Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

15 Hydref 1584

Dienyddio Richard Gwyn

Dienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.

Llun: Eglwys Gadeiriol Wrecsam, lle cedwir creiriau Sant Richard Gwyn · Roger Cornfoot, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 15 Hydref 1584, yn Wrecsam, rhoddwyd yr athro ysgol a’r bardd Richard Gwyn i farwolaeth am lynu wrth y ffydd Gatholig. Yn Gymraeg yr oedd ei eiriau olaf: “Iesu, trugarha wrthyf!”

GanedLlanidloes, tua 1537
Bu farwWrecsam, 15 Hydref 1584
Gwnaed yn sant25 Hydref 1970

Yr athro ysgol#

Ganed Richard Gwyn yn Llanidloes tua 1537. Astudiodd yn Rhydychen ac yna yng Ngholeg Sant Ioan, Caergrawnt, lle bu’n byw ar elusen y coleg. Yn dlawd, trodd at ddysgu, a chadw ysgol yn yr Orsedd, Owrtyn a mannau eraill, ac yn ddiweddarach yn ddirgel yn Erbistog.

Ffyddlon hyd y diwedd#

Fe’i daliwyd yn 1579 a dihangodd o garchar Wrecsam, ond fe’i daliwyd eto yn 1580. Am bedair blynedd fe’i cadwyd yng ngharchardai Rhuthun, Wrecsam a Dinbych. Ym mis Hydref 1584 fe’i profwyd am deyrnfradwriaeth yn Wrecsam a’i gondemnio.

Mae chwech o’i gerddi Cymraeg wedi goroesi, cerddi Cristnogol a dychan miniog.

Sant Richard Gwyn#

Fe’i gwynfydwyd yn 1929, ac ar 25 Hydref 1970 cyhoeddodd y Pab Pawl VI ef yn sant, un o Ddeugain Merthyr Cymru a Lloegr. Mae’n nawddsant esgobaeth Wrecsam, a chedwir ei greiriau yn Eglwys Gadeiriol Wrecsam.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Coleg yr Iesu, Rhydychen

    Mae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.

    Coleg yr Iesu, Rhydychen
  2. Y map cyntaf o Gymru

    Mae Humphrey Llwyd o Ddinbych yn llunio Cambriae Typus, y map printiedig cyntaf o Gymru ar ei phen ei hun, a gyhoeddwyd yn atlas mawr Ortelius.

    Y map cyntaf o Gymru
  3. Copr yn Aberdulais

    Toddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.

    Copr yn Aberdulais
  4. Mordaith Madog mewn print

    Mae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.

    Mordaith Madog mewn print

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf