Siôn Dafydd Rhys
Meddyg a gramadegydd (wedi’i gofnodi)Meddyg o Fôn a astudiodd yn yr Eidal ac ysgrifennu llyfrau yn Eidaleg, ac yna ramadeg mawr y Gymraeg yn 1592 i ddangos cyfoeth yr iaith i’r byd.
Siôn Dafydd Rhys

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1592
Mae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.
Llun: Wynebddalen gramadeg Siôn Dafydd Rhys, 1592 · Siôn Dafydd Rhys, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1592 cyhoeddodd Siôn Dafydd Rhys ramadeg mawr o’r Gymraeg wedi’i ysgrifennu mewn Lladin, Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta. Ysgrifennodd ef mewn Lladin fel y gallai ysgolheigion Ewrop ddysgu am yr iaith Gymraeg a chelfyddyd ei beirdd.FfynhonnellRhys, John David (Siôn Dafydd Rhys, 1534–1609?), physician and grammarian ↗Syr Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed yn Llanfaethlu, Môn, o deulu cyffredin; bu yng Ngholeg Christ Church, Rhydychen, aeth i’r Cyfandir tua 1555 a dod yn aelod o Brifysgol Siena, lle graddiodd yn feddyg; bu’n athro mewn ysgol yn Pistoia ac argraffodd De Italica Pronunciatione yn Padua yn 1569, at ddefnydd Cymry yn yr Eidal yn ôl pob tebyg; yn ôl yng Nghymru erbyn 1579, yn feddyg yng Nghaerdydd erbyn 1583, ymsefydlodd yng Nghlun Hir ym Mrycheiniog; ysgrifennwyd ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), a dalwyd amdano gan Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd, mewn Lladin i wneud yr iaith Gymraeg a thraddodiad y beirdd yn hysbys y tu hwnt i Gymru; ochr yn ochr â’r gramadeg mae ynddo drafodaeth hir ar gerdd dafod, llawer ohoni o ddosbarthiadau’r beirdd, a gwybodaeth na cheir mohoni yn unman arall.
| Cyhoeddwyd | 1592 |
|---|---|
| Talwyd gan | Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd |
| Iaith | Lladin |
Ganed ef yn 1534 yn Llanfaethlu ym Môn, o deulu cyffredin. Wedi Christ Church, Rhydychen, aeth i’r Cyfandir tua 1555 a graddio’n feddyg ym Mhrifysgol Siena. Bu’n athro mewn ysgol yn Pistoia, ac yn Padua yn 1569 argraffodd lyfr ar ynganu’r Eidaleg, i Gymry yn yr Eidal yn ôl pob tebyg.FfynhonnellRhys, John David (Siôn Dafydd Rhys, 1534–1609?), physician and grammarian ↗Syr Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed yn Llanfaethlu, Môn, o deulu cyffredin; bu yng Ngholeg Christ Church, Rhydychen, aeth i’r Cyfandir tua 1555 a dod yn aelod o Brifysgol Siena, lle graddiodd yn feddyg; bu’n athro mewn ysgol yn Pistoia ac argraffodd De Italica Pronunciatione yn Padua yn 1569, at ddefnydd Cymry yn yr Eidal yn ôl pob tebyg; yn ôl yng Nghymru erbyn 1579, yn feddyg yng Nghaerdydd erbyn 1583, ymsefydlodd yng Nghlun Hir ym Mrycheiniog; ysgrifennwyd ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), a dalwyd amdano gan Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd, mewn Lladin i wneud yr iaith Gymraeg a thraddodiad y beirdd yn hysbys y tu hwnt i Gymru; ochr yn ochr â’r gramadeg mae ynddo drafodaeth hir ar gerdd dafod, llawer ohoni o ddosbarthiadau’r beirdd, a gwybodaeth na cheir mohoni yn unman arall.

Yn ôl yng Nghymru, bu’n feddyg yng Nghaerdydd ac yn ddiweddarach ymsefydlodd yng Nghlun Hir ym Mrycheiniog. Talodd Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd am argraffu ei ramadeg.FfynhonnellRhys, John David (Siôn Dafydd Rhys, 1534–1609?), physician and grammarian ↗Syr Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed yn Llanfaethlu, Môn, o deulu cyffredin; bu yng Ngholeg Christ Church, Rhydychen, aeth i’r Cyfandir tua 1555 a dod yn aelod o Brifysgol Siena, lle graddiodd yn feddyg; bu’n athro mewn ysgol yn Pistoia ac argraffodd De Italica Pronunciatione yn Padua yn 1569, at ddefnydd Cymry yn yr Eidal yn ôl pob tebyg; yn ôl yng Nghymru erbyn 1579, yn feddyg yng Nghaerdydd erbyn 1583, ymsefydlodd yng Nghlun Hir ym Mrycheiniog; ysgrifennwyd ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), a dalwyd amdano gan Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd, mewn Lladin i wneud yr iaith Gymraeg a thraddodiad y beirdd yn hysbys y tu hwnt i Gymru; ochr yn ochr â’r gramadeg mae ynddo drafodaeth hir ar gerdd dafod, llawer ohoni o ddosbarthiadau’r beirdd, a gwybodaeth na cheir mohoni yn unman arall.
Ochr yn ochr â’r gramadeg mae’r llyfr yn cynnwys astudiaeth hir o gerdd dafod, rheolau’r mesurau caeth, wedi’i thynnu o ddosbarthiadau’r beirdd. Mae’n cadw gwybodaeth na cheir mohoni yn unman arall.FfynhonnellRhys, John David (Siôn Dafydd Rhys, 1534–1609?), physician and grammarian ↗Syr Thomas Parry, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Ganed yn Llanfaethlu, Môn, o deulu cyffredin; bu yng Ngholeg Christ Church, Rhydychen, aeth i’r Cyfandir tua 1555 a dod yn aelod o Brifysgol Siena, lle graddiodd yn feddyg; bu’n athro mewn ysgol yn Pistoia ac argraffodd De Italica Pronunciatione yn Padua yn 1569, at ddefnydd Cymry yn yr Eidal yn ôl pob tebyg; yn ôl yng Nghymru erbyn 1579, yn feddyg yng Nghaerdydd erbyn 1583, ymsefydlodd yng Nghlun Hir ym Mrycheiniog; ysgrifennwyd ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), a dalwyd amdano gan Syr Edward Stradling o Sain Dunwyd, mewn Lladin i wneud yr iaith Gymraeg a thraddodiad y beirdd yn hysbys y tu hwnt i Gymru; ochr yn ochr â’r gramadeg mae ynddo drafodaeth hir ar gerdd dafod, llawer ohoni o ddosbarthiadau’r beirdd, a gwybodaeth na cheir mohoni yn unman arall.

Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Collodd Siôn ei rieni’n ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i ddysgu gyda phlant y Stradlingiaid.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Roedd yn nai i’r Esgob Richard Davies.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wicipedia CymraegHynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg o Gymru (1534 – tua 1619), nai i’r Esgob Richard Davies; un o ysgolheigion mwyaf diddorol cyfnod y Dadeni yng Nghymru, a chyfrifir ei Gymraeg yn ‘gampus’; fe’i cofir yn bennaf am ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), ar ramadeg Cymraeg a rheolau Cerdd Dafod, a arhosodd yn llawlyfr pwysig ar y canu caeth am gyfnod hir, a Goronwy Owen ymhlith y rhai a fu’n ddyledus iddi, ac a gyflwynodd yn Lladin ran o gyfoeth y Traddodiad Barddol Cymraeg i ysgolheigion Ewrop; prifathro Ysgol Friars, Bangor, yna meddyg yng Nghaerdydd a Brycheiniog, lle ymsefydlodd yn ardal Cwm Llwch; cynorthwyodd yn y gwaith o gyfieithu rhan o’r Beibl i’r Gymraeg; un o’i ddiddordebau mawr oedd llên gwerin Cymru, a chasglodd draddodiadau am gewri Cymru, fel Idris Gawr a Rhita Gawr, ar gyfer ei draethawd ‘Olion Cewri’; ysgrifennodd hefyd ‘Lythyr at y Beirdd’.
Teithiodd yn eang, i Fenis, Creta a Chyprus. Wedi arholiad cyhoeddus a barodd ddeuddydd, fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Yn Pistoia bu’n diwtor i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.
Mae ei lyfr ar ynganu’r Eidaleg yn disgrifio’n ofalus iawn sut y gwneir pob llafariad a chytsain. Dengys ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Ysgrifennodd hefyd ramadeg Groeg, a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis ac a fu’n llwyddiannus iawn yn ei ddydd. Collwyd y ddau erbyn hyn.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.
Yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Friars ym Mangor, ac yn 1577 gwahoddodd ei ewythr, yr Esgob Davies, ef i’w balas ger Caerfyrddin.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch, wrth droed Bannau Brycheiniog. Yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Priododd Agnes Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.
Wedi’r cyflwyniad i Stradling daw penillion Lladin gan William Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor, a rhagair Rhys ei hun yn Gymraeg. Yn ogystal â’r gramadeg a chelfyddyd barddoniaeth, mae yn y llyfr gasgliad o gerddi Cymraeg.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan ddaeth allan.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.
Arhosodd y llyfr yn llawlyfr pwysig ar y mesurau caeth am amser hir, a Goronwy Owen yn un o’r rhai a’u dysgodd ohono.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wicipedia CymraegHynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg o Gymru (1534 – tua 1619), nai i’r Esgob Richard Davies; un o ysgolheigion mwyaf diddorol cyfnod y Dadeni yng Nghymru, a chyfrifir ei Gymraeg yn ‘gampus’; fe’i cofir yn bennaf am ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), ar ramadeg Cymraeg a rheolau Cerdd Dafod, a arhosodd yn llawlyfr pwysig ar y canu caeth am gyfnod hir, a Goronwy Owen ymhlith y rhai a fu’n ddyledus iddi, ac a gyflwynodd yn Lladin ran o gyfoeth y Traddodiad Barddol Cymraeg i ysgolheigion Ewrop; prifathro Ysgol Friars, Bangor, yna meddyg yng Nghaerdydd a Brycheiniog, lle ymsefydlodd yn ardal Cwm Llwch; cynorthwyodd yn y gwaith o gyfieithu rhan o’r Beibl i’r Gymraeg; un o’i ddiddordebau mawr oedd llên gwerin Cymru, a chasglodd draddodiadau am gewri Cymru, fel Idris Gawr a Rhita Gawr, ar gyfer ei draethawd ‘Olion Cewri’; ysgrifennodd hefyd ‘Lythyr at y Beirdd’. Gofynnodd Rhys am lythyren wahanol i bob sain wahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton yn 1593 a 1603, a chan Henry Perry yn 1595.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.
Ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes y Brythoniaid gan Sieffre o Fynwy.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd. Casglodd draddodiadau cewri Cymru, megis Idris Gawr a Rhita Gawr, ar gyfer ei waith ‘Olion Cewri’, ac ysgrifennodd ‘Llythyr at y Beirdd’.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wicipedia CymraegHynafiaethydd, ysgolhaig a meddyg o Gymru (1534 – tua 1619), nai i’r Esgob Richard Davies; un o ysgolheigion mwyaf diddorol cyfnod y Dadeni yng Nghymru, a chyfrifir ei Gymraeg yn ‘gampus’; fe’i cofir yn bennaf am ei Cambrobrytannicae Cymraecaeve Linguae Institutiones et Rudimenta (1592), ar ramadeg Cymraeg a rheolau Cerdd Dafod, a arhosodd yn llawlyfr pwysig ar y canu caeth am gyfnod hir, a Goronwy Owen ymhlith y rhai a fu’n ddyledus iddi, ac a gyflwynodd yn Lladin ran o gyfoeth y Traddodiad Barddol Cymraeg i ysgolheigion Ewrop; prifathro Ysgol Friars, Bangor, yna meddyg yng Nghaerdydd a Brycheiniog, lle ymsefydlodd yn ardal Cwm Llwch; cynorthwyodd yn y gwaith o gyfieithu rhan o’r Beibl i’r Gymraeg; un o’i ddiddordebau mawr oedd llên gwerin Cymru, a chasglodd draddodiadau am gewri Cymru, fel Idris Gawr a Rhita Gawr, ar gyfer ei draethawd ‘Olion Cewri’; ysgrifennodd hefyd ‘Lythyr at y Beirdd’. Mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei fersiwn Gymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.FfynhonnellSiôn Dafydd Rhys ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei dad, Dafydd Rhys, i Fôn yn arddwr i Syr William Gruffydd o’r Penrhyn, a briododd Jane Stradling o Sain Dunwyd, a phriododd Dafydd un o forynion y briodferch; bu farw rhieni Siôn pan oedd yn ifanc, ac fe’i magwyd yn Sain Dunwyd a’i addysgu gyda’r Stradlingiaid; priododd Agnes Garbet, merch John Garbet o Henffordd, a chawsant saith mab; teithiodd Ewrop, gan ymweld â Fenis, Creta a Chyprus; wedi arholiad cyhoeddus deuddydd fe’i gwnaed yn Feistr yn y Celfyddydau ac yn Ddoethur mewn Meddygaeth yn neuadd fawr Archesgob Siena ar 2 Gorffennaf 1567; yn Pistoia bu’n diwtor preifat i feibion Vincenzo Gheri, o deulu a gysylltid â’r Medici; yn gynnar yn yr 1570au daeth yn brifathro Ysgol Ramadeg Friars ym Mangor; yn 1577 gwahoddodd yr Esgob Richard Davies ef i’r palas ger Caerfyrddin; symudodd i ardal Caerdydd yn 1581, ac yn ddiweddarach bu’n meddygu ym Mlaen Cwm Llwch wrth droed Bannau Brycheiniog; yn ei flynyddoedd olaf rhoddodd ei holl amser i’w ramadeg; roedd ei fab Walter Rhys yn ficer Aberhonddu; mae De Italica Pronunciatione yn disgrifio’n fanwl sut y gwneir llafariaid a chytseiniaid, yn dangos ei fod yn gwybod holl brif ieithoedd Ewrop, ac roedd yn waith arloesol ar ffisioleg lleferydd; ysgrifennodd ramadeg Groeg a gramadeg Lladin a argraffwyd yn Fenis, llwyddiannus iawn yn ei ddydd, ond collwyd y ddau; mae llyfr 1592 wedi’i gyflwyno i Stradling, ac yna ceir penillion Lladin gan Camden a John Stradling, anerchiad Lladin gan Humphrey Prichard o Fangor a rhagair Cymraeg Rhys ei hun; mae ynddo ramadeg, trafodaeth ar gelfyddyd barddoniaeth a chasgliad o gerddi Cymraeg; canodd y bardd Meurig Dafydd gywydd i Stradling a Rhys pan gyhoeddwyd ef; galwodd Rhys am lythrennau gwahanol i seiniau gwahanol, a dilynwyd ei orgraff gan Myddelton (1593 a 1603) a Henry Perry (1595); ysgrifennodd draethawd hir yn amddiffyn hanes Sieffre o Fynwy; dywedir bod cyfieithiad Cymraeg ganddo o Fetaffiseg Aristotlys yn llyfrgell Coleg Iesu, Rhydychen; mae gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru ei gyfieithiad Cymraeg o gerdd Ladin gan Thomas Leyson yn moli Sain Dunwyd.
Ffynonellau a darllen pellach
Meddyg o Fôn a astudiodd yn yr Eidal ac ysgrifennu llyfrau yn Eidaleg, ac yna ramadeg mawr y Gymraeg yn 1592 i ddangos cyfoeth yr iaith i’r byd.
Siôn Dafydd RhysMae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.
Mordaith Madog mewn printMae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.
Y Beibl CymraegMae Thomas Button o Lwyneliddon yn hwylio i Fae Hudson i chwilio am Fwlch y Gogledd-orllewin ac yn gaeafu yn aber afon a enwodd yn Nelson.
Thomas Button ym Mae HudsonMae Hugh Myddelton o Ddinbych yn agor yr Afon Newydd, gan ddod â dŵr glân ddeugain milltir i Lundain.
Yr Afon NewyddYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf