

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Wedi’i chadw mewn llyfr o tua 1445
Peiryan Faban
Myrddin yn sôn am Aedan yn croesi’r môr, am Rydderch Hael, ac am Wenddolau a brwydr Arfderydd.
Llun: Tudalen o’r Cwta Cyfarwydd, llyfr y daroganau a ysgrifennwyd tua 1445 · Dafydd the scribe; National Library of Wales (Peniarth MS 50), CC0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | Llawysgrif Peniarth 50, Y Cwta Cyfarwydd, a ysgrifennwyd tua 1445 |
|---|---|
| Llais | Myrddin fab Morfryn |
| Pobl | Aedan o Ddál Riata, Rhydderch Hael, Gwenddolau, Gwenddydd |
| Golygwyd gan | A. O. H. Jarman, 1952 |
Y Cwta Cyfarwydd yw llyfr bach daroganau Cymru, a ysgrifennwyd tua 1445. Ymhlith ei gerddi yn llais Myrddin mae un y mae ei phenillion yn dechrau â’r geiriau Peiryan faban, ‘fab gorchmynnol’ neu ‘arglwydd ifanc’. Golygodd yr ysgolhaig A. O. H. Jarman, a dreuliodd ei oes ar gerddi Myrddin, hi yn 1952.FfynonellauPeiryan Vaban ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 50, ar ôl A. O. H. Jarman (Saesneg)Y gerdd gyfan yng Nghymraeg y llawysgrif.Peiryan VabanA. O. H. Jarman, Bwletin y Bwrdd Gwybodau Celtaidd 14 (1952) (Saesneg)Y gerdd wedi’i golygu o Peniarth 50 gan brif ysgolhaig cerddi Myrddin.
Gogledd yr hen Gymry
Fel cerddi Myrddin yn Llyfr Du Caerfyrddin, mae Peiryan Faban yn edrych yn ôl at yr Hen Ogledd, y teyrnasoedd Cymraeg rhwng Clud a Merswy. Mae’n sôn am Aedan yn croesi’r môr llydan gyda llu o Fanaw, am y gwrthdaro rhwng Rhydderch Hael ac Aedan a glywir o’r Gogledd i’r De, ac am ladd brodyr Myrddin gyda Gwenddolau. Roedd Aedan fab Gabrán yn frenin Dál Riata ddiwedd y chweched ganrif, a Rhydderch Hael yn frenin Ystrad Clud yn Nhumbarton: brenhinoedd go iawn o amser Arfderydd.FfynhonnellPeiryan Vaban ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 50, ar ôl A. O. H. Jarman (Saesneg)Y gerdd gyfan yng Nghymraeg y llawysgrif.
O Peiryan Faban
Myrddin yn cofio
Mewn un pennill mae Myrddin yn cofio’r dyddiau pan eisteddai yn y neuadd wedi’i wisgo mewn coch a phorffor, ac yn eu cyferbynnu â’i fywyd gwyllt yn awr. Geilw ei hun yn ‘Myrddin fab Morfryn’, gynt yn hebog gwyn mewn brwydr, ac mae’n galaru am Wenddolau a’i wŷr. Dywed wrth Wenddydd, ei chwaer, beth a ddaw pan wawrio’r dydd, ac mae’n gorffen â gweddi y caiff, ar ôl yr hir orwedd yn y bedd, godi i fod gydag Iesu.FfynhonnellPeiryan Vaban ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 50, ar ôl A. O. H. Jarman (Saesneg)Y gerdd gyfan yng Nghymraeg y llawysgrif.
Cerdd heb gyfieithiad
Nid oes cyfieithiad Saesneg llawn o Peiryan Faban wedi’i argraffu eto, sy’n ei gwneud yn un o’r lleiaf adnabyddus o holl gerddi Myrddin. Mae’n haeddu gwell: mae ei phenillion yn cario enwau byd cyfan yr Hen Ogledd yn llais ei broffwyd mwyaf.
Y Cwta Cyfarwydd → Brwydr Arfderydd → Pob hen destun Cymraeg →
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


