Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1559

Twm Siôn Cati

Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.

Llun: Ogof Twm Siôn Cati uwchben afon Tywi ger Rhandir-mwyn · Hywel Williams, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1559 cafodd Thomas Jones o Dregaron, Twm Siôn Cati, bardwn am ei droseddau a dod adref o Genefa. Daeth yn geidwad achau teuluoedd Cymru, a gwnaeth traddodiad Cymreig ef yn Robin Hood Cymru.

GanedPorth y Ffynnon, ger Tregaron, 1532
Pardwn1559
Bu farw1609

Yr herodr#

Cofnododd John Dee ei eni ym mis Awst 1532, ym Mhorth y Ffynnon ar gyrion Tregaron. Roedd wedi ffoi i Genefa yn 1557, a gadawodd pardwn 1559 iddo ddod yn ôl i Gymru.

Bardd ydoedd, ac mae ei lawysgrifau’n dechrau tua 1570. Helpodd George Owen, Lewys Dwnn a swyddogion Coleg yr Herodron gydag achau teuluoedd Cymru, a chedwir ei lawysgrifau yn y Llyfrgell Genedlaethol.

Yn 1607 priododd Joan, gweddw Thomas Williams o Ystrad-ffin. Bu farw yn 1609.

Robin Hood Cymru#

Yn ôl traddodiad Cymreig roedd Twm yn gnaf clyfar a gymerai gan y cyfoethog a rhoi i’r tlawd, ac fe guddiai mewn ogof yn Ystrad-ffin. Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg fe’i galwyd yn “The Welsh Robin Hood”, ac adroddodd T. J. Llewelyn Prichard ei anturiaethau mewn nofel yn 1828.

Yr ogof ger Llanymddyfri mewn ffotograff cynnar gan John Thomas
Yr ogof ger Llanymddyfri mewn ffotograff cynnar gan John Thomas · Llun: John Thomas, Public domain, Wikimedia Commons

Mae’r ogof ger Rhandir-mwyn bellach o fewn gwarchodfa Gwenffrwd-Dinas yr RSPB.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Y bobl

c. 1530–1609

Twm Siôn Cati

Y Robin Hood Cymreig (wedi’i gofnodi)

Thomas Jones o Dregaron, bardd ac achyddwr, a gofir yn nhraddodiad Cymru fel herwr cyfrwys bryniau Ceredigion.

Twm Siôn Cati
1742–1803

Thomas Jones, Pencerrig

Arlunydd Pencerrig (wedi’i gofnodi)

Arlunydd o Sir Faesyfed, disgybl i Richard Wilson, a baentiodd Y Bardd ac, yn Napoli, luniau bach heulog o furiau a thoeau sy’n ymddangos ymhell o flaen eu hamser.

Thomas Jones, Pencerrig

Cyn ac wedyn

  1. Y geiriadur Cymraeg cyntaf

    Mae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.

    Y geiriadur Cymraeg cyntaf
  2. Yr hafalnod

    Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.

    Yr hafalnod
  3. Deddf y Beibl Cymraeg

    Mae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.

    Deddf y Beibl Cymraeg
  4. Y Testament Newydd yn Gymraeg

    Cyhoeddir cyfieithiad William Salesbury, yr ysgrythur gyntaf i’w hargraffu yn Gymraeg.

    Y Testament Newydd yn Gymraeg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf