Robert Recorde
Y gŵr a wnaeth yr hafalnod (wedi’i gofnodi)Meddyg a mathemategydd o Ddinbych-y-pysgod a ddyfeisiodd yr hafalnod ac a ddysgodd rifyddeg i’r byd Saesneg.
Robert Recorde

Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid
1557
Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.
Llun: Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod · Unknown painter, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Yn 1557 ysgrifennodd Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod ddwy linell fer gyfochrog yn ei lyfr The Whetstone of Witte. Dyma’r arwydd hafal cyntaf erioed mewn print, a’i ddewis “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”.FfynonellauRobert Recorde ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Ninbych-y-pysgod tua 1510; yn Rhydychen o tua 1525, cymerodd ddoethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545; meddyg a mathemategydd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian yn Iwerddon; ysgrifennodd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557), lle mae’r arwydd hafal yn ymddangos mewn print gyntaf, “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”; yn 1557 cyflwynodd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg; wedi’i ddal am ddyled, bu farw yng ngharchar King’s Bench, Southwark, erbyn canol Mehefin 1558.Recorde, Robert (c. 1510–1558) ↗Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Ninbych-y-pysgod; yn ei lyfr algebra The Whetstone of Witte (1557) daeth yr arwydd =, “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”.
| Ganed | Dinbych-y-pysgod, tua 1510 |
|---|---|
| Llyfr | The Whetstone of Witte, 1557 |
| Rhoddodd i’r byd | Yr arwydd = |

Ganed Recorde yn Ninbych-y-pysgod tua 1510. Aeth i Rydychen tua 1525 a chymryd doethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545. Meddyg a mathemategydd ydoedd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian Iwerddon.FfynhonnellRobert Recorde ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Ninbych-y-pysgod tua 1510; yn Rhydychen o tua 1525, cymerodd ddoethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545; meddyg a mathemategydd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian yn Iwerddon; ysgrifennodd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557), lle mae’r arwydd hafal yn ymddangos mewn print gyntaf, “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”; yn 1557 cyflwynodd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg; wedi’i ddal am ddyled, bu farw yng ngharchar King’s Bench, Southwark, erbyn canol Mehefin 1558.
Ei lyfrau oedd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557). Yn The Whetstone of Witte cyflwynodd hefyd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg.FfynhonnellRobert Recorde ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Ninbych-y-pysgod tua 1510; yn Rhydychen o tua 1525, cymerodd ddoethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545; meddyg a mathemategydd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian yn Iwerddon; ysgrifennodd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557), lle mae’r arwydd hafal yn ymddangos mewn print gyntaf, “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”; yn 1557 cyflwynodd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg; wedi’i ddal am ddyled, bu farw yng ngharchar King’s Bench, Southwark, erbyn canol Mehefin 1558.
Bu farw yng ngharchar King’s Bench yn Southwark yn 1558, wedi’i ddal am ddyled.FfynhonnellRobert Recorde ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn Ninbych-y-pysgod tua 1510; yn Rhydychen o tua 1525, cymerodd ddoethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545; meddyg a mathemategydd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian yn Iwerddon; ysgrifennodd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557), lle mae’r arwydd hafal yn ymddangos mewn print gyntaf, “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”; yn 1557 cyflwynodd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg; wedi’i ddal am ddyled, bu farw yng ngharchar King’s Bench, Southwark, erbyn canol Mehefin 1558.

Ffynonellau a darllen pellach
Meddyg a mathemategydd o Ddinbych-y-pysgod a ddyfeisiodd yr hafalnod ac a ddysgodd rifyddeg i’r byd Saesneg.
Robert RecordeMae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.
Y llyfr Cymraeg cyntafMae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.
Y geiriadur Cymraeg cyntafMae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.
Twm Siôn CatiMae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.
Deddf y Beibl CymraegYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf