Gruffydd Robert
Gramadegydd ym Milan (wedi’i gofnodi)Offeiriad ac ysgolhaig a ysgrifennodd, yn alltud yn yr Eidal, y gramadeg Cymraeg printiedig cyntaf, a gyhoeddwyd ym Milan yn 1567.
Gruffydd Robert
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1567
Mae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.
Llun: Eglwys Gadeiriol Milan, eglwys y Cardinal Borromeo, y bu Gruffydd Robert yn ei wasanaethu · Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ym Milan, cyhoeddodd Gruffydd Robert ran gyntaf ei ramadeg Cymraeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Cadwodd Gruffydd Robert (1527–1598), o Sir Gaernarfon, MA o Christ Church, Rhydychen, yn 1555 ac archddiacon Môn yn 1558, yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog wedi i Elisabeth ddod i’r orsedd; yn Rhufain erbyn Ionawr 1563, fe’i hordeiniwyd a bu’n gwasanaethu’r Ysbyty Seisnig; erbyn 1567 roedd ym Milan yng ngwasanaeth y Cardinal Borromeo; daeth rhan gyntaf ei ramadeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg, allan ym Milan ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ar ffurf sgwrs rhwng Gruffydd a Chlynnog mewn gwinllan; bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.
| Cyhoeddwyd | Milan, 1 Mawrth 1567 |
|---|---|
| Awdur | Gruffydd Robert, archddiacon Môn |
| Ar ffurf | Sgwrs mewn gwinllan |
Gŵr o Sir Gaernarfon oedd Gruffydd Robert, meistr o Rydychen ac o 1558 archddiacon Môn. Pan ddaeth Elisabeth i’r orsedd cadwodd yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Cadwodd Gruffydd Robert (1527–1598), o Sir Gaernarfon, MA o Christ Church, Rhydychen, yn 1555 ac archddiacon Môn yn 1558, yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog wedi i Elisabeth ddod i’r orsedd; yn Rhufain erbyn Ionawr 1563, fe’i hordeiniwyd a bu’n gwasanaethu’r Ysbyty Seisnig; erbyn 1567 roedd ym Milan yng ngwasanaeth y Cardinal Borromeo; daeth rhan gyntaf ei ramadeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg, allan ym Milan ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ar ffurf sgwrs rhwng Gruffydd a Chlynnog mewn gwinllan; bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.
Erbyn Ionawr 1563 roeddent yn Rhufain, lle’i hordeiniwyd yn offeiriad. Erbyn 1567 roedd ym Milan, ar aelwyd yr archesgob mawr, y Cardinal Borromeo.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Cadwodd Gruffydd Robert (1527–1598), o Sir Gaernarfon, MA o Christ Church, Rhydychen, yn 1555 ac archddiacon Môn yn 1558, yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog wedi i Elisabeth ddod i’r orsedd; yn Rhufain erbyn Ionawr 1563, fe’i hordeiniwyd a bu’n gwasanaethu’r Ysbyty Seisnig; erbyn 1567 roedd ym Milan yng ngwasanaeth y Cardinal Borromeo; daeth rhan gyntaf ei ramadeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg, allan ym Milan ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ar ffurf sgwrs rhwng Gruffydd a Chlynnog mewn gwinllan; bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.
Ysgrifennodd ei ramadeg ar ffurf sgwrs rhyngddo ef a Chlynnog, mewn gwinllan. Dilynodd rhannau diweddarach y gwaith ar ôl 1584.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Cadwodd Gruffydd Robert (1527–1598), o Sir Gaernarfon, MA o Christ Church, Rhydychen, yn 1555 ac archddiacon Môn yn 1558, yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog wedi i Elisabeth ddod i’r orsedd; yn Rhufain erbyn Ionawr 1563, fe’i hordeiniwyd a bu’n gwasanaethu’r Ysbyty Seisnig; erbyn 1567 roedd ym Milan yng ngwasanaeth y Cardinal Borromeo; daeth rhan gyntaf ei ramadeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg, allan ym Milan ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ar ffurf sgwrs rhwng Gruffydd a Chlynnog mewn gwinllan; bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.

Bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Cadwodd Gruffydd Robert (1527–1598), o Sir Gaernarfon, MA o Christ Church, Rhydychen, yn 1555 ac archddiacon Môn yn 1558, yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog wedi i Elisabeth ddod i’r orsedd; yn Rhufain erbyn Ionawr 1563, fe’i hordeiniwyd a bu’n gwasanaethu’r Ysbyty Seisnig; erbyn 1567 roedd ym Milan yng ngwasanaeth y Cardinal Borromeo; daeth rhan gyntaf ei ramadeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg, allan ym Milan ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ar ffurf sgwrs rhwng Gruffydd a Chlynnog mewn gwinllan; bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.
Ganed Gruffydd yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Graddiodd yn M.A. yn Christ Church, Rhydychen, yn 1555.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Cadwodd Gruffydd Robert (1527–1598), o Sir Gaernarfon, MA o Christ Church, Rhydychen, yn 1555 ac archddiacon Môn yn 1558, yr hen ffydd a gadael Cymru gyda’i ewythr Morys Clynnog wedi i Elisabeth ddod i’r orsedd; yn Rhufain erbyn Ionawr 1563, fe’i hordeiniwyd a bu’n gwasanaethu’r Ysbyty Seisnig; erbyn 1567 roedd ym Milan yng ngwasanaeth y Cardinal Borromeo; daeth rhan gyntaf ei ramadeg, Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Cymraeg, allan ym Milan ar Ddydd Gŵyl Dewi 1567, ar ffurf sgwrs rhwng Gruffydd a Chlynnog mewn gwinllan; bu farw ym mhalas yr archesgob ym Milan ar 15 Mai 1598.
Adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, ond arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru, a glynodd Gruffydd wrthi.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019.
Gyda’i ewythr Morys Clynnog aeth yn gyntaf i Fflandrys, gan helpu’r ffoaduriaid Catholig yno, ac yna astudio yn Leuven ac yn ddiweddarach yn Bologna.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wicipedia CymraegLlenor, offeiriad a gramadegydd Cymraeg (tua 1527–98), sy’n fwyaf enwog am lunio gramadeg modern cyntaf y Gymraeg, a’r cyntaf i’w gyhoeddi drwy gyfrwng yr iaith ei hun, sef Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg cymraeg; aeth yn alltud gyda’i ewythr Morys Clynnog, yn gyntaf i Fflandrys, gan gynorthwyo’r ffoaduriaid Catholig yno, yna astudio yn Leuven ac yn nes ymlaen yn Bologna; roedd Thomas Goldwell, esgob Llanelwy, yn warden ar yr Ysbyty Seisnig yn Rhufain er 1561 ac efallai iddo’u gwahodd; ordeiniwyd ef yno ym mis Rhagfyr 1563; yn 1565 aeth i Filan, ac erbyn 1567 roedd yng ngwasanaeth y Cardinal Carlo Borromeo, Archesgob Milan; yn ystod pla enbyd Milan yn 1576–7 roedd yn un o’r rhai a gydlynodd ymateb yr archesgobaeth i anghenion y trigolion, a chofnodir iddo fynd gyda Borromeo ar hyd a lled y ddinas yn dosbarthu bwyd a meddyginiaethau. Roedd Thomas Goldwell, esgob Llanelwy, yn warden Ysbyty’r Saeson yn Rhufain o 1561, ac efallai mai ef a’u gwahoddodd.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wicipedia CymraegLlenor, offeiriad a gramadegydd Cymraeg (tua 1527–98), sy’n fwyaf enwog am lunio gramadeg modern cyntaf y Gymraeg, a’r cyntaf i’w gyhoeddi drwy gyfrwng yr iaith ei hun, sef Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg cymraeg; aeth yn alltud gyda’i ewythr Morys Clynnog, yn gyntaf i Fflandrys, gan gynorthwyo’r ffoaduriaid Catholig yno, yna astudio yn Leuven ac yn nes ymlaen yn Bologna; roedd Thomas Goldwell, esgob Llanelwy, yn warden ar yr Ysbyty Seisnig yn Rhufain er 1561 ac efallai iddo’u gwahodd; ordeiniwyd ef yno ym mis Rhagfyr 1563; yn 1565 aeth i Filan, ac erbyn 1567 roedd yng ngwasanaeth y Cardinal Carlo Borromeo, Archesgob Milan; yn ystod pla enbyd Milan yn 1576–7 roedd yn un o’r rhai a gydlynodd ymateb yr archesgobaeth i anghenion y trigolion, a chofnodir iddo fynd gyda Borromeo ar hyd a lled y ddinas yn dosbarthu bwyd a meddyginiaethau. Daeth Gruffydd a Morys yn gaplaniaid i’r Ysbyty, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019.
Ym Milan bu Gruffydd yn gyffeswr i’r Cardinal Carlo Borromeo ac yn ganon diwinyddol yr eglwys gadeiriol.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Ym mhla ofnadwy 1576 a 1577 roedd yn un o’r rhai a arweiniodd yr ymateb i anghenion y bobl, ac fe’i cofnodir yn mynd drwy’r ddinas gyda Borromeo, yn rhannu bwyd a moddion.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wicipedia CymraegLlenor, offeiriad a gramadegydd Cymraeg (tua 1527–98), sy’n fwyaf enwog am lunio gramadeg modern cyntaf y Gymraeg, a’r cyntaf i’w gyhoeddi drwy gyfrwng yr iaith ei hun, sef Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg cymraeg; aeth yn alltud gyda’i ewythr Morys Clynnog, yn gyntaf i Fflandrys, gan gynorthwyo’r ffoaduriaid Catholig yno, yna astudio yn Leuven ac yn nes ymlaen yn Bologna; roedd Thomas Goldwell, esgob Llanelwy, yn warden ar yr Ysbyty Seisnig yn Rhufain er 1561 ac efallai iddo’u gwahodd; ordeiniwyd ef yno ym mis Rhagfyr 1563; yn 1565 aeth i Filan, ac erbyn 1567 roedd yng ngwasanaeth y Cardinal Carlo Borromeo, Archesgob Milan; yn ystod pla enbyd Milan yn 1576–7 roedd yn un o’r rhai a gydlynodd ymateb yr archesgobaeth i anghenion y trigolion, a chofnodir iddo fynd gyda Borromeo ar hyd a lled y ddinas yn dosbarthu bwyd a meddyginiaethau. Nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019.
Galwodd Anthony Munday a Morris Kyffin ill dau ef yn ddoethur.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Gwasanaethodd Borromeo a’i olynwyr, Gaspare Visconti a Federico Borromeo, ac yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019.
Ei waith ef oedd y gramadeg modern cyntaf i’r Gymraeg, a’r cyntaf i’w gyhoeddi drwy’r iaith ei hun.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wicipedia CymraegLlenor, offeiriad a gramadegydd Cymraeg (tua 1527–98), sy’n fwyaf enwog am lunio gramadeg modern cyntaf y Gymraeg, a’r cyntaf i’w gyhoeddi drwy gyfrwng yr iaith ei hun, sef Dosparth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg cymraeg; aeth yn alltud gyda’i ewythr Morys Clynnog, yn gyntaf i Fflandrys, gan gynorthwyo’r ffoaduriaid Catholig yno, yna astudio yn Leuven ac yn nes ymlaen yn Bologna; roedd Thomas Goldwell, esgob Llanelwy, yn warden ar yr Ysbyty Seisnig yn Rhufain er 1561 ac efallai iddo’u gwahodd; ordeiniwyd ef yno ym mis Rhagfyr 1563; yn 1565 aeth i Filan, ac erbyn 1567 roedd yng ngwasanaeth y Cardinal Carlo Borromeo, Archesgob Milan; yn ystod pla enbyd Milan yn 1576–7 roedd yn un o’r rhai a gydlynodd ymateb yr archesgobaeth i anghenion y trigolion, a chofnodir iddo fynd gyda Borromeo ar hyd a lled y ddinas yn dosbarthu bwyd a meddyginiaethau. Fe’i hargraffwyd, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni, ac efallai fod gwinllan y sgwrs ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019.
Mae pedwaredd ran y gramadeg yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi, a rhan o gyfieithiad Gruffydd o Cato Maior de Senectute Cicero, ar henaint.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584, cafodd Gruffydd fwy o amser i’w ramadeg, ac mae’n debyg i’r ail, y drydedd a’r bedwaredd ran ymddangos wedi’r flwyddyn honno.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019. Ysgrifennodd D. Rhys Phillips hanes ei fywyd, Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, ac yn 2019 cyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir.FfynhonnellGruffydd Robert ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn sir Gaernarfon i Robert a Chatrin ferch Gruffudd; daeth ef a Morys Clynnog yn gaplaniaid i Ysbyty’r Saeson yn Rhufain, a ddaeth yn Goleg y Saeson yn 1579; bu’n gyffeswr i Borromeo ac yn ganon diwinyddol eglwys gadeiriol Milan; ym mhla 1576–7 nodwyd ei ddewrder a’i ofal am y cleifion; gwasanaethodd Carlo Borromeo a’i olynwyr Gaspare Visconti a Federico Borromeo; yn 1582 gofynnodd am gael ymddeol o bregethu yn yr eglwys gadeiriol a chafodd bensiwn; galwyd ef yn ddoethur gan Anthony Munday a Morris Kyffin; argraffwyd y gramadeg, mae’n debyg, yng ngwasg Vincenzo Girardoni; efallai fod y winllan ym Monti di Creta yn Rhufain, a berthynai i’r Ysbyty; mae’r bedwaredd ran yn trafod y gynghanedd a’r pedwar mesur ar hugain; gyda’r gramadeg daeth y casgliad cyntaf o gerddi Cymraeg i’w gyhoeddi a rhan o’i gyfieithiad o Cato Maior de Senectute Cicero; argraffiad G. J. Williams yn 1939 yw’r un safonol o hyd; adferodd Deddfau Goruchafiaeth ac Unffurfiaeth Elisabeth yn 1558 yr eglwys Brotestannaidd, tra arhosodd yr hen ffydd yn gryf yng Nghymru; wedi i Borromeo farw ym mis Tachwedd 1584 cafodd Gruffydd fwy o amser i’r gramadeg, ac mae’n debyg i’w ail, ei drydedd a’i bedwaredd ran ymddangos wedi 1584; ysgrifennodd D. Rhys Phillips Dr. Griffith Robert, Canon of Milan, yn 1922, a chyhoeddodd M. P. Bryant-Quinn ganfyddiadau newydd am ei ddyddiadau a’i gefndir yn Cylchgrawn Hanes Cymru yn 2019.
Ffynonellau a darllen pellach
Offeiriad ac ysgolhaig a ysgrifennodd, yn alltud yn yr Eidal, y gramadeg Cymraeg printiedig cyntaf, a gyhoeddwyd ym Milan yn 1567.
Gruffydd RobertMae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.
Deddf y Beibl CymraegCyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.
Y Testament Newydd yn GymraegMae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.
Coleg yr Iesu, RhydychenMae Humphrey Llwyd o Ddinbych yn llunio Cambriae Typus, y map printiedig cyntaf o Gymru ar ei phen ei hun, a gyhoeddwyd yn atlas mawr Ortelius.
Y map cyntaf o GymruYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf