Hanes Cymru / Llinell amser / Y Gymru Ddiwydiannol

1843

Merched Beca

Mae ffermwyr wedi’u gwisgo fel menywod, dan arweiniad ‘Beca’, yn dymchwel tollbyrth atgas ar draws gorllewin Cymru. Diwygir y tollau y flwyddyn ganlynol.

Llun: Beca a’i merched wrth dollborth, o’r Illustrated London News, 11 Chwefror 1843 · Unknown artist, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1843 marchogodd Beca a’i merched liw nos ar draws gorllewin Cymru, dynion mewn gynau gwynion wedi’u gwisgo fel menywod, gan dorri’r tollbyrth. Y flwyddyn ganlynol newidiwyd y gyfraith.

Terfysgoedd1839–1843
BleGorllewin a chanolbarth Cymru
Daw’r enw oGenesis 24:60
Beth a ddaeth ohonyntDeddf Ymddiriedolaethau Tyrpeg De Cymru, 1844

Merched Beca#

Cymerodd y marchogion yr enw Merched Beca o Lyfr Genesis, pennod 24, adnod 60. Gwisgai’r dynion fel menywod, mewn gynau gwynion.

Torasant y tollbyrth, a safasant hefyd yn erbyn y degwm, Deddf y Tlodion a rhenti uchel.

Ffigurau cerfiedig yn Sanclêr yn cofio Terfysgoedd Beca
Ffigurau cerfiedig yn Sanclêr yn cofio Terfysgoedd Beca · Llun: David Gearing, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Blwyddyn Beca#

Daeth y terfysgoedd mwyaf o aeaf 1842. Ar 6 Gorffennaf 1843 daeth tua 200 o ddynion i dollborth y Bolgoed ym Mhontarddulais. Daeth y terfysgoedd i ben yn hwyr yn 1843.

Merched Beca, 1843, yn cael eu cofio yng Nghaerfyrddin
Merched Beca, 1843, yn cael eu cofio yng Nghaerfyrddin · Llun: David Dixon, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Newid y gyfraith#

Edrychodd comisiwn brenhinol i’r helyntion, ac yn 1844 unodd Deddf Ymddiriedolaethau Tyrpeg De Cymru’r ymddiriedolaethau a haneru’r doll ar galch.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Rheilffordd Cwm Taf

    Mae Rheilffordd Cwm Taf Isambard Kingdom Brunel yn cysylltu Merthyr â’r dociau yng Nghaerdydd.

    Rheilffordd Cwm Taf
  2. Y gell danwydd

    Mae William Grove o Abertawe yn adeiladu ei fatri nwy, y gell danwydd gyntaf, sy’n gwneud trydan o hydrogen ac ocsigen.

    Y gell danwydd
  3. Dowlais, y mwyaf yn y byd

    Gyda deunaw ffwrnais chwyth a miloedd o weithwyr, gwaith haearn Dowlais ym Merthyr yw’r mwyaf yn y byd.

    Dowlais, y mwyaf yn y byd
  4. Brad y Llyfrau Gleision

    Mae adroddiad gan y llywodraeth yn beio’r Gymraeg am ‘anwybodaeth’ honedig y bobl, gan ennyn dicter hirhoedlog.

    Brad y Llyfrau Gleision

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf