
Cadair Idris, Meirionnydd
Cadair Idris
Eisteddai cawr o fardd ar y mynydd hwn i ddarllen y sêr. Treuliwch noson arno, a dewch i lawr yn fardd, neu’n wallgof.
Llun: Llyn Cau yn ei gwm rhewlifol dwfn dan glogwyni Cadair Idris · NotFromUtrecht, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Amser maith yn ôl roedd y cawr Idris yn byw ymhlith mynyddoedd Meirionnydd. Roedd yn gawr o feddwl yn ogystal ag o gorff: yn fardd, yn athronydd ac yn wyliwr y sêr. Ar nosweithiau clir dringai i’r grib uchel uwchlaw’r môr ac eistedd mewn pant mawr o graig, ei gadair, i ddarllen y nefoedd.
Unwaith, wrth gerdded i lawr y mynydd, teimlodd dair carreg fach yn ei esgid. Ysgydwodd hwy allan, a thri chlogfaen mawr oeddent, sy’n gorwedd hyd heddiw ger llyn bach ar y llethrau, a elwir Llyn y Tri Greyenyn.
Dan y copa mae Llyn Cau, yn dywyll a dwfn yn ei bant dan y clogwyni. Dywedir nad oes gwaelod iddo, a bod anghenfil yn byw ynddo a dynnodd nofiwr ifanc i lawr unwaith. Ac ar nosweithiau stormus, meddir, mae Cŵn Annwn yn rhedeg dros y grib, yn wyn â chlustiau cochion, yn hela eneidiau gyda Gwyn ap Nudd.
Ond dyma ddywediad enwocaf y mynydd. Pwy bynnag a dreulia noson ar ei ben ei hun ar gopa Cadair Idris, fe ddaw i lawr yn y bore naill ai’n fardd, neu’n wallgof. Mae llawer wedi rhoi cynnig arni, i weld pa un.
Yr hanes y tu ôl i’r chwedl
Mae traddodiad Cymru’n cysylltu enw Cadair Idris ag Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 600au, a enillodd frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd.FfynhonnellCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor.
| Penygadair | 893 mFfynhonnellCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor. |
|---|---|
| Gwarchodfa natur | 1957FfynhonnellCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor. |
| Taith Mary Jones | 1800FfynhonnellCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor. |
Idris Gawr a Llyn Cau
Mae rhai achau o’r Oesoedd Canol yn ei alw’n Idris Gawr. Islaw’r copa mae Llyn Cau mewn pant dwfn a naddwyd gan rewlif peiran, ac mae planhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor yn tyfu ar y creigiau.FfynhonnellCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor.
Bardd neu wallgof
Dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar y mynydd yn deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen. Cofnododd Edward Lhuyd yr un gred am garreg Taliesin yng Ngheredigion.FfynonellauCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor.Bedd Taliesin ↗Wikipedia (Saesneg)Carnedd gron o Oes yr Efydd gyda chylch o gerrig a chist garreg tua 2 m o hyd yng Ngheredigion, a elwir yn fedd Taliesin; cofnododd Edward Lhuyd y gred y byddai pwy bynnag a gysgai noson ar garreg Taliesin yn deffro’n ‘fardd neu’n wallgof’.
Mary Jones a’i Beibl
Yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, a bu ei thaith yn un o’r prif resymau dros sefydlu’r Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804.FfynhonnellCadair Idris ↗Wikipedia (Saesneg)‘Cadair Idris’; mae Penygadair yn codi i 893 m; enillodd Idris ap Gwyddno, rheolwr Meirionnydd yn y 7fed ganrif, frwydr yn erbyn y Gwyddelod ar y mynydd, ac mae rhai achau’n ei alw’n Idris Gawr; mae Llyn Cau mewn pant a naddwyd gan rewlif peiran; dywedir y bydd pwy bynnag a gysgo ar ei ben ei hun ar ei lethrau’n deffro’n wallgof neu’n fardd, dywediad sy’n dod mae’n debyg o feirdd a gysgai yno i geisio awen; yn 1800 cerddodd Mary Jones o Lanfihangel-y-Pennant, wrth droed y mynydd, 25 milltir i’r Bala i brynu Beibl, un o’r prif resymau y sefydlwyd y Feibl Gymdeithas Frutanaidd a Thramor yn 1804; llawer ohono’n Warchodfa Natur Genedlaethol ers 1957, gyda phlanhigion arctig-alpaidd fel y tormaen porffor.
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Llynnoedd, cewri a’r Tylwyth Teg
0 / 7Tiroedd dan y dŵr, morynion y llyn, angenfilod a chadair ar fynydd.
1/7Cantre’r Gwaelod Bae Ceredigion · Cardigan BayLF
2/7Morwyn Llyn y Fan Fach Llyn y Fan Fach, Sir GaerfyrddinET
3/7Elidyr a’r Tylwyth Teg Abertawe · SwanseaAA
4/7Afanc Llyn yr Afanc Betws-y-Coed · Glaslyn, EryriCI
5/7Cadair Idris Cadair Idris, MeirionnyddGH
6/7Gelert, y ci ffyddlon Beddgelert, GwyneddTH
7/7Twm Siôn Cati Tregaron · RhandirmwynYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf