Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1547

Y geiriadur Cymraeg cyntaf

Mae William Salesbury yn cyhoeddi A Dictionary in Englyshe and Welshe, y cyntaf o’i fath.

Llun: William Salesbury ar Gofeb y Cyfieithwyr yn Llanelwy · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1547 cyhoeddodd William Salesbury A dictionary in Englyshe and Welshe, a argraffwyd gan John Waley yn Foster Lane, Llundain. Dyma’r geiriadur cyntaf o’r ddwy iaith.

CyhoeddwydLlundain, 1547
AwdurWilliam Salesbury o Lansannan a Llanrwst

Ysgolhaig o Lansannan#

Ganed Salesbury cyn 1520 ym mhlwyf Llansannan yn Sir Ddinbych. Yn Rhydychen dysgodd Hebraeg, Groeg a Lladin, ac erbyn 1540 roedd wedi gwneud ei gartref ym Mhlas Isa yn Llanrwst.

Plas Isa, Llanrwst, cartref William Salesbury, mewn hen engrafiad
Plas Isa, Llanrwst, cartref William Salesbury, mewn hen engrafiad · Llun: Robert David Rowland (Anthropos), Public domain, Wikimedia Commons

Mynnwch yr ysgrythur#

Yr un flwyddyn argraffodd Oll synnwyr pen Kembero ygyd, 930 o ddiarhebion Cymraeg a gasglwyd gan y bardd Gruffudd Hiraethog. Ynddo galwodd ar y Cymry: “mynwch yr yscrythur lan yn ych iaith”.

Ugain mlynedd yn ddiweddarach, yn 1567, daeth ei Lyfr Gweddi a’i Destament Newydd Cymraeg ei hun allan, yr ysgrythur gyntaf a argraffwyd yn Gymraeg.

Y bobl

c. 1520–c. 1584

William Salesbury

Ysgolhaig y Testament Newydd Cymraeg (wedi’i gofnodi)

Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.

William Salesbury

Cyn ac wedyn

  1. Llys y Sesiwn Fawr

    Rhoddir ei llysoedd uwch ei hun i Gymru, y Sesiwn Fawr, sy’n eistedd yng Nghymru tan 1830.

    Llys y Sesiwn Fawr
  2. Y llyfr Cymraeg cyntaf

    Mae Syr John Prys yn argraffu ‘Yny lhyvyr hwnn’, llyfr bach o weddïau a’r wyddor.

    Y llyfr Cymraeg cyntaf
  3. Yr hafalnod

    Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.

    Yr hafalnod
  4. Twm Siôn Cati

    Mae Thomas Jones o Dregaron yn derbyn pardwn brenhinol. Daw’n herodr ac yn achyddwr, ac mae traddodiad yn ei gofio fel Robin Hood Cymru.

    Twm Siôn Cati

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf