Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Diwedd yr Oesoedd Canol

Trioedd Peniarth 54

Cyfres o drioedd Ynys Prydain sy’n agor â thri llys Arthur: ym Mynyw, yng Nghelliwig ac ym Mhen Rhionydd yn y Gogledd.

Llun: Peniarth, ger Tywyn, cartref llawysgrifau Peniarth hyd 1904 · Thomas Nicholls, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Cedwir ynLlawysgrif Peniarth 54, Llyfrgell Genedlaethol Cymru
MathTrioedd Ynys Prydain
Triawd cyntaftri lleithiclwyth Ynys Prydain

Trioedd Ynys Prydain oedd llyfr cof y beirdd Cymraeg: enwau arwyr, meirch, brwydrau a thlysau, wedi’u grwpio’n dri fel y gellid eu dysgu a’u galw i gof mewn cerdd. Maent wedi goroesi mewn llawer o lawysgrifau, pob un â’i threfn ei hun a’i dewis ei hun. Mae’r casgliad yn Peniarth 54 yn agor â thriawd tri llys Arthur, a osododd Rachel Bromwich yn gyntaf yn ei hargraffiad mawr.

Tri llys Arthur

Tri lleithiclwyth Ynys Prydain: Arthur yn ben teyrnedd ym Mynyw, a Dewi yn ben esgob, a Maelgwn Gwynedd yn ben henuriad; Arthur yn ben teyrnedd yng Nghelliwig yng Nghernyw, a’r Esgob Bytwini yn ben esgob, a Charadog Freichfras yn ben henuriad; ac Arthur yn ben teyrnedd ym Mhen Rhionydd yn y Gogledd, a Chyndeyrn Garthwys yn ben esgob, a Gwrthmwl Wledig yn ben henuriad. Mewn un triawd mae Arthur yn teyrnasu dros holl ynys y Brythoniaid, o Fynyw i Gernyw i’r Gogledd, gyda sant a gŵr mawr ym mhob llys.

Arwyr y Gogledd

Mae’r trioedd sy’n dilyn yn llenwi’r neuaddau ag arwyr yr Hen Ogledd.

Tri haelNudd Hael fab Senyllt, Mordaf Hael fab Serwan, Rhydderch Hael fab Tudwal Tudglyd
Tri theg deyrnRhun fab Maelgwn, Owain fab Urien, Rhufawn Befr fab Dewrarth Wledig
Tri phost cadDunod fab Pabo, Gwallog fab Lleenog, Cynfelyn Drwsgl
Tri tharw cadCynfarch fab Cynwyd, Gwenddolau fab Ceidio, Urien fab Cynfarch
Tri lledf unbenLlywarch Hen fab Elidir Lydanwyn, Manawydan fab Llŷr, Gwgawn Gwron fab Peredur

Dyma’r gwŷr y canodd Taliesin ac Aneirin amdanynt, a chadwodd y trioedd eu henwau ar wefusau’r beirdd am naw can mlynedd.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf