Humphrey Llwyd
Lluniwr y map cyntaf o Gymru (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig o Ddinbych a luniodd y map printiedig cyntaf o Gymru, ysgrifennu ei hanes, a helpu i basio Deddf 1563 a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.
Humphrey Llwyd
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1573
Mae Humphrey Llwyd o Ddinbych yn llunio Cambriae Typus, y map printiedig cyntaf o Gymru ar ei phen ei hun, a gyhoeddwyd yn atlas mawr Ortelius.
Llun: Cambriae Typus, map Humphrey Llwyd o Gymru, o atlas Ortelius · Humphrey Llwyd, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1573 argraffodd y mapiwr mawr Abraham Ortelius Cambriae Typus, map o Gymru gan Humphrey Llwyd o Ddinbych, mewn atodiad newydd i’w atlas Theatrum Orbis Terrarum. Dyma’r map printiedig cyntaf i ddangos Cymru fel gwlad ar ei phen ei hun.FfynonellauCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i wneud gan Humphrey Llwyd, polymath o oes Elisabeth, a’i gyhoeddi gan Abraham Ortelius yn Additamentum 1573 i’w atlas Theatrum Orbis Terrarum (awgryma’r Llyfrgell Genedlaethol 1574), dyma’r map printiedig cyntaf i ddangos Cymru fel gwlad ar wahân; mae’r enwau mewn Lladin, Saesneg a Chymraeg; mae llong ym Mae Ceredigion ac anghenfil môr ym Môr Iwerddon; defnyddiodd Mercator ef yn ei atlas yn 1607, ac aeth drwy bum diwygiad.Humphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.
| Gwnaed gan | Humphrey Llwyd o Ddinbych |
|---|---|
| Argraffwyd | 1573, yn atlas Ortelius |
| Enwau | Yn Gymraeg, Lladin a Saesneg |
Ganed Llwyd yn 1527 yn Foxhall yn Ninbych. Wedi Rhydychen bu’n feddyg i iarll Arundel ac yn aelod seneddol dros Ddinbych. Rhoddodd Frut y Tywysogion yn Saesneg, a bu’r cyntaf i ysgrifennu’r geiriau “British Empire”.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.

Mae’r enwau ar y map yn Gymraeg yn ogystal â Lladin a Saesneg. Hwylia llong ym Mae Ceredigion a nofia anghenfil môr ym Môr Iwerddon. Cymerodd Mercator ef i’w atlas ei hun yn 1607, ac roedd mewn defnydd o hyd yn y ddeunawfed ganrif.FfynonellauCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Wedi’i wneud gan Humphrey Llwyd, polymath o oes Elisabeth, a’i gyhoeddi gan Abraham Ortelius yn Additamentum 1573 i’w atlas Theatrum Orbis Terrarum (awgryma’r Llyfrgell Genedlaethol 1574), dyma’r map printiedig cyntaf i ddangos Cymru fel gwlad ar wahân; mae’r enwau mewn Lladin, Saesneg a Chymraeg; mae llong ym Mae Ceredigion ac anghenfil môr ym Môr Iwerddon; defnyddiodd Mercator ef yn ei atlas yn 1607, ac aeth drwy bum diwygiad.Humphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.
Ni fu Llwyd fyw i’w weld mewn print. Bu farw yn Ninbych ym mis Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn 1527 yn Foxhall, Dinbych; Coleg Brasenose, Rhydychen; meddyg i iarll Arundel; AS dros East Grinstead yn 1559 a bwrdeistrefi Dinbych yn 1563; lluniodd fap printiedig cyntaf Cymru i Ortelius, map a fu mewn defnydd hyd y ddeunawfed ganrif; fersiwn Saesneg o Frut y Tywysogion oedd ei Cronica Walliae (1559), a bathodd ei Commentarioli Britannicae Descriptionis Fragmentum (1568) y term “British Empire”; bu farw yn Ninbych ar 31 Awst 1568 ac mae’n gorwedd yn Eglwys Sant Marchell, yr Eglwys Wen.

Ystyr Cambriae Typus yw ‘delwedd fodel o Gymru’. Dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, oherwydd mai gwlad ddiwylliannol a hanesyddol y Cymry a luniai Llwyd, nid gwleidyddiaeth ei ddydd.FfynhonnellCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr yr enw yw ‘delwedd fodel o Gymru’; dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, am mai map diwylliannol a hanesyddol a wnâi Llwyd, nid un o wleidyddiaeth ei ddydd; dechreuodd Llwyd, nad oedd yn dirfesurydd wrth ei grefft, arno’n hwyr yn ei oes, ac anfonodd y llawysgrif at Ortelius mewn llythyr ychydig cyn ei farw; ymddangosodd yn Additamentum 1573 ochr yn ochr â map o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd, hefyd gan Llwyd; collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru; roedd y print yn 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000; mae cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, cartouche a border addurnol, mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Penfro, ac mae’r testun yn Almaeneg ar y cefn; fe’i diwygiwyd bum gwaith, gan gynnwys ysgythriad copr gan Peter Kaerius a gyhoeddwyd gan Jodocus Hondius yn 1603, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur a llong ac anghenfil môr newydd, a fersiwn o 1612 â morlin cryfach.
Nid oedd Llwyd yn dirfesurydd wrth ei grefft, a dechreuodd ar y map yn hwyr yn ei oes. Mewn llythyr a ysgrifennodd ychydig cyn ei farw anfonodd y llawysgrif at Ortelius.FfynhonnellCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr yr enw yw ‘delwedd fodel o Gymru’; dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, am mai map diwylliannol a hanesyddol a wnâi Llwyd, nid un o wleidyddiaeth ei ddydd; dechreuodd Llwyd, nad oedd yn dirfesurydd wrth ei grefft, arno’n hwyr yn ei oes, ac anfonodd y llawysgrif at Ortelius mewn llythyr ychydig cyn ei farw; ymddangosodd yn Additamentum 1573 ochr yn ochr â map o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd, hefyd gan Llwyd; collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru; roedd y print yn 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000; mae cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, cartouche a border addurnol, mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Penfro, ac mae’r testun yn Almaeneg ar y cefn; fe’i diwygiwyd bum gwaith, gan gynnwys ysgythriad copr gan Peter Kaerius a gyhoeddwyd gan Jodocus Hondius yn 1603, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur a llong ac anghenfil môr newydd, a fersiwn o 1612 â morlin cryfach. Ymddangosodd yn yr atlas ochr yn ochr ag ail fap gan Llwyd, o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd.FfynhonnellCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr yr enw yw ‘delwedd fodel o Gymru’; dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, am mai map diwylliannol a hanesyddol a wnâi Llwyd, nid un o wleidyddiaeth ei ddydd; dechreuodd Llwyd, nad oedd yn dirfesurydd wrth ei grefft, arno’n hwyr yn ei oes, ac anfonodd y llawysgrif at Ortelius mewn llythyr ychydig cyn ei farw; ymddangosodd yn Additamentum 1573 ochr yn ochr â map o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd, hefyd gan Llwyd; collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru; roedd y print yn 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000; mae cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, cartouche a border addurnol, mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Penfro, ac mae’r testun yn Almaeneg ar y cefn; fe’i diwygiwyd bum gwaith, gan gynnwys ysgythriad copr gan Peter Kaerius a gyhoeddwyd gan Jodocus Hondius yn 1603, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur a llong ac anghenfil môr newydd, a fersiwn o 1612 â morlin cryfach. Collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau o’r atlas wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae’r print yn mesur 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000.FfynhonnellCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr yr enw yw ‘delwedd fodel o Gymru’; dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, am mai map diwylliannol a hanesyddol a wnâi Llwyd, nid un o wleidyddiaeth ei ddydd; dechreuodd Llwyd, nad oedd yn dirfesurydd wrth ei grefft, arno’n hwyr yn ei oes, ac anfonodd y llawysgrif at Ortelius mewn llythyr ychydig cyn ei farw; ymddangosodd yn Additamentum 1573 ochr yn ochr â map o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd, hefyd gan Llwyd; collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru; roedd y print yn 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000; mae cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, cartouche a border addurnol, mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Penfro, ac mae’r testun yn Almaeneg ar y cefn; fe’i diwygiwyd bum gwaith, gan gynnwys ysgythriad copr gan Peter Kaerius a gyhoeddwyd gan Jodocus Hondius yn 1603, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur a llong ac anghenfil môr newydd, a fersiwn o 1612 â morlin cryfach.
Saif cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, gyda cartouche, ac mae border addurnol o amgylch y map i gyd. Mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Sir Benfro, ac ar gefn y ddalen mae’r testun yn Almaeneg.FfynhonnellCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr yr enw yw ‘delwedd fodel o Gymru’; dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, am mai map diwylliannol a hanesyddol a wnâi Llwyd, nid un o wleidyddiaeth ei ddydd; dechreuodd Llwyd, nad oedd yn dirfesurydd wrth ei grefft, arno’n hwyr yn ei oes, ac anfonodd y llawysgrif at Ortelius mewn llythyr ychydig cyn ei farw; ymddangosodd yn Additamentum 1573 ochr yn ochr â map o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd, hefyd gan Llwyd; collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru; roedd y print yn 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000; mae cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, cartouche a border addurnol, mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Penfro, ac mae’r testun yn Almaeneg ar y cefn; fe’i diwygiwyd bum gwaith, gan gynnwys ysgythriad copr gan Peter Kaerius a gyhoeddwyd gan Jodocus Hondius yn 1603, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur a llong ac anghenfil môr newydd, a fersiwn o 1612 â morlin cryfach.
Diwygiwyd y map bum gwaith. Yn 1603 cyhoeddodd Jodocus Hondius ysgythriad copr ohono gan Peter Kaerius, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur, a llong ac anghenfil môr newydd. Rhoddodd fersiwn o 1612 amlinell gryfach i’r arfordir.FfynhonnellCambriae Typus ↗Wikipedia (Saesneg)Ystyr yr enw yw ‘delwedd fodel o Gymru’; dengys y map Gymru’n ymestyn hyd afon Hafren, gan gynnwys darnau mawr o’r hyn sy’n Lloegr heddiw, am mai map diwylliannol a hanesyddol a wnâi Llwyd, nid un o wleidyddiaeth ei ddydd; dechreuodd Llwyd, nad oedd yn dirfesurydd wrth ei grefft, arno’n hwyr yn ei oes, ac anfonodd y llawysgrif at Ortelius mewn llythyr ychydig cyn ei farw; ymddangosodd yn Additamentum 1573 ochr yn ochr â map o Gymru a Lloegr gyda’i gilydd, hefyd gan Llwyd; collwyd y llawysgrif wreiddiol bedair dalen, ond mae printiau wedi goroesi, ac mae un gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru; roedd y print yn 47.2 wrth 34.7 cm, ar raddfa o tua 1:520,000; mae cwmpawd mesur yn y gornel isaf ar y chwith, cartouche a border addurnol, mae’r anghenfil môr oddi ar arfordir Penfro, ac mae’r testun yn Almaeneg ar y cefn; fe’i diwygiwyd bum gwaith, gan gynnwys ysgythriad copr gan Peter Kaerius a gyhoeddwyd gan Jodocus Hondius yn 1603, gyda chwmpawd yn lle’r cwmpawd mesur a llong ac anghenfil môr newydd, a fersiwn o 1612 â morlin cryfach.
Yn 1563 daeth Llwyd adref i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych, drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Un o wŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru gyda William Salesbury a William Morgan; ffurfiodd ei lyfrgell, gyda rhai ei noddwr iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, sail y Casgliad Brenhinol, sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig; ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’; yn 1563 daeth yn ôl i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor; o 1566 teithiodd Ewrop, gan gynnwys Brwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef; wedi dychwelyd i Ddinbych yn 1567 cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map; argraffwyd ei lythyr at Ortelius yn 1568 am Ynys Môn, De Mona druidum insula, yn yr atlas; ysgrifennodd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg; yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’. O 1566 teithiodd yn Ewrop, i Frwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef. Yn ôl yn Ninbych yn 1567, cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Un o wŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru gyda William Salesbury a William Morgan; ffurfiodd ei lyfrgell, gyda rhai ei noddwr iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, sail y Casgliad Brenhinol, sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig; ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’; yn 1563 daeth yn ôl i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor; o 1566 teithiodd Ewrop, gan gynnwys Brwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef; wedi dychwelyd i Ddinbych yn 1567 cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map; argraffwyd ei lythyr at Ortelius yn 1568 am Ynys Môn, De Mona druidum insula, yn yr atlas; ysgrifennodd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg; yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’. Yn 1568 ysgrifennodd hefyd lythyr at Ortelius am Ynys Môn, De Mona druidum insula, ac argraffodd Ortelius ef yn ei atlas.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Un o wŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru gyda William Salesbury a William Morgan; ffurfiodd ei lyfrgell, gyda rhai ei noddwr iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, sail y Casgliad Brenhinol, sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig; ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’; yn 1563 daeth yn ôl i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor; o 1566 teithiodd Ewrop, gan gynnwys Brwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef; wedi dychwelyd i Ddinbych yn 1567 cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map; argraffwyd ei lythyr at Ortelius yn 1568 am Ynys Môn, De Mona druidum insula, yn yr atlas; ysgrifennodd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg; yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’.
Ysgrifennodd Llwyd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg. Daeth ei lyfrgell, gyda rhai iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, yn sail i’r Casgliad Brenhinol sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Un o wŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru gyda William Salesbury a William Morgan; ffurfiodd ei lyfrgell, gyda rhai ei noddwr iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, sail y Casgliad Brenhinol, sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig; ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’; yn 1563 daeth yn ôl i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor; o 1566 teithiodd Ewrop, gan gynnwys Brwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef; wedi dychwelyd i Ddinbych yn 1567 cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map; argraffwyd ei lythyr at Ortelius yn 1568 am Ynys Môn, De Mona druidum insula, yn yr atlas; ysgrifennodd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg; yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’. Ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’, sef bod clod yn para’n hwy na chyfoeth.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Un o wŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru gyda William Salesbury a William Morgan; ffurfiodd ei lyfrgell, gyda rhai ei noddwr iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, sail y Casgliad Brenhinol, sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig; ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’; yn 1563 daeth yn ôl i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor; o 1566 teithiodd Ewrop, gan gynnwys Brwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef; wedi dychwelyd i Ddinbych yn 1567 cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map; argraffwyd ei lythyr at Ortelius yn 1568 am Ynys Môn, De Mona druidum insula, yn yr atlas; ysgrifennodd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg; yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’.
Saif gyda William Salesbury a William Morgan ymhlith gwŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru, ac yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’.FfynhonnellHumphrey Llwyd ↗Wikipedia (Saesneg)Un o wŷr blaenaf y Dadeni yng Nghymru gyda William Salesbury a William Morgan; ffurfiodd ei lyfrgell, gyda rhai ei noddwr iarll Arundel a’i frawd-yng-nghyfraith yr Arglwydd Lumley, sail y Casgliad Brenhinol, sydd heddiw yn y Llyfrgell Brydeinig; ei arwyddair oedd ‘Hwy pery klod na golyd’; yn 1563 daeth yn ôl i Ddinbych a byw yng Nghastell Dinbych drwy ganiatâd Syr John Salusbury, arglwydd y faenor; o 1566 teithiodd Ewrop, gan gynnwys Brwsel, Augsburg, Milan, Padua a Fenis, ac yn Antwerp dysgodd gan Ortelius a chydweithio ag ef; wedi dychwelyd i Ddinbych yn 1567 cafodd dâl gan y Goron i lunio’r map; argraffwyd ei lythyr at Ortelius yn 1568 am Ynys Môn, De Mona druidum insula, yn yr atlas; ysgrifennodd hefyd almanac, The Treasury of Healthe, llyfr meddyginiaethau a gyfieithwyd o waith Pedr o Sbaen, a dau waith hysbys yn Gymraeg; yn 2019 cynhaliodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru arddangosfa fawr amdano, ‘Dyfeisiwr Prydain’.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgolhaig o Ddinbych a luniodd y map printiedig cyntaf o Gymru, ysgrifennu ei hanes, a helpu i basio Deddf 1563 a roddodd y Beibl yn Gymraeg i Gymru.
Humphrey LlwydMae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.
Gramadeg Cymraeg ym MilanMae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.
Coleg yr Iesu, RhydychenDienyddir ysgolfeistr a bardd Catholig yn Wrecsam am wrthod derbyn yr eglwys Brotestannaidd. Fe’i gwnaed yn sant yn 1970.
Dienyddio Richard GwynToddir copr yn Aberdulais ger Castell-nedd, dechrau’r diwydiant a fydd yn gwneud cwm Tawe yn brifddinas copr y byd.
Copr yn AberdulaisYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf