John Jenkins
Arweinydd MAC (wedi’i gofnodi)Rhingyll yn y fyddin o Gwm Rhymni a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru yn ei ymgyrch yn erbyn pibellau dŵr Cymru ac Arwisgo 1969. Tryweryn ac Aberfan, meddai, a’i gyrrodd.
John Jenkins

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1970
Yn yr Wyddgrug mae John Jenkins, y rhingyll yn y fyddin a arweiniodd MAC, yn pledio’n euog ac yn cael ei ddedfrydu i ddeng mlynedd o garchar. Nid yw byth yn enwi aelodau eraill y mudiad.
Llun: John Jenkins yn 1983 · Royston Jones, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ym mis Ebrill 1970 safodd John Jenkins, y rhingyll yn y fyddin a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru, ei brawf, pledio’n euog a chael ei garcharu am ddeng mlynedd.FfynhonnellJohn Barnard Jenkins ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn; yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin, arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru; cafodd ei gymell gan Dryweryn, cronfa Clywedog ac Aberfan, a dywedodd mai Aberfan oedd y trobwynt; arestiwyd ef ac Ernie Alders ar 2 Tachwedd 1969; yn yr achos, a ddechreuodd ar 9 Ebrill 1970, newidiodd ei ble i euog a’i ddedfrydu i ddeng mlynedd; ni enwodd yr aelodau eraill erioed; dywedodd ei fargyfreithiwr mai pryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol a’i cymhellodd; fe’i rhyddhawyd ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.
| Dechrau’r achos | 9 Ebrill 1970 |
|---|---|
| Llys | Yr Wyddgrug |
| Dedfryd | Deng mlynedd |
| Rhyddhawyd | Mehefin 1976 |
Ganed Jenkins yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn. Gwasanaethodd yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin Frenhinol.FfynhonnellJohn Barnard Jenkins ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn; yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin, arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru; cafodd ei gymell gan Dryweryn, cronfa Clywedog ac Aberfan, a dywedodd mai Aberfan oedd y trobwynt; arestiwyd ef ac Ernie Alders ar 2 Tachwedd 1969; yn yr achos, a ddechreuodd ar 9 Ebrill 1970, newidiodd ei ble i euog a’i ddedfrydu i ddeng mlynedd; ni enwodd yr aelodau eraill erioed; dywedodd ei fargyfreithiwr mai pryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol a’i cymhellodd; fe’i rhyddhawyd ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.
Roedd MAC wedi dod ynghyd gyntaf yn 1962, o ddicter at foddi Tryweryn.FfynhonnellMudiad Amddiffyn Cymru ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd MAC gyntaf yn 1962 yng nghaffi Owain Williams ym Mhwllheli, gan Owain Williams, Emyr Llywelyn Jones a John Albert Jones, o ddicter at foddi Tryweryn; roedd Emyr Llywelyn am brotest symbolaidd, ar batrwm Penyberth yn 1936; gosodwyd eu bom wrth y newidydd a fwydai waith Tryweryn i ffrwydro am 3.15 y bore, a thorrodd y pŵer i’r safle yn oriau mân 10 Chwefror 1963; cafodd Emyr Llywelyn flwyddyn o garchar ym Mrawdlys Sir Gaerfyrddin ar 29 Mawrth 1963, Owain Williams flwyddyn ar 1 Gorffennaf 1963, a John Albert Jones dair blynedd o brawf; ar 31 Mawrth 1963 gosododd Owain Williams a John Albert Jones ffrwydron wrth beilon ger Gellilydan.
Cynhyrfwyd Jenkins gan Dryweryn hefyd, a chan gronfa ddŵr Clywedog a chan Aberfan. “I think Aberfan was the turning point,” meddai, Aberfan oedd y trobwynt. Yn y llys soniodd ei fargyfreithiwr am ei bryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol.FfynhonnellJohn Barnard Jenkins ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn; yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin, arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru; cafodd ei gymell gan Dryweryn, cronfa Clywedog ac Aberfan, a dywedodd mai Aberfan oedd y trobwynt; arestiwyd ef ac Ernie Alders ar 2 Tachwedd 1969; yn yr achos, a ddechreuodd ar 9 Ebrill 1970, newidiodd ei ble i euog a’i ddedfrydu i ddeng mlynedd; ni enwodd yr aelodau eraill erioed; dywedodd ei fargyfreithiwr mai pryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol a’i cymhellodd; fe’i rhyddhawyd ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.

Roedd ef ac Ernie Alders wedi’u harestio ar 2 Tachwedd 1969. Yn yr achos newidiodd Jenkins ei ble i euog, ac ni ildiodd fyth enwau’r aelodau eraill.FfynhonnellJohn Barnard Jenkins ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn; yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin, arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru; cafodd ei gymell gan Dryweryn, cronfa Clywedog ac Aberfan, a dywedodd mai Aberfan oedd y trobwynt; arestiwyd ef ac Ernie Alders ar 2 Tachwedd 1969; yn yr achos, a ddechreuodd ar 9 Ebrill 1970, newidiodd ei ble i euog a’i ddedfrydu i ddeng mlynedd; ni enwodd yr aelodau eraill erioed; dywedodd ei fargyfreithiwr mai pryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol a’i cymhellodd; fe’i rhyddhawyd ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.
Daeth o’r carchar ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.FfynhonnellJohn Barnard Jenkins ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yng Nghaerdydd yn 1933 a’i fagu ym Mhenybryn; yn rhingyll yng Nghorfflu Deintyddol y Fyddin, arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru; cafodd ei gymell gan Dryweryn, cronfa Clywedog ac Aberfan, a dywedodd mai Aberfan oedd y trobwynt; arestiwyd ef ac Ernie Alders ar 2 Tachwedd 1969; yn yr achos, a ddechreuodd ar 9 Ebrill 1970, newidiodd ei ble i euog a’i ddedfrydu i ddeng mlynedd; ni enwodd yr aelodau eraill erioed; dywedodd ei fargyfreithiwr mai pryder dwfn a dwys dros Gymru a’i dyfodol a’i cymhellodd; fe’i rhyddhawyd ym mis Mehefin 1976 a bu farw ym mis Rhagfyr 2020, yn 87 oed.
Ffynonellau a darllen pellach
Rhingyll yn y fyddin o Gwm Rhymni a arweiniodd Fudiad Amddiffyn Cymru yn ei ymgyrch yn erbyn pibellau dŵr Cymru ac Arwisgo 1969. Tryweryn ac Aberfan, meddai, a’i gyrrodd.
John JenkinsAr ddydd yr Arwisgo daw achos 53 diwrnod yn Abertawe i ben. Dedfrydir Cayo Evans a Dennis Coslett o Fyddin Rhyddid Cymru i bymtheg mis o garchar yr un.
Diwedd achos Byddin Rhyddid CymruMae’r chwarel fawr uwchben Llanberis yn cau ym mis Gorffennaf, a’i 300 chwarelwr olaf yn colli eu gwaith.
Cau chwarel DinorwigMae Cymru’n ennill y Gamp Lawn, y gyntaf o dair yn y 1970au, gyda Gareth Edwards, Barry John a JPR Williams.
Dechrau’r oes aurMae gweithdai Fictoraidd Dinorwig yng Ngilfach Ddu yn agor yn amgueddfa, a’i chrefftwyr yn dangos sgiliau’r chwarel.
Agor yr amgueddfa lechi yn LlanberisYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf