
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Hen lyfrau Cymru
y 1470au
Llyfr Lewys Glyn Cothi
106 o gerddi un o feirdd mwyaf y cywydd, yn ei law ei hun, gydag arfbeisiau wedi’u paentio o’r teuluoedd y canodd iddynt, a wnaed er anrhydedd i William Herbert o Raglan.
Llun: Porthdy Mawr Castell Rhaglan · Bob McCaffrey, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | yn y 1470au, yn llaw’r bardd ei hun |
|---|---|
| Maint | 192 o dudalennau tal, cul |
| Cedwir yn | Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Peniarth 109) |
| Trysor | 106 o gerddi gan Lewys Glyn Cothi, gydag arfbeisiau’r teuluoedd y canodd iddynt |
Llyfr bardd ei hun
Roedd Lewys Glyn Cothi yn un o’r mwyaf o Feirdd yr Uchelwyr, beirdd y cywydd a deithiai rhwng plastai mawr Cymru’r bymthegfed ganrif. Roedd hefyd yn gopïydd, a gopïodd ac a drefnodd ei gerddi ei hun. Yn y llyfr hwn, a ysgrifennwyd yn y 1470au, mae gennym 106 ohonynt yn ei law ei hun: casgliad bardd o’i waith ei hun, o fwy na phum can mlynedd yn ôl.FfynhonnellPoetry by Lewys Glyn Cothi ↗oriel ddigidol Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Peniarth 109: 106 o gerddi gan Lewys Glyn Cothi ac un gan Hywel Cilan, a ysgrifennwyd yn ail hanner y 1470au, un golofn i’r dudalen, gydag arfbeisiau teuluoedd bonheddig Cymru; mae’n agor â cherddi i William Herbert (m. 1469) a’i frawd Richard.
Y llyfr

Llyfr tal, cul ydyw, wedi’i wneud i ddal llinellau hir y cywydd mewn un golofn i bob tudalen. Wrth ochr y cerddi paentiwyd arfbeisiau teuluoedd bonheddig Cymru y canodd iddynt, rhai mewn lliw llawn, rhai heb eu gorffen, fel rhai o’r cerddi. Mae un gerdd ynddo gan fardd arall, Hywel Cilan.
Mae’r llyfr yn agor â cherdd i William Herbert o Raglan, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll, a laddwyd yn 1469, ac un arall i’w frawd Richard. Ymddengys iddo gael ei wneud er anrhydedd i Herbert.
Ei gartref
Bu yn llyfrgell Robert Vaughan yn yr Hengwrt, a daeth gyda llawysgrifau Peniarth i Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Argraffwyd ei gerddi gan E. D. Jones yn Gwaith Lewis Glyn Cothi yn 1953, a gellir gweld pob tudalen ar-lein.
Bardd Glyn Cothi
Ganwyd Lewys tua’r flwyddyn 1420, efallai ym Mhwllcynbyd, ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder. Llywelyn oedd ei enw ei hun, a daeth ei enw barddol o fforest Glyn Cothi yn Sir Gaerfyrddin. Erys tua 230 o’i gerddi, ac mae eu harddull yn llithrig a naturiol.FfynhonnellLewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder, bu farw tua 1490; Llywelyn oedd ei enw ei hun, a daw ei enw barddol o fforest Glyn Cothi; erys tua 230 o’i gerddi; ymhlith ei noddwyr Siasbar Tudur a Harri Tudur, ac roedd un o’i gerddi olaf i Harri VII wedi ei goroni; canodd i Fychaniaid Hergest; marwnad i’w fab, Marwnad Siôn y Glyn; credir iddo ysgrifennu llawer o Lyfr Gwyn Hergest, a phaentio arfau teuluoedd yn Peniarth 109; golygwyd ei waith gan E. D. Jones (1953).
Bardd y Tuduriaid
Ymhlith y noddwyr y canodd iddynt roedd Siasbar Tudur a’i nai Harri Tudur, ac ysgrifennwyd un o’i gerddi olaf i Harri VII wedi ei goroni. Canodd hefyd i Fychaniaid Hergest, ac ysgrifennodd farwnad i’w fab ei hun, Marwnad Siôn y Glyn. Bu farw tua 1490.FfynhonnellLewys Glyn Cothi ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1420, efallai ym Mhwllcynbyd ger Rhydcymerau ym mhlwyf Llanybydder, bu farw tua 1490; Llywelyn oedd ei enw ei hun, a daw ei enw barddol o fforest Glyn Cothi; erys tua 230 o’i gerddi; ymhlith ei noddwyr Siasbar Tudur a Harri Tudur, ac roedd un o’i gerddi olaf i Harri VII wedi ei goroni; canodd i Fychaniaid Hergest; marwnad i’w fab, Marwnad Siôn y Glyn; credir iddo ysgrifennu llawer o Lyfr Gwyn Hergest, a phaentio arfau teuluoedd yn Peniarth 109; golygwyd ei waith gan E. D. Jones (1953).
Gweld pob tudalen ar-lein ↗ Lewys Glyn Cothi → Beirdd yr Uchelwyr → Pob llawysgrif Gymraeg ganoloesol →
Pobl y llyfr
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

