

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Y bymthegfed ganrif
Coronog Faban
Cerdd broffwydol yn enw Taliesin, sy’n rhagweld mab coronog, gwaredwr, a llynges yn dod i Aberdaugleddau.
Llun: Cerflun efydd Owain Glyndŵr ar gefn ei geffyl yn y sgwâr yng Nghorwen · Michael Garlick, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | yn y bymthegfed ganrif, yn llais Taliesin |
|---|---|
| Math | darogan, cerdd broffwydol |
| Copïau | Peniarth 238, Mostyn 133, Llansteffan 41 a 136 |
| Argraffwyd | yn yr Iolo Manuscripts, 1848 |
Cerdd broffwydol o ryw ddeunaw pennill yw Coronog Faban, pob un yn dechrau â’r un ddau air. Fe’i hadroddir yn enw Taliesin, fel y’i darllenir yn llyfrau Myrddin, ac mae’n galw ar broffwydi hen a newydd, y Sibli, Gildas a doethion Rhufain, i dystio i ddyfodiad gwaredwr.FfynhonnellCoronog Faban ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o’r Iolo Manuscripts, 1848, tt. 271–273 (Saesneg)Y gerdd fel y’i hargraffwyd o lyfr J. Williams o Lanrwst, wedi’i chymharu â’r copïau a restrwyd gan Gwenogvryn Evans.
Y mab darogan
Am fil o flynyddoedd bu beirdd Cymru yn rhagweld dyfodiad y mab darogan, a fyddai’n adfer coron Ynys Prydain i’r Brythoniaid. Perthyn Coronog Faban i’r oes pan oedd y gobaith hwnnw ar ei gryfaf, y bymthegfed ganrif, oes Owain Glyndŵr a’r Tuduriaid. Daw ei fab coronog o dir y Gogledd i Gymru, gyrru gelynion y Brythoniaid o’i flaen, ennill urddas yn Rhufain a mynd ar groesgad i’r Dwyrain.FfynhonnellCoronog Faban ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o’r Iolo Manuscripts, 1848, tt. 271–273 (Saesneg)Y gerdd fel y’i hargraffwyd o lyfr J. Williams o Lanrwst, wedi’i chymharu â’r copïau a restrwyd gan Gwenogvryn Evans.
O Coronog Faban
Llynges yn Aberdaugleddau
Mae un pennill yn rhagweld y daw llynges i Aberdaugleddau, ac y bydd Lloegr yn crynu o glywed y newyddion. Ar 7 Awst 1485 glaniodd Harri Tudur ym Mae’r Felin ger aber Aberdaugleddau, gorymdeithio drwy Gymru gan gasglu’r Cymry at ei faner, ac o fewn pythefnos roedd yn frenin Lloegr. I lawer yng Nghymru roedd yn ymddangos bod yr hen ddarogan wedi dod yn wir.
Sut y’i cadwyd
Rhestrodd Gwenogvryn Evans gopïau o’r gerdd mewn pedair llawysgrif yn y Llyfrgell Genedlaethol. Y testun hawsaf i’w ddarllen heddiw yw’r un a argraffwyd yn yr Iolo Manuscripts yn 1848, o lyfr J. Williams o Lanrwst a gopïwyd gan Owain Jones, rhan o’r casgliad mawr o farddoniaeth Gymraeg a ddechreuwyd gan Iolo Morganwg. Cymharodd Mary Jones ef â’r llawysgrifau a chael ei fod yn cyfateb iddynt, linell am linell.FfynhonnellCoronog Faban ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o’r Iolo Manuscripts, 1848, tt. 271–273 (Saesneg)Y gerdd fel y’i hargraffwyd o lyfr J. Williams o Lanrwst, wedi’i chymharu â’r copïau a restrwyd gan Gwenogvryn Evans.
Y Cwta Cyfarwydd, llyfr y daroganau → Iolo Morganwg → Pob hen destun Cymraeg →
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



