fl. 6th century (cronicl cynnar:· Rhygyfarch, Buchedd Dewi, tua 1090)Mam Dewi SantOes y SeintiauSaint a ffydd
Santes Non mewn gwydr lliw yn ei chapel ger Tyddewi · Llun: Wikimedia Commons · Thruxton, CC BY 3.0
3 munud o ddarllen
Non, Santes Non, oedd mam Dewi Sant, nawddsant Cymru. Yn ferch o deulu bonheddig ym Mhebidiog, y wlad o gwmpas Tyddewi, esgorodd ar Ddewi ar ben y clogwyn uwchben y bae sy’n dwyn ei henw, ac aeth ymlaen i sefydlu eglwysi ei hun yng Ngheredigion, Sir Gaerfyrddin a thu hwnt, cyn gorffen ei dyddiau yn Llydaw, lle saif ei chysegrfa o hyd.FfynonellauNonn (Nonna, Nonnita), saint, fl. late 5th century ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw; mae traddodiad Non bron i gyd ym Muchedd Dewi gan Rygyfarch; roedd hi’n lleian, a Sant (Sanctus), brenin Ceredigion, oedd tad ei mab Dewi; collodd Gildas, wrth bregethu mewn eglwys yn y fro, ei leferydd oherwydd y Dewi heb ei eni; rhagor o ryfeddodau adeg geni Dewi; dywed Rhygyfarch iddi fyw’n ddiwair wedyn, ond mae traddodiad Iwerddon yn ei gwneud yn fam hefyd i Fôr a Magna; dywedir iddi fynd i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi; mae traddodiad Llydaw yn ei chofio fel Melaria; ei heglwysi yng Nghymru, bob amser yn agos at rai Dewi, yw Llanerchaeron a Llan-non yn Sir Aberteifi a Llan-non yn Sir Gaerfyrddin, gyda chapeli dan Gregrina ym Maesyfed ac yn Llanilltud Gŵyr; ei gŵyl yng Nghymru oedd 2 Mawrth.Non ↗Wicipedia CymraegSantes a anwyd yn y bumed ganrif a sefydlodd nifer o lannau ac a deithiodd i Lydaw; mam Dewi Sant; ei mam oedd Anhun, ferch Gwrthefyr Fendigaid, a’i thad Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym Mhenfro, a elwid wedyn yn Bebidiog, gan gynnwys Glyn Rhosyn lle mae Tyddewi heddiw; chwaer i Ina a Gwen o Gernyw, a mam i Ddewi a dwy ferch, Môr a Magna; yn Oes y Saint roedd cymunedau Cristnogol yn cynnwys dynion a menywod; addysgwyd hi gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar diroedd ei thad; cuddiodd mewn bwthyn dair milltir o Lyn Rhosyn ger y bae a elwir heddiw’n Fae Santes Non; adeg yr enedigaeth torrodd heulwen drwy gymylau storm fawr gan oleuo’r bwthyn; gwasgodd ei llaw ar garreg, a dywedir bod ôl ei llaw i’w weld arni hyd heddiw; codwyd capel ar y safle wedyn a’r garreg yn allor iddo, ac mae olion adeilad o’r wythfed ganrif yno heddiw; aeth i fyw ar arfordir Ceredigion a sefydlu llan yn Llan-non; pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu llannau yn Sir Gaerfyrddin, Morgannwg a Maesyfed; bu farw yn Llydaw; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth a’r ail Sul wedi Alban Hefin.Saint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.
Tad Non oedd Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym mhen pellaf gorllewin Penfro, y wlad a elwid wedyn yn Bebidiog, a oedd yn cynnwys Glyn Rhosyn, lle saif Tyddewi heddiw. Ei mam oedd Anhun, merch Gwrthefyr Fendigaid. Fe’i dysgwyd gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar dir ei thad, ac yno y bu’n byw fel lleian.FfynonellauNonn (Nonna, Nonnita), saint, fl. late 5th century ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw; mae traddodiad Non bron i gyd ym Muchedd Dewi gan Rygyfarch; roedd hi’n lleian, a Sant (Sanctus), brenin Ceredigion, oedd tad ei mab Dewi; collodd Gildas, wrth bregethu mewn eglwys yn y fro, ei leferydd oherwydd y Dewi heb ei eni; rhagor o ryfeddodau adeg geni Dewi; dywed Rhygyfarch iddi fyw’n ddiwair wedyn, ond mae traddodiad Iwerddon yn ei gwneud yn fam hefyd i Fôr a Magna; dywedir iddi fynd i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi; mae traddodiad Llydaw yn ei chofio fel Melaria; ei heglwysi yng Nghymru, bob amser yn agos at rai Dewi, yw Llanerchaeron a Llan-non yn Sir Aberteifi a Llan-non yn Sir Gaerfyrddin, gyda chapeli dan Gregrina ym Maesyfed ac yn Llanilltud Gŵyr; ei gŵyl yng Nghymru oedd 2 Mawrth.Non ↗Wicipedia CymraegSantes a anwyd yn y bumed ganrif a sefydlodd nifer o lannau ac a deithiodd i Lydaw; mam Dewi Sant; ei mam oedd Anhun, ferch Gwrthefyr Fendigaid, a’i thad Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym Mhenfro, a elwid wedyn yn Bebidiog, gan gynnwys Glyn Rhosyn lle mae Tyddewi heddiw; chwaer i Ina a Gwen o Gernyw, a mam i Ddewi a dwy ferch, Môr a Magna; yn Oes y Saint roedd cymunedau Cristnogol yn cynnwys dynion a menywod; addysgwyd hi gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar diroedd ei thad; cuddiodd mewn bwthyn dair milltir o Lyn Rhosyn ger y bae a elwir heddiw’n Fae Santes Non; adeg yr enedigaeth torrodd heulwen drwy gymylau storm fawr gan oleuo’r bwthyn; gwasgodd ei llaw ar garreg, a dywedir bod ôl ei llaw i’w weld arni hyd heddiw; codwyd capel ar y safle wedyn a’r garreg yn allor iddo, ac mae olion adeilad o’r wythfed ganrif yno heddiw; aeth i fyw ar arfordir Ceredigion a sefydlu llan yn Llan-non; pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu llannau yn Sir Gaerfyrddin, Morgannwg a Maesyfed; bu farw yn Llydaw; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth a’r ail Sul wedi Alban Hefin.Saint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.
Daw bron y cyfan a wyddom am Non o Fuchedd Dewi a ysgrifennodd Rhygyfarch tua 1095. Mae’n adrodd mai tad Dewi oedd Sant, brenin Ceredigion. Tra oedd Non yn cario’i phlentyn bu fyw ar fara a dŵr yn unig, a phan ddaeth Gildas i bregethu mewn eglwys gerllaw ni allai yngan gair tra oedd hi yno. Fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai ei phlentyn ryw ddydd yn bregethwr mwyaf oll.FfynonellauNonn (Nonna, Nonnita), saint, fl. late 5th century ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw; mae traddodiad Non bron i gyd ym Muchedd Dewi gan Rygyfarch; roedd hi’n lleian, a Sant (Sanctus), brenin Ceredigion, oedd tad ei mab Dewi; collodd Gildas, wrth bregethu mewn eglwys yn y fro, ei leferydd oherwydd y Dewi heb ei eni; rhagor o ryfeddodau adeg geni Dewi; dywed Rhygyfarch iddi fyw’n ddiwair wedyn, ond mae traddodiad Iwerddon yn ei gwneud yn fam hefyd i Fôr a Magna; dywedir iddi fynd i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi; mae traddodiad Llydaw yn ei chofio fel Melaria; ei heglwysi yng Nghymru, bob amser yn agos at rai Dewi, yw Llanerchaeron a Llan-non yn Sir Aberteifi a Llan-non yn Sir Gaerfyrddin, gyda chapeli dan Gregrina ym Maesyfed ac yn Llanilltud Gŵyr; ei gŵyl yng Nghymru oedd 2 Mawrth.Saint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.
Ar y dydd y ganwyd Dewi roedd storm fawr yn rhuo, mor ffyrnig fel na allai neb fynd allan o’i dŷ. Eto torrodd heulwen drwy’r cymylau i oleuo’r fan ar ben y clogwyn lle gorweddai Non. Yn ei phoen gwasgodd ei llaw ar garreg, a holltodd y garreg yn ddwy, a gadawyd ôl ei bysedd arni. Codwyd capel yno wedyn, a’r garreg wedi’i gosod yn ei allor.FfynonellauSaint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.Non ↗Wicipedia CymraegSantes a anwyd yn y bumed ganrif a sefydlodd nifer o lannau ac a deithiodd i Lydaw; mam Dewi Sant; ei mam oedd Anhun, ferch Gwrthefyr Fendigaid, a’i thad Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym Mhenfro, a elwid wedyn yn Bebidiog, gan gynnwys Glyn Rhosyn lle mae Tyddewi heddiw; chwaer i Ina a Gwen o Gernyw, a mam i Ddewi a dwy ferch, Môr a Magna; yn Oes y Saint roedd cymunedau Cristnogol yn cynnwys dynion a menywod; addysgwyd hi gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar diroedd ei thad; cuddiodd mewn bwthyn dair milltir o Lyn Rhosyn ger y bae a elwir heddiw’n Fae Santes Non; adeg yr enedigaeth torrodd heulwen drwy gymylau storm fawr gan oleuo’r bwthyn; gwasgodd ei llaw ar garreg, a dywedir bod ôl ei llaw i’w weld arni hyd heddiw; codwyd capel ar y safle wedyn a’r garreg yn allor iddo, ac mae olion adeilad o’r wythfed ganrif yno heddiw; aeth i fyw ar arfordir Ceredigion a sefydlu llan yn Llan-non; pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu llannau yn Sir Gaerfyrddin, Morgannwg a Maesyfed; bu farw yn Llydaw; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth a’r ail Sul wedi Alban Hefin.
Mae adfeilion Capel Santes Non yn sefyll o hyd ar y clogwyn uwchben Bae Santes Non, lle gellir gweld olion adeilad o’r wythfed ganrif. Gerllaw mae ei ffynnon sanctaidd, ac uwch eu pennau dŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non, a godwyd yn 1934. Mae cerddwyr Llwybr Arfordir Penfro yn pasio heibio iddynt.FfynonellauSaint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.Non ↗Wicipedia CymraegSantes a anwyd yn y bumed ganrif a sefydlodd nifer o lannau ac a deithiodd i Lydaw; mam Dewi Sant; ei mam oedd Anhun, ferch Gwrthefyr Fendigaid, a’i thad Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym Mhenfro, a elwid wedyn yn Bebidiog, gan gynnwys Glyn Rhosyn lle mae Tyddewi heddiw; chwaer i Ina a Gwen o Gernyw, a mam i Ddewi a dwy ferch, Môr a Magna; yn Oes y Saint roedd cymunedau Cristnogol yn cynnwys dynion a menywod; addysgwyd hi gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar diroedd ei thad; cuddiodd mewn bwthyn dair milltir o Lyn Rhosyn ger y bae a elwir heddiw’n Fae Santes Non; adeg yr enedigaeth torrodd heulwen drwy gymylau storm fawr gan oleuo’r bwthyn; gwasgodd ei llaw ar garreg, a dywedir bod ôl ei llaw i’w weld arni hyd heddiw; codwyd capel ar y safle wedyn a’r garreg yn allor iddo, ac mae olion adeilad o’r wythfed ganrif yno heddiw; aeth i fyw ar arfordir Ceredigion a sefydlu llan yn Llan-non; pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu llannau yn Sir Gaerfyrddin, Morgannwg a Maesyfed; bu farw yn Llydaw; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth a’r ail Sul wedi Alban Hefin.
Magodd Non ei mab yn Henfynyw ger Aberaeron, a sefydlodd eglwys ar arfordir Ceredigion yn Llan-non, y pentref sy’n dwyn ei henw. Pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu eglwysi yn Sir Gaerfyrddin, yn Llan-non, ym Morgannwg ac ym Maesyfed. Mae ei heglwysi yng Nghymru bob amser yn agos at rai Dewi, fel y gweddai i fam. Mae traddodiad Iwerddon yn rhoi dwy ferch iddi hefyd, Môr a Magna.FfynonellauNon ↗Wicipedia CymraegSantes a anwyd yn y bumed ganrif a sefydlodd nifer o lannau ac a deithiodd i Lydaw; mam Dewi Sant; ei mam oedd Anhun, ferch Gwrthefyr Fendigaid, a’i thad Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym Mhenfro, a elwid wedyn yn Bebidiog, gan gynnwys Glyn Rhosyn lle mae Tyddewi heddiw; chwaer i Ina a Gwen o Gernyw, a mam i Ddewi a dwy ferch, Môr a Magna; yn Oes y Saint roedd cymunedau Cristnogol yn cynnwys dynion a menywod; addysgwyd hi gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar diroedd ei thad; cuddiodd mewn bwthyn dair milltir o Lyn Rhosyn ger y bae a elwir heddiw’n Fae Santes Non; adeg yr enedigaeth torrodd heulwen drwy gymylau storm fawr gan oleuo’r bwthyn; gwasgodd ei llaw ar garreg, a dywedir bod ôl ei llaw i’w weld arni hyd heddiw; codwyd capel ar y safle wedyn a’r garreg yn allor iddo, ac mae olion adeilad o’r wythfed ganrif yno heddiw; aeth i fyw ar arfordir Ceredigion a sefydlu llan yn Llan-non; pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu llannau yn Sir Gaerfyrddin, Morgannwg a Maesyfed; bu farw yn Llydaw; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth a’r ail Sul wedi Alban Hefin.Saint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.Nonn (Nonna, Nonnita), saint, fl. late 5th century ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw; mae traddodiad Non bron i gyd ym Muchedd Dewi gan Rygyfarch; roedd hi’n lleian, a Sant (Sanctus), brenin Ceredigion, oedd tad ei mab Dewi; collodd Gildas, wrth bregethu mewn eglwys yn y fro, ei leferydd oherwydd y Dewi heb ei eni; rhagor o ryfeddodau adeg geni Dewi; dywed Rhygyfarch iddi fyw’n ddiwair wedyn, ond mae traddodiad Iwerddon yn ei gwneud yn fam hefyd i Fôr a Magna; dywedir iddi fynd i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi; mae traddodiad Llydaw yn ei chofio fel Melaria; ei heglwysi yng Nghymru, bob amser yn agos at rai Dewi, yw Llanerchaeron a Llan-non yn Sir Aberteifi a Llan-non yn Sir Gaerfyrddin, gyda chapeli dan Gregrina ym Maesyfed ac yn Llanilltud Gŵyr; ei gŵyl yng Nghymru oedd 2 Mawrth.
Dywedir i Non groesi i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi. Anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun, a hi yw nawddsant Pelynt, gyda’i ffynnon sanctaidd i Santes Nonna. O’r diwedd aeth i Lydaw, lle cofir hi hefyd fel Melaria. Bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, a gellir gweld ei chysegrfa yn eglwys y plwyf yno o hyd.FfynonellauSaint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.Nonn (Nonna, Nonnita), saint, fl. late 5th century ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw; mae traddodiad Non bron i gyd ym Muchedd Dewi gan Rygyfarch; roedd hi’n lleian, a Sant (Sanctus), brenin Ceredigion, oedd tad ei mab Dewi; collodd Gildas, wrth bregethu mewn eglwys yn y fro, ei leferydd oherwydd y Dewi heb ei eni; rhagor o ryfeddodau adeg geni Dewi; dywed Rhygyfarch iddi fyw’n ddiwair wedyn, ond mae traddodiad Iwerddon yn ei gwneud yn fam hefyd i Fôr a Magna; dywedir iddi fynd i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi; mae traddodiad Llydaw yn ei chofio fel Melaria; ei heglwysi yng Nghymru, bob amser yn agos at rai Dewi, yw Llanerchaeron a Llan-non yn Sir Aberteifi a Llan-non yn Sir Gaerfyrddin, gyda chapeli dan Gregrina ym Maesyfed ac yn Llanilltud Gŵyr; ei gŵyl yng Nghymru oedd 2 Mawrth.
Yng Nghymru cedwid gŵyl Non ar 2 Mawrth, y diwrnod ar ôl gŵyl ei mab, er bod 3 Mawrth a 5 Mawrth hefyd yn cael eu rhoi. Ym Mhelynt yng Nghernyw mae ei gŵyl ar yr ail Sul wedi Alban Hefin.FfynonellauNonn (Nonna, Nonnita), saint, fl. late 5th century ↗Hywel David Emanuel, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMerch Cynyr o Gaer Gawch ym Mynyw; mae traddodiad Non bron i gyd ym Muchedd Dewi gan Rygyfarch; roedd hi’n lleian, a Sant (Sanctus), brenin Ceredigion, oedd tad ei mab Dewi; collodd Gildas, wrth bregethu mewn eglwys yn y fro, ei leferydd oherwydd y Dewi heb ei eni; rhagor o ryfeddodau adeg geni Dewi; dywed Rhygyfarch iddi fyw’n ddiwair wedyn, ond mae traddodiad Iwerddon yn ei gwneud yn fam hefyd i Fôr a Magna; dywedir iddi fynd i Gernyw, lle cysegrwyd sawl eglwys iddi; mae traddodiad Llydaw yn ei chofio fel Melaria; ei heglwysi yng Nghymru, bob amser yn agos at rai Dewi, yw Llanerchaeron a Llan-non yn Sir Aberteifi a Llan-non yn Sir Gaerfyrddin, gyda chapeli dan Gregrina ym Maesyfed ac yn Llanilltud Gŵyr; ei gŵyl yng Nghymru oedd 2 Mawrth.Saint Non ↗Wikipedia (Saesneg)Non (Nonna, Nonnita), mam Dewi Sant; Buchedd Dewi gan Rygyfarch, a ysgrifennwyd tua 1095, yw’r brif ffynhonnell i’r ddau; roedd hi’n lleian yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr; wedi beichiogi bu fyw ar fara a dŵr yn unig; pan na allai pregethwr bregethu yng ngŵydd y plentyn heb ei eni, fe’i cymerwyd yn arwydd y byddai’r plentyn yn bregethwr mawr; ar ddydd yr enedigaeth cadwodd storm fawr bawb yn eu tai, a dim ond y fan lle gorweddai Non a oleuwyd; gadawodd ei bysedd eu hôl ar graig a afaelodd ynddi, a holltodd y garreg mewn cydymdeimlad; codwyd eglwys ar y fan, a’r garreg wedi’i chuddio yn sylfeini ei hallor; magodd y bachgen yn Henfynyw ger Aberaeron a sefydlu lleiandy yn yr hyn sydd heddiw’n Llan-non; efallai iddi fynd i Gernyw a gorffen ei dyddiau yn Llydaw; mae Capel Non yn nodi man geni Dewi, gyda’i ffynnon sanctaidd gerllaw, tŷ encil a chapel Ein Harglwyddes a Santes Non a godwyd yn 1934, a gyrhaeddir o Lwybr Arfordir Penfro; eglwysi yn Nyfnaint, Ceredigion a Sir Gaerfyrddin; anrhydeddwyd ei chreiriau gyntaf yn Altarnun yng Nghernyw; Ffynnon Sanctaidd Santes Nonna yn Pelynt; bu farw yn Dirinon, ddeng milltir i’r dwyrain o Brest, ac mae ei chysegrfa yn eglwys blwyf Dirinon; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth.Non ↗Wicipedia CymraegSantes a anwyd yn y bumed ganrif a sefydlodd nifer o lannau ac a deithiodd i Lydaw; mam Dewi Sant; ei mam oedd Anhun, ferch Gwrthefyr Fendigaid, a’i thad Cynyr o Gaer Gawch, pennaeth tiroedd ym Mhenfro, a elwid wedyn yn Bebidiog, gan gynnwys Glyn Rhosyn lle mae Tyddewi heddiw; chwaer i Ina a Gwen o Gernyw, a mam i Ddewi a dwy ferch, Môr a Magna; yn Oes y Saint roedd cymunedau Cristnogol yn cynnwys dynion a menywod; addysgwyd hi gan Feugan, a sefydlodd glas yn y Tŷ Gwyn ger Porth Mawr ar diroedd ei thad; cuddiodd mewn bwthyn dair milltir o Lyn Rhosyn ger y bae a elwir heddiw’n Fae Santes Non; adeg yr enedigaeth torrodd heulwen drwy gymylau storm fawr gan oleuo’r bwthyn; gwasgodd ei llaw ar garreg, a dywedir bod ôl ei llaw i’w weld arni hyd heddiw; codwyd capel ar y safle wedyn a’r garreg yn allor iddo, ac mae olion adeilad o’r wythfed ganrif yno heddiw; aeth i fyw ar arfordir Ceredigion a sefydlu llan yn Llan-non; pan aeth Dewi i’r Tŷ Gwyn i gael ei addysg dechreuodd deithio, gan sefydlu llannau yn Sir Gaerfyrddin, Morgannwg a Maesyfed; bu farw yn Llydaw; gŵyl 2, 3 neu 5 Mawrth a’r ail Sul wedi Alban Hefin.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.