

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Y bedwaredd ganrif ar ddeg
Trioedd Cerdd
Pedwar triawd o lyfr Cymraeg ar grefft y beirdd, sy’n rhannu pob cerdd yn gerdd dant, cerdd fegin a cherdd dafod.
Llun: Telyn deires Gymreig tua 1750 yn Amgueddfa Gelf Metropolitan, Efrog Newydd · John Richards, CC0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | Llawysgrif Peniarth 20, y llyfr sydd hefyd yn dal cronicl y tywysogion a gramadeg y beirdd |
|---|---|
| Math | trioedd cerdd |
| Astudiwyd gan | Sally Harper, hanesydd cerddoriaeth Cymru’r Oesoedd Canol |
Mewn Cymraeg Canol golygai’r gair cerdd farddoniaeth a cherddoriaeth ill dwy, holl grefft y bardd. Mae’r gramadegau barddol, y llawlyfrau y dysgai’r beirdd eu celfyddyd ohonynt, yn gosod y grefft honno allan mewn trioedd, ac mae Peniarth 20 yn cadw pedwar triawd sy’n trefnu pob math o gerdd.FfynonellauBardic Triads ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 20, ar ôl Sally Harper (Saesneg)Pedwar triawd cerdd yn Gymraeg, gyda chyfieithiad.Instrumental Music in Medieval WalesSally Harper, North American Journal of Welsh Studies, 2004 (Saesneg)Y delyn, y crwth, y pibau a’r tympan yn y cyfreithiau, y beirdd a’r trioedd.
Y pedwar triawd
| Tri rhyw brifgerdd | cerdd dant, cerdd fegin, a cherdd dafod |
|---|---|
| Tair prifgerdd dant | cerdd grwth, cerdd delyn, a cherdd dympan |
| Tair prifgerdd fegin | organ, a phibau, a cherdd y god |
| Tair prifgerdd dafod | prydu, a datganu, a chanu gyda’r delyn |
Offerynnau Cymru
Y crwth, telyn fwa Cymru, a’r delyn oedd dau offeryn mawr y llys Cymreig, a chenid hwy i’r tywysog a’i lys ac i’r beirdd wrth iddynt ganu. Offeryn llinynnol llai oedd y tympan. Perthynai’r pibau a’r pibgod i’r wledd a’r ffair.FfynhonnellInstrumental Music in Medieval WalesSally Harper, North American Journal of Welsh Studies, 2004 (Saesneg)Y delyn, y crwth, y pibau a’r tympan yn y cyfreithiau, y beirdd a’r trioedd. Mae’r triawd olaf yn dangos sut y meddyliai’r Cymry am farddoniaeth: un gelfyddyd oedd llunio cerdd, ei datgan a’i chanu i’r delyn, ac roedd y gŵr a allai wneud y tri ar ei brig.
Cerdd yn y gyfraith
Mae cyfreithiau Hywel Dda yn rhoi lle anrhydeddus yn y llys i’r pencerdd, ac yn pennu gwerth telyn brenin a thelyn gŵr bonheddig. O’r un byd y daw’r trioedd cerdd, lle mai barddoniaeth a cherddoriaeth oedd celfyddydau uchaf pobl rydd.
Cyfreithiau Hywel Dda → Trioedd Ynys Prydain → Pob hen destun Cymraeg →
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
