Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. 6th century

Padarn Sant

Y sant a sefydlodd fynachlog ac esgobaeth Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth, a ddaeth yn un o ganolfannau dysg mawr Cymru.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. 6th century (cronicl cynnar:Buchedd Padarn, tua 1120) Sefydlydd Llanbadarn Fawr Oes y Seintiau Saint a ffydd
Eicon o Badarn Sant
Eicon o Badarn Sant · Llun: Wikimedia Commons · Massalim, CC BY-SA 3.0

Padarn oedd sylfaenydd ac esgob cyntaf Llanbadarn Fawr, uwchben aber Rheidol ger Aberystwyth, mam-eglwys Ceredigion. Yn gydymaith i Ddewi a Theilo, aeth gyda hwy, yn ôl traddodiad Cymru, i Gaersalem, ac anrhydeddir ei enw ar ddwy ochr y môr, o Lyn Padarn yn Eryri i Wened yn Llydaw, lle mae’n un o’r saith sant sylfaenol.

PrydHanner cyntaf y chweched ganrif
Ei eglwysLlanbadarn Fawr, Ceredigion
Yn LladinPaternus
Yn LlydawPatern, esgob Gwened
Dydd gŵyl16 Ebrill

Cymru neu Lydaw?#

Dywed ei unig Fuchedd, a gedwir mewn llawysgrif ganoloesol yn y Llyfrgell Brydeinig, fod Padarn yn hanu o Lydaw, ond Paternus oedd enw Lladin o leiaf ddau sant o Lydaw, a gwëwyd eu straeon ynghyd. Daeth yr ysgolhaig G. H. Doble i gredu mai gŵr o dde-ddwyrain Cymru oedd Padarn a ddaeth i’r gorllewin dros y môr. Saif ei eglwys fawr yng Ngheredigion yng ngolwg y cefnfor, a lledodd ei eglwysi i’r tir oddi yno dros fylchau’r mynyddoedd i ddyffrynnoedd Maesyfed.

Dyfodiad y saint#

Dywed y Fuchedd i Badarn gychwyn tua 524 gyda’i gefnder Cadfan a chymdeithas o fynaich tua Phrydain, ac i’w gefndryd ei ddewis yn un o’u harweinwyr, gan ddweud y dylai reoli pobl drwy esiampl ei fywyd. Astudiodd yn ysgol Illtud yn Llanilltud Fawr cyn sefydlu ei fynachlog ei hun.

Llanbadarn Fawr#

Sefydlodd Padarn fynachlog Llanbadarn Fawr, a ddaeth yn sedd esgob a Phadarn yn esgob cyntaf iddi. Dywed y Fuchedd i Faelgwn Gwynedd ddod ar ei liniau i ofyn ei faddeuant a rhoi darn mawr o dir i’r gymuned, o aber Rheidol hyd at flaen Clarach, ac ar hyd Clarach i’r môr. Parhaodd clas Padarn ymhell ar ei ôl: cafodd Gerallt Gymro ef yn sefyll o hyd pan aeth heibio yn 1188.

Y daith i Gaersalem#

Teithiodd Padarn, Dewi a Theilo, medd y Fuchedd, gyda’i gilydd i Gaersalem i’w gwneud yn esgobion gan y patriarch, ac ar y ffordd cawsant ddawn ieithoedd, fel bod pawb y siaradent â hwy yn eu deall yn eu hiaith eu hunain. Rhoddodd y patriarch ddwy rodd i Badarn, ffon a thiwnig wedi’i gwehyddu’n gain. Pan ddaethant adref rhanasant y wlad rhyngddynt yn dair esgobaeth, mewn cyfeillgarwch.

Esgob Gwened#

Yn Llydaw Patern yw Padarn, esgob Gwened, lle cododd fynachlog ac ymuno â chwe phrif esgob y wlad fel y seithfed. Cyfrifir ef yn un o saith sant sylfaenol Llydaw, ac ymddengys mai’r un gŵr ydyw â Sant Paternus o Avranches yn Normandi. Cadwai’r Llydawiaid dair gŵyl er anrhydedd iddo.

Ei eglwysi#

Mae eglwysi’n dwyn ei enw ar draws canolbarth Cymru: Llanbadarn Fawr, Llanbadarn Odwyn a Llanbadarn Trefeglwys yng Ngheredigion, a Llanbadarn Fynydd a Llanbadarn-y-garreg ym Maesyfed. Yn y gogledd mae olion hen eglwys y dywedir ei bod yn eiddo iddo ger Llanberis, a dyna pam mai Llyn Padarn yw’r llyn islaw’r Wyddfa a Dolbadarn yw’r castell wrth ei ochr. Cedwir ei ŵyl ar 16 Ebrill, ac mae Athrofa Padarn Sant yn hyfforddi gweinidogion yr Eglwys yng Nghymru heddiw.

Lleoedd i ymweld â nhw

Ar y llinell amser

  1. Padarn yn Llanbadarn Fawr (cronicl cynnar:Buchedd Padarn, tua 1120)

    Mae Sant Padarn yn sefydlu ei fynachlog yn Llanbadarn Fawr ger Aberystwyth. Roedd ei hysgol yn dal yn enwog bum can mlynedd yn ddiweddarach, pan ddysgai Sulien a’i feibion yno.

    Padarn yn Llanbadarn Fawr

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf