Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1746–1794
Mab y mathemategydd o Fôn, athrylith ieithoedd a ddangosodd gyntaf fod Sansgrit, Groeg, Lladin ac ieithoedd Ewrop yn tarddu o’r un ffynhonnell.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Syr William Jones, mab y mathemategydd o Fôn a enwodd π, yn un o’r ysgolheigion disgleiriaf a fagodd Prydain erioed. Yn feistr ar wyth iaith, yn farnwr y Goruchaf Lys yn Calcutta ac yn sylfaenydd yr Asiatic Society, gwelodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o un ffynhonnell gyffredin, ac felly y dechreuodd gwyddor fodern cymharu ieithoedd.FfynonellauWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).William Jones (ieithegwr) ↗Wicipedia CymraegIeithegydd, Indolegydd, ysgolhaig, Prif Ustus India a llywydd yr Asiatic Society of Bengal (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794); ganed yn Westminster, Llundain, o dras Gymreig, mab y mathemategydd Cymreig William Jones; fe’i cofir heddiw yn bennaf am gydnabod teulu’r ieithoedd Indo-Ewropeaidd, y berthynas hanesyddol rhwng y rhan fwyaf o ieithoedd Ewrop â’i gilydd ac ag ieithoedd gogledd India; roedd ysgolheigion cynharach wedi sylwi arni, ond Jones oedd y cyntaf i’w gosod allan mewn ffordd flaengar; mae ei eiriau mewn darlith ar ddiwylliant India yn 1786 wedi dod yn fyd-enwog fel cychwyn ieitheg gymharol fodern, a seiliodd prif ieithegwyr cymharol y 19eg ganrif, Rask, Bopp, Schleicher a Jakob Grimm, eu gwaith arnynt; cyfieithodd y Gitagovinda gan Jayadeva (1792) a’r ddrama Sakuntala gan Kalidasa (1789), y ddau yn boblogaidd iawn yn Ewrop.Jones, Sir William (1746 – 1794), philologist and an authority on Hindu law ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan gofnod ei dad: Syr William Jones, ieithegydd ac awdurdod ar gyfraith Hindŵ, plentyn ieuengaf y mathemategydd o Fôn William Jones; ganed 28 Medi 1746; priododd Anna, chwaer y Deon W. D. Shipley; bu farw 27 Ebrill 1794 yn Calcutta; aelod o’r Cymmrodorion yn 1778; dengys llythyr o 1785 gan Richard Morris yr ieuengaf yn India ef yn trafod gyda Jones gyhoeddi gwaith Lewis Morris ar hen enwau Cymru; yn 1790 ysgrifennodd ei fod, fel Cymmrodor, â diddordeb brwd yn hynafiaethau a llenyddiaeth Cymru.
| Ganed | 28 Medi 1746, Westminster, Llundain |
|---|---|
| Ei dad | William Jones o Fôn, y mathemategydd |
| Ieithoedd | Wyth wedi eu meistroli, llawer mwy wedi eu hastudio |
| Sefydlodd | Yr Asiatic Society, Calcutta, 1784 |
| Ei ddarganfyddiad mawr | Teulu’r ieithoedd Indo-Ewropeaidd, 1786 |
| Bu farw | 27 Ebrill 1794, Calcutta |
Ganed William yn Westminster ar 28 Medi 1746, plentyn ieuengaf William Jones o Fôn, y mathemategydd a roddodd i’r byd y symbol π, a’i wraig Mary Nix. Bu farw ei dad pan oedd yn dair, a’i fam a’i magodd. Aeth i Ysgol Harrow yn 1753 ac yna i Goleg y Brifysgol, Rhydychen.FfynonellauWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).Jones, Sir William (1746 – 1794), philologist and an authority on Hindu law ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan gofnod ei dad: Syr William Jones, ieithegydd ac awdurdod ar gyfraith Hindŵ, plentyn ieuengaf y mathemategydd o Fôn William Jones; ganed 28 Medi 1746; priododd Anna, chwaer y Deon W. D. Shipley; bu farw 27 Ebrill 1794 yn Calcutta; aelod o’r Cymmrodorion yn 1778; dengys llythyr o 1785 gan Richard Morris yr ieuengaf yn India ef yn trafod gyda Jones gyhoeddi gwaith Lewis Morris ar hen enwau Cymru; yn 1790 ysgrifennodd ei fod, fel Cymmrodor, â diddordeb brwd yn hynafiaethau a llenyddiaeth Cymru.
Roedd yn blentyn rhyfeddol. Yn ddyn ifanc dysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a dechreuadau ysgrifen Tsieinëeg, ac erbyn diwedd ei oes gwyddai wyth iaith yn drylwyr. Yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a roddodd dduwies i’r gêm gwyddbwyll. Erbyn ei fod yn dair ar hugain roedd yn enwog drwy Ewrop, ac ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg; gwnaeth Academi Frenhinol Denmarc ef yn aelod.FfynhonnellWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).
Astudiodd y gyfraith yn y Middle Temple, etholwyd ef yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol yn 1772, ac yn 1780 daeth yn llywydd The Club, cylch ysgolheigion a llenorion Llundain yr etholwyd ef iddo yn 1773. Am gyfnod bu’n farnwr cylchdaith yng Nghymru. Roedd yn gyfaill i ryddid America a chyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis.FfynhonnellWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).
Yn falch o’i wreiddiau ym Môn, daeth yn aelod o Anrhydeddus Gymdeithas y Cymmrodorion yn 1778. O India trafododd gyda Richard Morris yr ieuengaf gyhoeddi gwaith mawr Lewis Morris ar hen enwau Cymru, ac ysgrifennodd fod ganddo, fel Cymmrodor, ddiddordeb brwd yn hynafiaethau a llenyddiaeth Cymru.FfynhonnellJones, Sir William (1746 – 1794), philologist and an authority on Hindu law ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan gofnod ei dad: Syr William Jones, ieithegydd ac awdurdod ar gyfraith Hindŵ, plentyn ieuengaf y mathemategydd o Fôn William Jones; ganed 28 Medi 1746; priododd Anna, chwaer y Deon W. D. Shipley; bu farw 27 Ebrill 1794 yn Calcutta; aelod o’r Cymmrodorion yn 1778; dengys llythyr o 1785 gan Richard Morris yr ieuengaf yn India ef yn trafod gyda Jones gyhoeddi gwaith Lewis Morris ar hen enwau Cymru; yn 1790 ysgrifennodd ei fod, fel Cymmrodor, â diddordeb brwd yn hynafiaethau a llenyddiaeth Cymru.
Ym Mawrth 1783 fe’i gwnaed yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, a’i urddo’n farchog. Priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, y bu ei lluniau’n gymorth iddo gofnodi bywyd India, a chyrhaeddodd y ddau Calcutta y mis Medi hwnnw. Ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta.FfynonellauWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).Jones, Sir William (1746 – 1794), philologist and an authority on Hindu law ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan gofnod ei dad: Syr William Jones, ieithegydd ac awdurdod ar gyfraith Hindŵ, plentyn ieuengaf y mathemategydd o Fôn William Jones; ganed 28 Medi 1746; priododd Anna, chwaer y Deon W. D. Shipley; bu farw 27 Ebrill 1794 yn Calcutta; aelod o’r Cymmrodorion yn 1778; dengys llythyr o 1785 gan Richard Morris yr ieuengaf yn India ef yn trafod gyda Jones gyhoeddi gwaith Lewis Morris ar hen enwau Cymru; yn 1790 ysgrifennodd ei fod, fel Cymmrodor, â diddordeb brwd yn hynafiaethau a llenyddiaeth Cymru.
Dysgodd Sansgrit gyda’r pandit Rāmalocana er mwyn darllen yr hen lyfrau cyfraith drosto’i hun, ac mewn deng mlynedd agorodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes: cyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, planhigion a daearyddiaeth. Gwnaeth y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o weithiau mawr India, yn eu plith drama Kalidasa, Sakuntala, yn 1789 a’r Gitagovinda gan Jayadeva yn 1792, a garwyd drwy Ewrop, ac arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ.FfynonellauWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).William Jones (ieithegwr) ↗Wicipedia CymraegIeithegydd, Indolegydd, ysgolhaig, Prif Ustus India a llywydd yr Asiatic Society of Bengal (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794); ganed yn Westminster, Llundain, o dras Gymreig, mab y mathemategydd Cymreig William Jones; fe’i cofir heddiw yn bennaf am gydnabod teulu’r ieithoedd Indo-Ewropeaidd, y berthynas hanesyddol rhwng y rhan fwyaf o ieithoedd Ewrop â’i gilydd ac ag ieithoedd gogledd India; roedd ysgolheigion cynharach wedi sylwi arni, ond Jones oedd y cyntaf i’w gosod allan mewn ffordd flaengar; mae ei eiriau mewn darlith ar ddiwylliant India yn 1786 wedi dod yn fyd-enwog fel cychwyn ieitheg gymharol fodern, a seiliodd prif ieithegwyr cymharol y 19eg ganrif, Rask, Bopp, Schleicher a Jakob Grimm, eu gwaith arnynt; cyfieithodd y Gitagovinda gan Jayadeva (1792) a’r ddrama Sakuntala gan Kalidasa (1789), y ddau yn boblogaidd iawn yn Ewrop.
Yn ei Drydedd Ddarlith Flynyddol i’r Asiatic Society yn 1786 gosododd allan y syniad y mae’r byd yn ei gofio amdano: bod Sansgrit, Groeg, Lladin ac ieithoedd eraill Ewrop ac India yn aelodau o un teulu mawr, wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin. Gelwir ei eiriau’n aml yn ddechrau ieitheg gymharol, a seiliodd ysgolheigion iaith mawr y ganrif ddilynol, Rask, Bopp a Jakob Grimm yn eu plith, eu gwaith arnynt.FfynonellauWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).William Jones (ieithegwr) ↗Wicipedia CymraegIeithegydd, Indolegydd, ysgolhaig, Prif Ustus India a llywydd yr Asiatic Society of Bengal (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794); ganed yn Westminster, Llundain, o dras Gymreig, mab y mathemategydd Cymreig William Jones; fe’i cofir heddiw yn bennaf am gydnabod teulu’r ieithoedd Indo-Ewropeaidd, y berthynas hanesyddol rhwng y rhan fwyaf o ieithoedd Ewrop â’i gilydd ac ag ieithoedd gogledd India; roedd ysgolheigion cynharach wedi sylwi arni, ond Jones oedd y cyntaf i’w gosod allan mewn ffordd flaengar; mae ei eiriau mewn darlith ar ddiwylliant India yn 1786 wedi dod yn fyd-enwog fel cychwyn ieitheg gymharol fodern, a seiliodd prif ieithegwyr cymharol y 19eg ganrif, Rask, Bopp, Schleicher a Jakob Grimm, eu gwaith arnynt; cyfieithodd y Gitagovinda gan Jayadeva (1792) a’r ddrama Sakuntala gan Kalidasa (1789), y ddau yn boblogaidd iawn yn Ewrop.
Mae’r iaith Sansgrit, beth bynnag ei hynafiaeth, o adeiladwaith rhyfeddol; yn berffeithiach na’r Roeg, yn helaethach na’r Lladin, ac yn fwy coeth na’r naill na’r llall, ac eto’n dwyn i’r ddwy berthynas gryfach … nag a allai fod wedi codi ar hap.
Syr William Jones, 1786
Bu farw Syr William Jones yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794, yn saith a deugain oed, ac mae’n gorwedd ym Mynwent South Park Street. Yn 1799 codwyd cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl yn Llundain.FfynonellauWilliam Jones (philologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr William Jones (28 Medi 1746 – 27 Ebrill 1794), ieithegydd, ysgolhaig a barnwr; ganed yn Westminster i’r mathemategydd Cymreig William Jones o Fôn, a gyflwynodd y symbol π; plentyn rhyfeddol gydag ieithoedd a ddysgodd Roeg, Lladin, Perseg, Arabeg, Hebraeg a hanfodion ysgrifen Tsieinëeg yn ifanc, ac a wyddai wyth iaith yn drylwyr erbyn diwedd ei oes; bu farw ei dad pan oedd yn dair a magwyd ef gan ei fam Mary Nix; Ysgol Harrow o 1753 a Choleg y Brifysgol, Rhydychen; ar gais y Brenin Christian VII o Ddenmarc cyfieithodd hanes Perseg Nader Shah i’r Ffrangeg (1770), a’i wneud yn aelod o Academi Frenhinol Denmarc; Cymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol ar 30 Ebrill 1772; aelod o The Club yn 1773 a’i llywydd yn 1780; am gyfnod yn farnwr cylchdaith yng Nghymru; cyfaill annibyniaeth America, a gyfarfu â Benjamin Franklin ym Mharis; penodwyd yn farnwr y Goruchaf Lys yn Fort William, Calcutta, ar 4 Mawrth 1783 a’i urddo’n farchog ar 20 Mawrth; priododd Anna Maria Shipley, merch Esgob Llanelwy, a ddefnyddiodd ei dawn artistig i’w helpu i gofnodi bywyd India; ar 15 Ionawr 1784 sefydlodd yr Asiatic Society yn Calcutta; astudiodd y Vedau gyda’r pandit Rāmalocana a dod yn ysgolhaig Sansgrit medrus; dros ddeng mlynedd lansiodd astudiaeth fodern India ym mron pob maes, gan ysgrifennu ar gyfraith, cerddoriaeth, llenyddiaeth, botaneg a daearyddiaeth, a gwneud y cyfieithiadau Saesneg cyntaf o sawl gwaith mawr o lenyddiaeth India; dyfynnir ei Drydedd Ddarlith Flynyddol (1786), a gynigiodd fod Sansgrit, Groeg a Lladin wedi tarddu o ffynhonnell gyffredin, yn aml fel dechrau ieitheg gymharol ac astudiaethau Indo-Ewropeaidd; yn ddwy ar bymtheg ysgrifennodd Caissa, y gerdd a wnaeth Caissa yn dduwies gwyddbwyll; arweiniodd y gwaith o lunio crynhoad o gyfraith Hindŵ; bu farw yn Calcutta ar 27 Ebrill 1794 ac mae wedi ei gladdu ym Mynwent South Park Street; mae cerflun ohono gan John Bacon yn Eglwys Gadeiriol San Pawl (1799).Jones, Sir William (1746 – 1794), philologist and an authority on Hindu law ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Dan gofnod ei dad: Syr William Jones, ieithegydd ac awdurdod ar gyfraith Hindŵ, plentyn ieuengaf y mathemategydd o Fôn William Jones; ganed 28 Medi 1746; priododd Anna, chwaer y Deon W. D. Shipley; bu farw 27 Ebrill 1794 yn Calcutta; aelod o’r Cymmrodorion yn 1778; dengys llythyr o 1785 gan Richard Morris yr ieuengaf yn India ef yn trafod gyda Jones gyhoeddi gwaith Lewis Morris ar hen enwau Cymru; yn 1790 ysgrifennodd ei fod, fel Cymmrodor, â diddordeb brwd yn hynafiaethau a llenyddiaeth Cymru.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesJohn Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Barti DduYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf