

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
tua 1445
Y Cwta Cyfarwydd
Llyfr mawr y daroganau, a ysgrifennwyd tua 1445: penillion Myrddin a Thaliesin a cherddi Rhys Fardd, yn rhagfynegi dyfodiad y mab darogan.
Llun: Tudalen o’r Cwta Cyfarwydd, llyfr y daroganau a ysgrifennwyd tua 1445 · Dafydd the scribe; National Library of Wales (Peniarth MS 50), CC0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | tua 1445, gan gopïydd o’r enw Dafydd |
|---|---|
| Maint | 346 o ddail bach o femrwn a phapur |
| Cedwir yn | Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 50) |
| Trysor | daroganau Cymru: Myrddin, Taliesin a Rhys Fardd |
Llyfr y daroganau
Llyfr bach a ysgrifennwyd tua 1445 gan gopïydd sy’n galw ei hun yn Dafydd yw Y Cwta Cyfarwydd.FfynhonnellPeniarth MS 50: Y Cwta Cyfarwydd ↗catalog archifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Tua 1445, y copïydd Dafydd; 346 dalen o femrwn a phapur; rhyddiaith a phenillion darogan, hanes Cymru, penillion yn gysylltiedig â Myrddin a Thaliesin, penillion Rhys Fardd; enwau perchnogion Richard Thomas ‘o lyn Nedd’, Ieuan Thomas ‘porthman’, Iankin Tomas; gynt Hengwrt 34. Dyma lyfr mawr y daroganau, proffwydoliaethau Cymru: y cerddi a’r rhyddiaith lle rhagfynegodd Myrddin a Thaliesin y byddai’r Brythoniaid un dydd yn adennill Ynys Prydain, ac y deuai’r mab darogan.
Beth sydd ynddo
Wrth ochr penillion yn enwau Myrddin a Thaliesin mae ganddo gasgliad o gerddi darogan Rhys Fardd, proffwydoliaethau mewn rhyddiaith, a darnau o hanes Cymru. Fe’i hysgrifennwyd yn y blynyddoedd wedi gwrthryfel Owain Glyndŵr, pan oedd y daroganau hyn ar dafod pob bardd, a chenhedlaeth cyn iddynt ddod yn wir i lawer o Gymry, pan orymdeithiodd Harri Tudur o sir Benfro i Bosworth dan y ddraig goch.
Ei berchnogion
Mae enwau a ysgrifennwyd yn ei dudalennau yn sôn am ei berchnogion diweddarach: Richard Thomas ‘o Lyn Nedd’, Ieuan Thomas, porthmon, ac Iankin Tomas. Bu yn llyfrgell Robert Vaughan yn yr Hengwrt, a daeth gyda llawysgrifau Peniarth i Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Yn 2014 ffotograffodd ysgolheigion o Brifysgol Kentucky ddwy o’i dudalennau mewn golau isel o’r ochr i ddarllen yr hyn a oedd wedi pylu, a gellir gweld pob tudalen ar-lein heddiw.
Gweld pob tudalen ar-lein ↗ Llyfr Taliesin → Y ddwy ddraig → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

