Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1904–1980
Y bardd a’r newyddiadurwr o Fethesda a enillodd y goron dair blynedd yn olynol ac a ysgrifennodd Un Nos Ola Leuad, a elwir yn aml y nofel fwyaf yn y Gymraeg.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Enillodd Caradog Prichard, mab y chwarelwr o Fethesda, Goron yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, yr unig fardd erioed i wneud hynny, a’r Gadair yn ddiweddarach. Adroddodd ei unig nofel, Un Nos Ola Leuad, hanes plentyndod ym Methesda yn llais y pentref, newidiodd ffuglen Gymraeg, ac fe’i darllenwyd mewn llawer o ieithoedd ledled y byd.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
| Ganed | 3 Tachwedd 1904, Llwyn Onn, Bethesda |
|---|---|
| Coronau | Caergybi 1927, Treorci 1928, Lerpwl 1929 |
| Cadair | Llanelli 1962, Llef un yn Llefain |
| Nofel | Un Nos Ola Leuad, 1961 |
| Newyddiadurwr | Western Mail, News Chronicle, Daily Telegraph |
| Bu farw | 25 Chwefror 1980 |
Ganed Caradog Prichard ar 3 Tachwedd 1904 yn Llwyn Onn, Allt Pen-y-bryn, Bethesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a’i wraig Margaret Jane. Gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn, un o chwareli llechi mwyaf y byd. Pan oedd Caradog yn ddim ond pum mis oed, lladdwyd ei dad mewn damwain yn y chwarel.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wicipedia CymraegNewyddiadurwr, nofelydd a bardd (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980); ganed a’i fagu yn Llwyn Onn, Allt Pen-y-bryn, Bethesda, ond treuliodd hanner ei oes yn Llundain; roedd Chwarel y Penrhyn ym Methesda, lle gweithiai ei dad, yn un o chwareli llechi mwyaf y byd; lladdwyd ei dad John Prichard mewn damwain yn y chwarel yn Ebrill 1905; roedd cysgod tlodi, Streic Fawr Chwarel y Penrhyn a Diwygiad 1904 yn drwm ar fagwraeth Caradog.
Tyfodd y tri bachgen mewn tlodi, ym mlynyddoedd streic fawr y Penrhyn a Diwygiad 1904. Aeth eu mam yn wael, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wicipedia CymraegNewyddiadurwr, nofelydd a bardd (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980); ganed a’i fagu yn Llwyn Onn, Allt Pen-y-bryn, Bethesda, ond treuliodd hanner ei oes yn Llundain; roedd Chwarel y Penrhyn ym Methesda, lle gweithiai ei dad, yn un o chwareli llechi mwyaf y byd; lladdwyd ei dad John Prichard mewn damwain yn y chwarel yn Ebrill 1905; roedd cysgod tlodi, Streic Fawr Chwarel y Penrhyn a Diwygiad 1904 yn drwm ar fagwraeth Caradog.
Yn 1922 gadawodd Ysgol Sir Bethesda i ennill ei fara, yn is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon ac yna’n ohebydd yn Nyffryn Conwy. Drwy’r amser roedd yn barddoni ac yn ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Yn 1927, yn ddim ond dwy ar hugain, enillodd y Goron yn yr Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaergybi, y bardd ieuengaf erioed i’w hennill. Yn 1928 enillodd hi eto yn Nhreorci, ac yn 1929 eto yn Lerpwl. Ni choronwyd yr un bardd arall erioed dair blynedd yn olynol.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Aeth ei dair cerdd goronog, Y Briodas, Penyd ac Y Gân Ni Chanwyd, i’w gyfrol gyntaf, Canu Cynnar, yn 1937, a gyflwynodd i’w fam.FfynhonnellPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.
Symudodd i Gaerdydd yn 1927 i weithio i’r Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol yr un pryd a graddio yn 1933. Yr haf hwnnw priododd Mattie Evans o’r Gilfach-goch, ac yn 1934 symudasant i Lundain, lle bu’n gweithio ar y News Chronicle.FfynhonnellPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.
Wedi’i alw i’r fyddin yn 1942, ysgrifennodd ddyddiadur bywiog a doniol o’i hyfforddiant, ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan, a threuliodd ddwy flynedd olaf y rhyfel yn Delhi. O 1947 bu’n is-olygydd seneddol y Daily Telegraph, a’r flwyddyn honno ganed eu merch Mari.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Yn 1961 cyhoeddodd ei unig nofel, Un Nos Ola Leuad. Mae’n adrodd hanes bachgen yn tyfu i fyny ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, yn Gymraeg bob dydd ardal Bethesda, yn llifo fel meddyliau’r bachgen ei hun. Aeth â ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd ac mae wedi llunio nofelau Cymraeg byth ers hynny.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Fe’i gwnaed ar gyfer y radio, y teledu, y llwyfan ac, yn 1991, y sinema. Yn Saesneg mae’n un o Twentieth-Century Classics Penguin, ac fe’i cyfieithwyd i Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg, Sbaeneg, Pwyleg, Hebraeg a mwy.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Yn 1962, yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli, enillodd y Gadair gyda’i gerdd Llef un yn Llefain.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Am fwy na hanner ei oes bu’n byw yn Llundain, a gweithiodd yn dawel dros Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas. Bod ymhell o’i wreiddiau ym Methesda oedd y sbardun i lawer o’i ysgrifennu. Wedi ymddeol o’r Telegraph yn 1972 parhaodd i anfon adroddiadau o’r Eisteddfod Genedlaethol.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wicipedia CymraegNewyddiadurwr, nofelydd a bardd (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980); ganed a’i fagu yn Llwyn Onn, Allt Pen-y-bryn, Bethesda, ond treuliodd hanner ei oes yn Llundain; roedd Chwarel y Penrhyn ym Methesda, lle gweithiai ei dad, yn un o chwareli llechi mwyaf y byd; lladdwyd ei dad John Prichard mewn damwain yn y chwarel yn Ebrill 1905; roedd cysgod tlodi, Streic Fawr Chwarel y Penrhyn a Diwygiad 1904 yn drwm ar fagwraeth Caradog.
Yn 1973 adroddodd ei hanes ei hun, yn agored ac yn ddifyr, yn Afal Drwg Adda, ac yn 1979 cyhoeddwyd ei gerddi cyflawn.FfynonellauPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.Caradog Prichard ↗Wikipedia (Saesneg)Caradog Prichard (3 Tachwedd 1904 – 25 Chwefror 1980), bardd a nofelydd o Gymro yn ysgrifennu yn Gymraeg; ganed a’i fagu yn nhref chwareli llechi Bethesda; newyddiadurwr ar bapurau Cymraeg yng Nghaernarfon, Llanrwst a Chaerdydd cyn symud i Lundain; mwyaf adnabyddus am Un Nos Ola Leuad (1961), a wnaed yn ffilm yn 1991; cyfieithwyd i’r Saesneg fel Full Moon (1973, Menna Gallie) ac One Moonlit Night (1995, Philip Mitchell), ac i Ffrangeg, Tsieceg, Sbaeneg, Almaeneg, Groeg, Iseldireg, Daneg a Phwyleg; addaswyd i BBC Radio 4 yn 1996 ac eto yn 2023, gyda fersiwn Gymraeg ar Radio Cymru; coronwyd yn Brifardd yr Eisteddfod Genedlaethol dair blynedd yn olynol, 1927 hyd 1929; y Gadair yn Llanelli 1962 am Llef un yn Llefain; cyfrolau Canu Cynnar (1937), Tantalus (1957), Llef Un yn Llefain (1963), cerddi cyflawn 1979; straeon byrion Y Genod yn Ein Bywyd (1964); hunangofiant Afal Drwg Adda (1973).
Bu farw Caradog Prichard ar 25 Chwefror 1980 a dygwyd ef adref i Fethesda, i orwedd ym mynwent Eglwys Coetmor.FfynhonnellPrichard, Caradog (1904 – 1980), novelist and poet ↗Menna Baines, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 3 Tachwedd 1904 ym Methesda, yr ieuengaf o dri mab John Pritchard a Margaret Jane Williams (dewis Caradog ei hun oedd y sillafiad ‘Prichard’); gweithiai ei dad yn Chwarel y Penrhyn a lladdwyd ef mewn damwain yno ar 6 Ebrill 1905, pan oedd Caradog yn bum mis oed; tyfodd y bechgyn mewn tlodi; taflodd salwch eu mam gysgod pellach, ac o 1923 cafodd ofal yn yr ysbyty yn Ninbych am weddill ei hoes; gadawodd Ysgol Sir Bethesda yn 1922 i weithio, is-olygydd ar Yr Herald Cymraeg yng Nghaernarfon, yna gohebydd yn Nyffryn Conwy ac ar y Faner; gan ennill gwobrau mewn eisteddfodau lleol, enillodd y Goron yn Eisteddfod Genedlaethol Caergybi 1927, yn 22 oed, yr ieuengaf erioed i’w hennill, ac eto yn 1928 (Treorci) a 1929 (Lerpwl), yr unig fardd erioed a goronwyd dair blynedd yn olynol; yn 1927 symudodd i Gaerdydd at y Western Mail, gan astudio Cymraeg a Saesneg yng Ngholeg y Brifysgol Caerdydd a graddio yn 1933; priododd Mattie Adele Gwynne Evans o’r Gilfach-goch, athrawes yng Nghaerdydd, yn 1933; o 1934 newyddiadurwr yn Llundain, is-olygydd ar y News Chronicle; galwyd i’r fyddin yn 1942, ac mae ei ddyddiadur ’R Wyf Innau’n Filwr Bychan (1943) yn disgrifio’i hyfforddiant yn fyw ac yn ddoniol; dwy flynedd olaf y rhyfel yn India gyda’r Swyddfa Dramor yn Delhi; o 1947 is-olygydd seneddol y Daily Telegraph; ganed ei ferch Mari 1947; y gyfrol gyntaf Canu Cynnar (1937), a gyflwynwyd i’w fam a’i chyd-gleifion, gan gynnwys y tair cerdd goronog, ‘Y Briodas’, ‘Penyd’ ac ‘Y Gân Ni Chanwyd’; Tantalus (1957), gyda cherddi plentyndod ac adeg rhyfel; yn 1961 Un Nos Ola Leuad, ei unig nofel, a gafodd effaith barhaol ar fyd llên Cymru: portread byw o blentyndod ym Methesda adeg y Rhyfel Byd Cyntaf, gwthiodd ffuglen Gymraeg i gyfeiriadau newydd, gan ddefnyddio llif yr ymwybod a Chymraeg llafar ardal Bethesda; cafwyd addasiadau radio, teledu, llwyfan a ffilm; dylanwadodd yn fawr ar ffuglen Gymraeg ddiweddarach a chyfieithwyd hi i lawer o ieithoedd gan gynnwys Saesneg (yng nghyfres Twentieth-Century Classics Penguin), Ffrangeg, Almaeneg, Iseldireg, Eidaleg, Groeg, Tsieceg, Daneg a Hebraeg; enillodd Gadair yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelli yn 1962 gyda ‘Llef un yn Llefain’; straeon byrion Y Genod yn ein Bywyd (1964); gwaith tawel y tu ôl i’r llenni i Gymry Llundain, gan olygu eu papur Y Ddinas; trefnai ei wraig Mattie ddigwyddiadau Cymreig yn yr Albert Hall; ymddeolodd o’r Telegraph 1972 ond parhaodd i ohebu o’r Eisteddfod Genedlaethol; hunangofiant agored a difyr Afal Drwg Adda (1973) a’r cerddi cyflawn (1979), yn adlewyrchu thema alltudiaeth, gan iddo dreulio dros hanner ei oes yn Llundain, ymhell o’i wreiddiau Cymreig, a fu’n symbyliad i lawer o’i waith; bu farw 25 Chwefror 1980, claddwyd ym mynwent Eglwys Coetmor, Bethesda.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Erthygl · 20 mun NewyddPrif stori llechi Cymru: hen graig Eryri, y ponciau a’r rheilffyrdd a’i cludodd i’r môr, y llongau a aeth â hi i doeau’r byd, y fargen a’r caban a wnaeth y chwarelwyr yn grefftwyr ac yn ysgolheigion, eu hundeb, a’r tair blynedd pan safodd Bethesda dros yr hawl i siarad drosti ei hun.
Erthygl · 22 mun NewyddRhwng 1900 a 1903 safodd chwarelwyr Bethesda yn erbyn perchennog chwarel lechi fwyaf y byd, yn yr anghydfod hwyaf yn hanes diwydiannol Prydain. Adroddir eu hanes yma drwy’r papurau sydd wedi goroesi: hysbysiad rheolwr, naw cais yr undeb, cerdyn mewn ffenestr, y dadleuon yn y Senedd, apêl dros W. J. Parry, a’r archifau lle cedwir y gweddill.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf