Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1584

Mordaith Madog mewn print

Mae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.

Llun: Owain Gwynedd fel y dychmygwyd ef yn yr Historie of Cambria, 1584. · David Powel and Humphrey Llwyd, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1584 cyhoeddodd David Powel The Historie of Cambria, now called Wales, yr hanes printiedig cyntaf o Gymru. Ynddo, am y tro cyntaf mewn print, roedd y traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin tua 1170 a dod i wlad anhysbys.

LlyfrThe Historie of Cambria, 1584
GolygyddDavid Powel, ficer Rhiwabon
O waithHumphrey Llwyd o Ddinbych

Llwyd a Powel#

Roedd Humphrey Llwyd o Ddinbych wedi rhoi’r croniclau Cymraeg canoloesol yn Saesneg. Wedi’i farw cymerodd David Powel, ficer Rhiwabon a graddedig cyntaf Coleg Iesu, y gwaith, ei ehangu a’i argraffu.

Madog yn hwylio tua’r gorllewin#

Yn ôl traddodiad Cymreig aeth Madog, mab y Brenin Owain Gwynedd, i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys.

Hawl Prydain ar America#

Cymerwyd yr hanes yn fuan yn Lloegr fel hawl ar y Byd Newydd yn erbyn Sbaen, fel yn Discourse on Western Planting Richard Hakluyt.

Golygodd Powel hefyd Daith a Disgrifiad Gerallt Gymro o Gymru.

Y bobl

c. 1100–1170

Owain Gwynedd

Brenin Gwynedd, Tywysog cyntaf y Cymry (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd a mab Gruffudd ap Cynan, a drodd Harri’r Ail yn ôl yn 1165 ac a fu’r cyntaf i’w alw ei hun yn Dywysog y Cymry.

Owain Gwynedd
fl. 1170

Madog ab Owain Gwynedd

Y tywysog a hwyliodd tua’r gorllewin (cronicl cynnar:Maredudd ap Rhys, cerdd, y 15fed ganrif; David Powel, Historie of Cambria, 1584)

Mab Owain Gwynedd a hwyliodd, yn ôl traddodiad Cymru, tua’r gorllewin o Landrillo yn 1170 a chyrraedd America dair canrif cyn Columbus.

Madog ab Owain Gwynedd
1527–1568

Humphrey Llwyd

Lluniwr y map cyntaf o Gymru (wedi’i gofnodi)

Ysgolhaig o Ddinbych a luniodd y map printiedig cyntaf o Gymru, ysgrifennu ei hanes, a helpu i basio Deddf 1563 a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.

Humphrey Llwyd

Cyn ac wedyn

  1. Dienyddio Richard Gwyn

    Dienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.

    Dienyddio Richard Gwyn
  2. Copr yn Aberdulais

    Toddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.

    Copr yn Aberdulais
  3. Y Beibl Cymraeg

    Mae cyfieithiad William Morgan yn gosod safon y Gymraeg lenyddol ac yn helpu’r iaith i oroesi.

    Y Beibl Cymraeg
  4. Gramadeg Siôn Dafydd Rhys

    Mae Siôn Dafydd Rhys, meddyg a fu’n astudio yn yr Eidal, yn cyhoeddi gramadeg Lladin mawr o’r Gymraeg i ddangos cyfoeth yr iaith i ysgolheigion ledled Ewrop.

    Gramadeg Siôn Dafydd Rhys

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf