Owain Gwynedd
Brenin Gwynedd, Tywysog cyntaf y Cymry (wedi’i gofnodi)Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.
Owain Gwynedd

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1584
Mae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.
Llun: Owain Gwynedd fel y dychmygwyd ef yn yr Historie of Cambria, 1584. · David Powel and Humphrey Llwyd, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1584 cyhoeddodd David Powel The Historie of Cambria, now called Wales, yr hanes printiedig cyntaf o Gymru. Ynddo, am y tro cyntaf mewn print, roedd y traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin tua 1170 a dod i wlad anhysbys.FfynonellauDavid Powel ↗Wikipedia (Saesneg)Aeth Powel (c. 1549/52–1598), ficer Rhiwabon, i Goleg Iesu pan sefydlwyd ef, a chredir mai ef oedd raddedig cyntaf y coleg; cymerodd gyfieithiad Saesneg Humphrey Llwyd o’r croniclau Cymraeg canoloesol a’i ehangu yn The Historie of Cambria, now called Wales (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru; lledaenodd y llyfr yr hanes i Fadog gyrraedd America tua 1170, hanes a ddefnyddiwyd i gyfiawnhau ymwthio Lloegr i diroedd Sbaen yn America, fel yn Discourse on Western Planting Hakluyt; golygodd hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro.The Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
| Llyfr | The Historie of Cambria, 1584 |
|---|---|
| Golygydd | David Powel, ficer Rhiwabon |
| O waith | Humphrey Llwyd o Ddinbych |
Roedd Humphrey Llwyd o Ddinbych wedi rhoi’r croniclau Cymraeg canoloesol yn Saesneg. Wedi’i farw cymerodd David Powel, ficer Rhiwabon a graddedig cyntaf Coleg Iesu, y gwaith, ei ehangu a’i argraffu.FfynonellauDavid Powel ↗Wikipedia (Saesneg)Aeth Powel (c. 1549/52–1598), ficer Rhiwabon, i Goleg Iesu pan sefydlwyd ef, a chredir mai ef oedd raddedig cyntaf y coleg; cymerodd gyfieithiad Saesneg Humphrey Llwyd o’r croniclau Cymraeg canoloesol a’i ehangu yn The Historie of Cambria, now called Wales (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru; lledaenodd y llyfr yr hanes i Fadog gyrraedd America tua 1170, hanes a ddefnyddiwyd i gyfiawnhau ymwthio Lloegr i diroedd Sbaen yn America, fel yn Discourse on Western Planting Hakluyt; golygodd hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro.Humphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.
Yn ôl traddodiad Cymreig aeth Madog, mab y Brenin Owain Gwynedd, i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
Cymerwyd yr hanes yn fuan yn Lloegr fel hawl ar y Byd Newydd yn erbyn Sbaen, fel yn Discourse on Western Planting Richard Hakluyt.FfynhonnellDavid Powel ↗Wikipedia (Saesneg)Aeth Powel (c. 1549/52–1598), ficer Rhiwabon, i Goleg Iesu pan sefydlwyd ef, a chredir mai ef oedd raddedig cyntaf y coleg; cymerodd gyfieithiad Saesneg Humphrey Llwyd o’r croniclau Cymraeg canoloesol a’i ehangu yn The Historie of Cambria, now called Wales (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru; lledaenodd y llyfr yr hanes i Fadog gyrraedd America tua 1170, hanes a ddefnyddiwyd i gyfiawnhau ymwthio Lloegr i diroedd Sbaen yn America, fel yn Discourse on Western Planting Hakluyt; golygodd hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro.
Golygodd Powel hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro o Gymru.FfynhonnellDavid Powel ↗Wikipedia (Saesneg)Aeth Powel (c. 1549/52–1598), ficer Rhiwabon, i Goleg Iesu pan sefydlwyd ef, a chredir mai ef oedd raddedig cyntaf y coleg; cymerodd gyfieithiad Saesneg Humphrey Llwyd o’r croniclau Cymraeg canoloesol a’i ehangu yn The Historie of Cambria, now called Wales (1584), yr hanes printiedig cyntaf o Gymru; lledaenodd y llyfr yr hanes i Fadog gyrraedd America tua 1170, hanes a ddefnyddiwyd i gyfiawnhau ymwthio Lloegr i diroedd Sbaen yn America, fel yn Discourse on Western Planting Hakluyt; golygodd hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.
Owain GwyneddMab Owain Gwynedd a hwyliodd, yn ôl traddodiad Cymru, tua’r gorllewin o Landrillo yn 1170 a chyrraedd America dair canrif cyn Columbus.
Madog ab Owain GwyneddYsgolhaig o Ddinbych a luniodd y map printiedig cyntaf o Gymru, ysgrifennu ei hanes, a helpu i basio Deddf 1563 a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.
Humphrey LlwydDienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.
Dienyddio Richard GwynToddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.
Copr yn AberdulaisMae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.
Y Beibl CymraegMae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.
Gramadeg Siôn Dafydd RhysYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf