canu’r Cymry; recordiadau Merêd – Caneuon Gwerin (Sain, 2005).Meredydd Evans ↗Wikipedia (Saesneg)Meredydd Evans (9 Rhagfyr 1919 – 21 Chwefror 2015), a adwaenid fel Merêd, casglwr, golygydd, hanesydd a pherfformiwr canu gwerin Cymru; ffigur mawr yng nghyfryngau Cymru am dros hanner canrif, y dywedwyd iddo ddylanwadu ar ‘bron pob maes o fywyd diwylliannol Cymru, o ganu gwerin ac athroniaeth i ddarlledu a gwleidyddiaeth iaith’; enwog gyntaf gyda’r grŵp canu Triawd y Coleg, yn ysgrifennu caneuon newydd ac addasu eraill i’r Gymraeg; tenor ysgafn a enillodd y llysenw ‘the Bangor Bing’ am ei lwyddiant ar y radio; o’r 1950au gwnaeth recordiadau Cymraeg arobryn a chyhoeddi casgliadau ac ymchwil gyda’i wraig o America Phyllis Kinney, gan helpu i ddiogelu a hyrwyddo cerddoriaeth Cymru ledled y byd; Pennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru 1963–73, a gydnabyddir am ddarganfod Meic Stevens a Ryan Davies; ymgyrchydd blaenllaw dros hawliau’r Gymraeg, gan gymryd rhan mewn anufudd-dod sifil di-drais; mae archifau Evans a Kinney yn Archif Gerddoriaeth Cymru yn y Llyfrgell Genedlaethol; ganed yn Llanegryn, magwyd yn Nhanygrisiau, ieuengaf un ar ddeg o blant; ei dad yn sosialydd ac yn beiriannydd yn chwarel y Foel; heddychwr ac aelod o Gymdeithas y Cymod, a gafodd ryddhad diamod o wasanaeth milwrol ar sail grefyddol yn 1940.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf