Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1567

Y Testament Newydd yn Gymraeg

Cyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.

Llun: Cofeb y Cyfieithwyr yn Llanelwy, sy’n anrhydeddu Salesbury, Davies, Morgan a’r rhai a’u dilynodd · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ar 7 Hydref 1567 daeth y Testament Newydd allan yn Gymraeg, yr ysgrythur gyntaf erioed a argraffwyd yn yr iaith. Fe’i cyhoeddwyd gan Humphrey Toy a’i argraffu yn Llundain gan Henry Denham.

Cyhoeddwyd7 Hydref 1567
Prif gyfieithyddWilliam Salesbury
Gydag efYr Esgob Richard Davies a Thomas Huet

Gwaith Salesbury#

Gwaith William Salesbury oedd y rhan fwyaf o’r Testament Newydd. Cyfieithodd Richard Davies, esgob Tyddewi, 1 Timotheus, yr Hebreaid, Iago a dau lythyr Pedr, a Thomas Huet lyfr y Datguddiad.

Bum mis ynghynt, ar 6 Mai 1567, roedd cyfieithiad Salesbury o’r Llyfr Gweddi Gyffredin cyfan wedi dod allan, fel y gellid clywed gwasanaethau’r eglwys yn Gymraeg.

William Salesbury, wedi’i gerfio ar Gofeb y Cyfieithwyr
William Salesbury, wedi’i gerfio ar Gofeb y Cyfieithwyr · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Geiriau fel Lladin#

Ysgolhaig oedd Salesbury, a sillafodd lawer o eiriau Cymraeg i edrych fel eu gwreiddiau Lladin. Câi rhai o ddarllenwyr ei ddydd ei Gymraeg yn anodd ei dilyn.

Ond roedd y ffordd yn agored. Un mlynedd ar hugain yn ddiweddarach adeiladodd William Morgan ar Destament Newydd Salesbury i wneud y Beibl Cymraeg cyfan.

Y bobl

c. 1520–c. 1584

William Salesbury

Ysgolhaig y Testament Newydd Cymraeg (wedi’i gofnodi)

Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.

William Salesbury

Cyn ac wedyn

  1. Twm Siôn Cati

    Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.

    Twm Siôn Cati
  2. Deddf y Beibl Cymraeg

    Mae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.

    Deddf y Beibl Cymraeg
  3. Gramadeg Cymraeg ym Milan

    Mae Gruffydd Robert, alltud yn yr Eidal, yn cyhoeddi ei ramadeg Cymraeg ym Milan, llyfr sy’n canu clod harddwch yr iaith.

    Gramadeg Cymraeg ym Milan
  4. Coleg yr Iesu, Rhydychen

    Mae Hugh Price o Aberhonddu yn sefydlu coleg yn Rhydychen sy’n hyfforddi clerigwyr ac ysgolheigion o Gymru am ganrifoedd.

    Coleg yr Iesu, Rhydychen

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf