Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1682

Y Tir Cymreig

Mae Crynwyr o Gymru sy’n ffoi rhag erledigaeth yn ymgartrefu ym Mhensylfania. Mae enwau lleoedd fel Bryn Mawr a Merion yn dal i nodi’r tir a brynwyd ganddynt.

Llun: Map Thomas Holme o Bennsylvania, gyda thiroedd y gwladfawyr Cymreig · Thomas Holme, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Tua 1681 cyfarfu Crynwyr o Gymru â William Penn i sicrhau grant o dir yn ei drefedigaeth newydd, Pennsylvania, tua 40,000 erw, lle gobeithient drin eu materion eu hunain yn Gymraeg.

CytundebDyddiedig 1684
TirTua 40,000 erw
Enwau a adawsantMerion, Radnor, Haverford, Bryn Mawr

Sir Gymreig yn America#

Gobeithiai’r Cymry am sir eu hunain, wedi’i llywodraethu yn eu hiaith eu hunain. Dyddiwyd y cytundeb yn 1684 a gosodwyd ffiniau’r Rhandir yn 1687, ond erbyn y 1690au rhannwyd y tir rhwng siroedd ac ni chafodd hunanlywodraeth erioed.

Tŷ Cwrdd y Crynwyr yn Merion, a godwyd gan y Crynwyr Cymreig
Tŷ Cwrdd y Crynwyr yn Merion, a godwyd gan y Crynwyr Cymreig · Llun: Historic American Buildings Survey, Public domain, Wikimedia Commons

Enwau ar y tir#

Ond arhosodd yr enwau Cymraeg. Enwyd Lower ac Upper Merion, Radnor a Haverford ar ôl lleoedd yng Nghymru, a hefyd Gwynedd, Narberth a Bala Cynwyd. Cafodd Bryn Mawr ei enw Cymraeg yn 1869.

Eglwys Dewi Sant, Radnor, Pennsylvania
Eglwys Dewi Sant, Radnor, Pennsylvania · Llun: Piledhigheranddeeper, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Cyn ac wedyn

  1. Harri Morgan yn Panama

    Mae Harri Morgan o Lanrhymni yn croesi’r culdir ac yn cipio Panama. Yn ddiweddarach fe’i gwneir yn farchog ac yn is-lywodraethwr Jamaica.

    Harri Morgan yn Panama
  2. Canwyll y Cymry

    Mae Stephen Hughes yn cyhoeddi penillion y Ficer Rhys Prichard fel Canwyll y Cymry, un o’r llyfrau Cymraeg a ddarllenwyd fwyaf am ddwy ganrif.

    Canwyll y Cymry
  3. Gweledigaetheu y Bardd Cwsc

    Mae Ellis Wynne yn cyhoeddi gweledigaeth ffyrnig a doniol o’r byd, angau ac uffern, un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.

    Gweledigaetheu y Bardd Cwsc
  4. Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd

    Mae Archaeologia Britannica Edward Lhuyd yn dangos bod Cymraeg, Llydaweg, Cernyweg, Gwyddeleg a Gaeleg yn un teulu o ieithoedd.

    Lhuyd yn dangos bod gan y Gymraeg chwaer-ieithoedd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf