

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Diwedd y drydedd ganrif ar ddeg
Achau Mostyn 117
Chwe ach a ysgrifennwyd ym mlynyddoedd olaf y tywysogion: Llywelyn ap Gruffudd wedi’i olrhain yn ôl at Adda, yr Arglwydd Rhys, Madog o Bowys ac Arthur.
Llun: Cerflun marmor Henry Pegram o Lywelyn ap Gruffudd yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd · 14GTR, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | ddiwedd y drydedd ganrif ar ddeg, tudalennau 138–139 |
|---|---|
| Cedwir yn | Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Llawysgrif Mostyn 117 |
| Llaw | copïydd y cymharwyd ei ysgrifen â llaw Llyfr Taliesin |
| Golygwyd gan | P. C. Bartrum, Early Welsh Genealogical Tracts, 1966 |
Ym mlynyddoedd olaf tywysogion Gwynedd, ysgrifennodd copïydd chwe ach ar ddwy dudalen o lyfr Cymraeg. Mae’r gyntaf yn dechrau â thywysog y dydd, Llywelyn ap Gruffudd, Tywysog Cymru, ac yn rhedeg yn ôl genhedlaeth wrth genhedlaeth i ddechrau’r byd.FfynhonnellGenealogies from Mostyn MS. 117 ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl P. C. Bartrum, Early Welsh Genealogical Tracts (Saesneg)Chwe ach tudalennau 138–139 yn Gymraeg ac yn Saesneg.
O Lywelyn i Adda
Llywelyn fab Gruffudd fab Llywelyn fab Iorwerth fab Owain Gwynedd fab Gruffudd ap Cynan: mae’r ach yn mynd yn ôl drwy Rodri Mawr a Merfyn Frych i Gadwaladr Fendigaid, Cadwallon a Chadfan, i Faelgwn Gwynedd a Chunedda Wledig, yna i Goel Hen a Beli Mawr, i Brutus ac Eneas o Gaerdroea, i Noa, ac yn y diwedd i Adda fab Duw.FfynhonnellGenealogies from Mostyn MS. 117 ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl P. C. Bartrum, Early Welsh Genealogical Tracts (Saesneg)Chwe ach tudalennau 138–139 yn Gymraeg ac yn Saesneg. Ar un cam mae’r copïydd yn nodi ei fod yn dilyn ‘dull y beirdd’, ac yn ychwanegu’r hyn a ddywed ‘yr Istoria’, Sieffre o Fynwy, yn lle hynny: mai mab Einion fab Maelgwn oedd Beli, ‘y gŵr a fu bedwerydd brenin ar Ynys Prydain wedi Arthur’.
Yr achau eraill
| Rhys ap Gruffudd | yr Arglwydd Rhys o Ddeheubarth, yn ôl drwy Rys ap Tewdwr a Hywel Dda i Rodri Mawr a Merfyn Frych |
|---|---|
| Madog ap Maredudd | brenin olaf Powys gyfan, yn ôl drwy Fleddyn ap Cynfyn i Ludd fab Beli Mawr |
| Meibion Madog ab Idnerth | arglwyddi Maelienydd, yn ôl drwy Elystan i Wineu Deufreuddwyd |
| Arthur | fab Uthr fab Custennin, yn ôl i Frân fab Llŷr Llediaith |
| Non, mam Dewi | merch Anna, merch Uthr Bendragon ac Eigr |
Pam y mae’n bwysig
Ysgrifennwyd yr achau hyn tra oedd Llywelyn ap Gruffudd yn teyrnasu, gan rywun a fynnai osod ach y tywysog wrth ochr teuluoedd mawr Deheubarth a Phowys, ac wrth ochr Arthur ei hun. Mae’r ach olaf yn gwneud Dewi Sant yn or-ŵyr i Uthr Bendragon. Hawl i anrhydedd ac i dir oedd ach; hawliai hon i dywysogion Cymru holl hanes Ynys Prydain.
Achau Coleg Iesu 20 → Achau brenhinoedd Cymru → Pob hen destun Cymraeg →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf






