Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Y bedwaredd ganrif ar ddeg

Proffwydoliaeth Sibli Ddoeth

Sibli Ddoeth, merch Priaf o Gaerdroea, yn darllen breuddwyd cant o henuriaid Rhufain: naw haul, naw oes y byd.

Llun: Dechrau Breuddwyd Macsen Wledig yn Llyfr Gwyn Rhydderch · Medieval scribe; National Library of Wales, CC0 · Wikimedia Commons

Cedwir ynLlyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Coch Hergest
IaithCymraeg Canol, o wreiddiol Lladin
Argraffwydgan Robert Williams, Selections from the Hengwrt Manuscripts, 1892

Y Sibyliaid oedd proffwydesau’r hen fyd, a’r Oesoedd Canol Cristnogol yn eu hanrhydeddu fel paganiaid a ragwelodd ddyfodiad Crist. Adwaenai’r Cymry un yn anad neb: Sibli Ddoeth. Rhoddwyd ei phroffwydoliaeth yn Gymraeg a’i chopïo i ddau lyfr mawr y bedwaredd ganrif ar ddeg, Llyfr Gwyn Rhydderch a Llyfr Coch Hergest.

Merch Caerdroea

Mae’r chwedl Gymraeg yn ei gwneud yn ferch i Briaf, brenin Caerdroea, ac i Hecwba, gwraig ddoeth a deithiodd drwy Asia, Galilea, Ethiopia, Babilon ac Affrica yn pregethu ac yn proffwydo. Cyrhaeddodd ei henw Rufain, ac anfonodd yr ymerawdwr amdani. Yr un noson breuddwydiodd cant o henuriaid Rhufain yr un freuddwyd: naw haul yn yr awyr, pob un yn wahanol, y cyntaf yn ddisglair dros yr holl ddaear, y rhai diweddarach yn dywyll, yn goch fel gwaed, wedi’u trywanu gan gleddyf.

Naw haul, naw oes

Pan ddaeth Sibli i Rufain rhyfeddai’r bobl at ei phrydferthwch a’i dysg. Ni fynnai sôn am y dyfodol mewn dinas lawn o bethau’n tynnu sylw, ac arweiniodd yr henuriaid i fyny mynydd uchel disglair. Yno dywedodd wrthynt mai naw cenhedlaeth i ddod oedd y naw haul. Yn y bumed y genid Duw o forwyn, y dewisai ddau bysgotwr o Galilea, ac y codai ar y trydydd dydd; ac yn y diwedd y bernid y ddaear mewn tân, ac y rhoddid i’r da oleuni rhydd.

Sibli yng Nghymru

Cymerodd beirdd Cymru Sibli yn un o’u proffwydi eu hunain. Mae’r gerdd ddarogan Coronog Faban yn galw ar ‘Sibli ddoeth a fu frenhines’ wrth ochr Taliesin a Myrddin, ac mae llyfr Cymraeg diweddarach o broffwydoliaethau’n dwyn ei henw. Safai gyda gweledyddion y Brythoniaid fel llais a welai ymhell.

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf