William Salesbury
Ysgolhaig y Testament Newydd Cymraeg (wedi’i gofnodi)Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.
William Salesbury

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1567
Cyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.
Llun: Cofeb y Cyfieithwyr yn Llanelwy, sy’n anrhydeddu Salesbury, Davies, Morgan a’r rhai a’u dilynodd · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ar 7 Hydref 1567 daeth y Testament Newydd allan yn Gymraeg, yr ysgrythur gyntaf erioed a argraffwyd yn yr iaith. Fe’i cyhoeddwyd gan Humphrey Toy a’i argraffu yn Llundain gan Henry Denham.FfynonellauWilliam Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.Bible translations into Welsh ↗Wikipedia (Saesneg)Gorchmynnodd Deddf 1563 i esgobion Cymru a Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi; cyhoeddwyd Testament Newydd Salesbury ar 7 Hydref 1567; Beibl cyfan William Morgan yn 1588 oedd y Beibl Cymraeg a ddefnyddiwyd fwyaf am ganrifoedd; diwygiodd Richard Parry a John Davies ef, gan goethi’r iaith a’i dwyn yn nes at Fersiwn y Brenin Iago 1611, a chyhoeddwyd eu diwygiad yn 1620; yn 1630 bwriadwyd Y Beibl Bach, llai o faint, i’w ddefnyddio ar yr aelwyd; rhoddodd y Beibl a’r Llyfr Gweddi statws i’r Gymraeg fel iaith addoli a’i helpu i fyw fel iaith bob dydd.
| Cyhoeddwyd | 7 Hydref 1567 |
|---|---|
| Prif gyfieithydd | William Salesbury |
| Gydag ef | Yr Esgob Richard Davies a Thomas Huet |
Gwaith William Salesbury oedd y rhan fwyaf o’r Testament Newydd. Cyfieithodd Richard Davies, esgob Tyddewi, 1 Timotheus, yr Hebreaid, Iago a dau lythyr Pedr, a Thomas Huet lyfr y Datguddiad.FfynonellauWilliam Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.William Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.
Bum mis ynghynt, ar 6 Mai 1567, roedd cyfieithiad Salesbury o’r Llyfr Gweddi Gyffredin cyfan wedi dod allan, fel y gellid clywed gwasanaethau’r eglwys yn Gymraeg.FfynhonnellWilliam Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.

Ysgolhaig oedd Salesbury, a sillafodd lawer o eiriau Cymraeg i edrych fel eu gwreiddiau Lladin. Câi rhai o ddarllenwyr ei ddydd ei Gymraeg yn anodd ei dilyn.FfynonellauWilliam Salesbury’s New Testament ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Gorchmynnodd deddf 1563 i esgobion esgobaethau Cymru ac esgob Henffordd drefnu cyfieithu’r Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin i’r Gymraeg erbyn 1 Mawrth 1567; daeth y Llyfr Gweddi allan ar 6 Mai 1567 a’r Testament Newydd ar 7 Hydref 1567, wedi’u cyhoeddi gan Humphrey Toy a’u hargraffu yn Llundain gan Henry Denham; cyfieithodd Salesbury y Llyfr Gweddi cyfan a’r rhan fwyaf o’r Testament Newydd, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet; sillafodd lawer o eiriau i edrych fel eu gwreiddiau Lladin.William Salesbury ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan, dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin yn Rhydychen, ac erbyn 1540 roedd yn byw ym Mhlas Isa, Llanrwst; argraffwyd ei A dictionary in Englyshe and Welshe yn 1547 gan John Waley yn Foster Lane, Llundain; yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan Ruffudd Hiraethog, ac anogodd y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”; daeth ei Destament Newydd allan ar 7 Hydref 1567, gyda rhannau gan Richard Davies a Thomas Huet, a chyfieithodd y Llyfr Gweddi Gyffredin; teimlai beirniaid fod ei sillafu’n llawn Lladinaethau; bu farw tua 1580.
Ond roedd y ffordd yn agored. Un mlynedd ar hugain yn ddiweddarach adeiladodd William Morgan ar Destament Newydd Salesbury i wneud y Beibl Cymraeg cyfan.FfynhonnellThe 1588 Welsh Bible ↗Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Roedd Deddf 1563 am weld y Beibl a’r Llyfr Gweddi yn Gymraeg erbyn Gŵyl Ddewi 1567; ymgymerodd William Morgan â’r gwaith mawr ei hun tua 1578, gan gyfieithu o’r Hebraeg a’r Groeg ac addasu Testament Newydd Salesbury; argraffwyd ffolio 1588 mewn llythyren ddu gan ddirprwyon Christopher Barker, Argraffydd y Frenhines, i’w ddefnyddio yn yr eglwysi; dyma’r maen sylfaen y codwyd llenyddiaeth Gymraeg fodern arno, a lluniodd Morgan iaith glasurol y beirdd yn Gymraeg llenyddol a ddefnyddir heddiw.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.
William SalesburyMae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.
Twm Siôn CatiMae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.
Deddf y Beibl CymraegMae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.
Gramadeg Cymraeg ym MilanMae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.
Coleg yr Iesu, RhydychenYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf