Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru’r Tuduriaid a’r Stiwartiaid

1681

Canwyll y Cymry

Mae Stephen Hughes yn cyhoeddi penillion y Ficer Rhys Prichard fel Canwyll y Cymry, un o’r llyfrau Cymraeg a ddarllenwyd fwyaf am ddwy ganrif.

Llun: Y Neuadd, Llanymddyfri, cartref Rhys Prichard gynt, mewn print o 1833 · W. Rees, printed by C. Hullmandel, CC0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Yn 1681 cyhoeddodd Stephen Hughes yr argraffiad cyflawn cyntaf o benillion Rhys Prichard, hen ficer Llanymddyfri, a rhoi iddo’r teitl Canwyll y Cymry.

Cyhoeddwyd1681, yr argraffiad cyflawn cyntaf
BarddRhys Prichard, yr Hen Ficer
GolygyddStephen Hughes

Yr Hen Ficer#

Ganed Rhys Prichard tua 1579, yn Llanymddyfri yn ôl pob tebyg. Cafodd fywoliaeth Llanymddyfri yn 1602, ac yn 1626 fe’i gwnaed yn ganghellor Tyddewi. Bu farw tua Rhagfyr 1644. Fe’i hadwaenir fel yr Hen Ficer.

Eglwys Sant Dingad, Llanymddyfri
Eglwys Sant Dingad, Llanymddyfri · Llun: Jaggery, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Cynnau’r gannwyll#

Argraffodd Stephen Hughes benillion crefyddol y ficer fesul rhan, yn 1659 ac eto yn 1672, cyn eu dwyn ynghyd yn 1681. Canwyll y Cymry a ddaeth â’i fri mwyaf i’r ficer.

Canwyll y Cymry, mewn argraffiad o 1807
Canwyll y Cymry, mewn argraffiad o 1807 · Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Y bobl

1579–1644

Rhys Prichard, yr Hen Ficer

Yr Hen Ficer (wedi’i gofnodi)

Ficer Llanymddyfri y dysgwyd ei benillion syml, cynnes, Canwyll y Cymry, ar gof mewn cartrefi ledled Cymru am ddau gan mlynedd.

Rhys Prichard, yr Hen Ficer

Cyn ac wedyn

  1. Llyfr y Tri Aderyn

    Mae Morgan Llwyd o Wrecsam yn cyhoeddi Llyfr y Tri Aderyn, lle mae eryr, cigfran a cholomen yn trafod dyfodol Cymru.

    Llyfr y Tri Aderyn
  2. Harri Morgan yn Panama

    Mae Harri Morgan o Lanrhymni yn croesi’r culdir ac yn cipio Panama. Yn ddiweddarach fe’i gwneir yn farchog ac yn is-lywodraethwr Jamaica.

    Harri Morgan yn Panama
  3. Y Tir Cymreig

    Mae Crynwyr o Gymru sy’n ffoi rhag erledigaeth yn ymgartrefu ym Mhensylfania. Mae enwau lleoedd fel Bryn Mawr a Merion yn dal i nodi’r tir a brynwyd ganddynt.

    Y Tir Cymreig
  4. Gweledigaetheu y Bardd Cwsc

    Mae Ellis Wynne yn cyhoeddi gweledigaeth ffyrnig a doniol o’r byd, angau ac uffern, un o glasuron rhyddiaith Gymraeg.

    Gweledigaetheu y Bardd Cwsc

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf