Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1557

Yr hafalnod

Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.

Llun: Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod · Unknown painter, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1557 ysgrifennodd Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod ddwy linell fer gyfochrog yn ei lyfr The Whetstone of Witte. Dyma’r arwydd hafal cyntaf erioed mewn print, a’i ddewis “am na all dim dau beth fod yn fwy hafal”.

GanedDinbych-y-pysgod, tua 1510
LlyfrThe Whetstone of Witte, 1557
Rhoddodd i’r bydYr arwydd =
Yr arwyddion hafal cyntaf mewn print, yn The Whetstone of Witte, 1557
Yr arwyddion hafal cyntaf mewn print, yn The Whetstone of Witte, 1557 · Llun: Robert Recorde, Public domain, Wikimedia Commons

Meddyg o Ddinbych-y-pysgod#

Ganed Recorde yn Ninbych-y-pysgod tua 1510. Aeth i Rydychen tua 1525 a chymryd doethuriaeth mewn meddygaeth yng Nghaergrawnt yn 1545. Meddyg a mathemategydd ydoedd, rheolwr y Bathdy Brenhinol a rheolwr mwyngloddiau ac arian Iwerddon.

Llyfrau i ddysgwyr#

Ei lyfrau oedd The Grounde of Artes (1543), y llyfr algebra cyntaf yn Saesneg, The Pathway to Knowledge (1551), The Castle of Knowledge (1556) a The Whetstone of Witte (1557). Yn The Whetstone of Witte cyflwynodd hefyd yr arwyddion plws a minws i ddarllenwyr Saesneg.

Bu farw yng ngharchar King’s Bench yn Southwark yn 1558, wedi’i ddal am ddyled.

Llun o lechen goffa Robert Recorde, gyda’i bortread cerfiedig, yn Eglwys y Santes Fair, Dinbych-y-pysgod
Llun o lechen goffa Robert Recorde, gyda’i bortread cerfiedig, yn Eglwys y Santes Fair, Dinbych-y-pysgod · Llun: Wellcome Collection, CC BY 4.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Y bobl

c. 1512–1558

Robert Recorde

Y gŵr a wnaeth yr hafalnod (wedi’i gofnodi)

Meddyg a mathemategydd o Ddinbych-y-pysgod a ddyfeisiodd yr hafalnod ac a ddysgodd rifyddeg i’r byd Saesneg.

Robert Recorde

Cyn ac wedyn

  1. Y llyfr Cymraeg cyntaf

    Mae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.

    Y llyfr Cymraeg cyntaf
  2. Y geiriadur Cymraeg cyntaf

    Mae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.

    Y geiriadur Cymraeg cyntaf
  3. Twm Siôn Cati

    Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.

    Twm Siôn Cati
  4. Deddf y Beibl Cymraeg

    Mae’r Senedd yn gorchymyn i bedwar esgob Cymru ac esgob Henffordd sicrhau bod y Beibl a’r Llyfr Gweddi Gyffredin yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg.

    Deddf y Beibl Cymraeg

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf