
Beddgelert, Gwynedd
Gelert, y ci ffyddlon
Tywysog, ei hoff gi, a chamgymeriad na ellid ei ddadwneud.
Roedd gan y Tywysog Llywelyn gi o’r enw Gelert, y cyflymaf a’r dewraf o’i holl helgwn. Un bore aeth y tywysog allan i hela, ond nid oedd golwg o Gelert yn unman, ac aeth Llywelyn hebddo.
Pan ddaeth adref, neidiodd Gelert allan i’w gyfarfod, a safn y ci’n goch gan waed. Rhedodd y tywysog i’r ystafell lle cysgai ei fab bychan. Roedd y crud wedi’i ddymchwel, y blancedi’n rhacs ac yn waedlyd, a’r plentyn wedi mynd. Mewn galar a dicter tynnodd Llywelyn ei gleddyf a’i wthio i ystlys y ci.
Wrth i Gelert udo, atebodd cri baban. Cododd Llywelyn y crud a chael ei fab oddi tano, yn ddianaf. Wrth ei ymyl gorweddai corff blaidd mawr, wedi’i ladd gan Gelert. Ni wenodd y tywysog byth wedyn, meddir. Claddodd y ci’n anrhydeddus ar lan yr afon, a Beddgelert yw enw’r lle.
Yr hanes y tu ôl i’r chwedl
Daw enw Beddgelert, fel y derbynnir bellach, o sant cynnar, Celert, ac mae stori Llywelyn ab Iorwerth a’i gi ffyddlon wedi’i gosod yn yr 1100au neu’r 1200au.FfynonellauGelert ↗Wikipedia (Saesneg)Stori Llywelyn ab Iorwerth a’i gi, wedi’i gosod yn y 12fed neu’r 13eg ganrif; derbynnir bellach fod enw’r pentref yn dod o sant cynnar, Kilart neu Celert; codwyd y twmpath yn y cae ar ddiwedd y 18fed ganrif gan David Prichard, tafarnwr Gwesty’r Afr ym Meddgelert; mae dwy gofeb lechen arno, yn Gymraeg a Saesneg; ysgrifennwyd cerdd William Robert Spencer, ‘Beth Gêlert; or, the Grave of the Greyhound’, tua 1800; mae Wild Wales George Borrow (1862) yn cofnodi’r stori fel un adnabyddus.Beddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
| Cofnod cyntaf o’r enw | Bekelert, 1258FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021. |
|---|---|
| Cerdd Spencer | tua 1800FfynhonnellGelert ↗Wikipedia (Saesneg)Stori Llywelyn ab Iorwerth a’i gi, wedi’i gosod yn y 12fed neu’r 13eg ganrif; derbynnir bellach fod enw’r pentref yn dod o sant cynnar, Kilart neu Celert; codwyd y twmpath yn y cae ar ddiwedd y 18fed ganrif gan David Prichard, tafarnwr Gwesty’r Afr ym Meddgelert; mae dwy gofeb lechen arno, yn Gymraeg a Saesneg; ysgrifennwyd cerdd William Robert Spencer, ‘Beth Gêlert; or, the Grave of the Greyhound’, tua 1800; mae Wild Wales George Borrow (1862) yn cofnodi’r stori fel un adnabyddus. |
| Wild Wales | 1862FfynhonnellGelert ↗Wikipedia (Saesneg)Stori Llywelyn ab Iorwerth a’i gi, wedi’i gosod yn y 12fed neu’r 13eg ganrif; derbynnir bellach fod enw’r pentref yn dod o sant cynnar, Kilart neu Celert; codwyd y twmpath yn y cae ar ddiwedd y 18fed ganrif gan David Prichard, tafarnwr Gwesty’r Afr ym Meddgelert; mae dwy gofeb lechen arno, yn Gymraeg a Saesneg; ysgrifennwyd cerdd William Robert Spencer, ‘Beth Gêlert; or, the Grave of the Greyhound’, tua 1800; mae Wild Wales George Borrow (1862) yn cofnodi’r stori fel un adnabyddus. |
Sant Celert
Ymsefydlodd Sant Gelert yma yn yr 700au, ac roedd eglwys y Santes Fair, rhannau ohoni o’r 1100au, unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd.FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
Y bedd yn y ddôl
Ar ddiwedd y 1700au cododd David Prichard, tafarnwr Gwesty’r Afr, y twmpath yn y ddôl, ac mae dwy garreg lechen arno, un yn Gymraeg ac un yn Saesneg, yn adrodd y stori wrth bob ymwelydd.FfynhonnellGelert ↗Wikipedia (Saesneg)Stori Llywelyn ab Iorwerth a’i gi, wedi’i gosod yn y 12fed neu’r 13eg ganrif; derbynnir bellach fod enw’r pentref yn dod o sant cynnar, Kilart neu Celert; codwyd y twmpath yn y cae ar ddiwedd y 18fed ganrif gan David Prichard, tafarnwr Gwesty’r Afr ym Meddgelert; mae dwy gofeb lechen arno, yn Gymraeg a Saesneg; ysgrifennwyd cerdd William Robert Spencer, ‘Beth Gêlert; or, the Grave of the Greyhound’, tua 1800; mae Wild Wales George Borrow (1862) yn cofnodi’r stori fel un adnabyddus.
Beth Gêlert
Rhoddodd cerdd William Robert Spencer, ‘Beth Gêlert; or, the Grave of the Greyhound’, a ysgrifennwyd tua 1800, y stori ar gân yn Saesneg, a chafodd George Borrow hi’n adnabyddus pan ysgrifennodd Wild Wales yn 1862.FfynhonnellGelert ↗Wikipedia (Saesneg)Stori Llywelyn ab Iorwerth a’i gi, wedi’i gosod yn y 12fed neu’r 13eg ganrif; derbynnir bellach fod enw’r pentref yn dod o sant cynnar, Kilart neu Celert; codwyd y twmpath yn y cae ar ddiwedd y 18fed ganrif gan David Prichard, tafarnwr Gwesty’r Afr ym Meddgelert; mae dwy gofeb lechen arno, yn Gymraeg a Saesneg; ysgrifennwyd cerdd William Robert Spencer, ‘Beth Gêlert; or, the Grave of the Greyhound’, tua 1800; mae Wild Wales George Borrow (1862) yn cofnodi’r stori fel un adnabyddus.
Rupert a’r rheilffordd
Bu Alfred Bestall yn byw am flynyddoedd wrth droed Mynydd Sygun, lle ysgrifennodd a darlunio straeon Rupert Bear, ac agorodd Rheilffordd Ucheldir Cymru, wedi’i hadfer, ei gorsaf yma ym mis Ebrill 2009.FfynhonnellBeddgelert ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i enwi ar ôl Sant Gelert, a ymsefydlodd yma yn yr 8g; Bekelert, o 1258, yw’r ffurf gynharaf a gofnodwyd; roedd eglwys y Santes Fair unwaith yn rhan o fynachlog Awstinaidd, rhannau ohoni o’r 12g, a ddiddymwyd tua 1536; cyrhaeddodd Rheilffordd Eryri a adferwyd y pentref, ac agorodd ei gorsaf i’r cyhoedd ym mis Ebrill 2009, gan ei chysylltu â Chaernarfon a Phorthmadog; bu Alfred Bestall (1892–1986) yn byw am flynyddoedd mewn bwthyn wrth droed Mynydd Sygun, ac ysgrifennu a darlunio straeon Rupert yno; mae ceunant Glaslyn yn rhedeg rhwng bryniau serth coediog; 460 o bobl yn 2021.
Llun: Bleiddgi Gwyddelig, y math o helgi mawr a gadwai’r tywysogion. Ffotograff: Airwolfhound, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Llynnoedd, cewri a’r Tylwyth Teg
0 / 7Tiroedd dan y dŵr, morynion y llyn, angenfilod a chadair ar fynydd.
1/7Cantre’r Gwaelod Bae Ceredigion · Cardigan BayLF
2/7Morwyn Llyn y Fan Fach Llyn y Fan Fach, Sir GaerfyrddinET
3/7Elidyr a’r Tylwyth Teg Abertawe · SwanseaAA
4/7Afanc Llyn yr Afanc Betws-y-Coed · Glaslyn, EryriCI
5/7Cadair Idris Cadair Idris, MeirionnyddGH
6/7Gelert, y ci ffyddlon Beddgelert, GwyneddTH
7/7Twm Siôn Cati Tregaron · RhandirmwynYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf