Sant Elli mewn ffenestr yn Eglwys San Gabriel, Abertawe · Llun: Wikimedia Commons · D A R C 12345, CC BY-SA 4.0
1 munud o ddarllen
Elli yw’r sant y mae ei enw’n fyw yn Llanelli yn Sir Gaerfyrddin, ac yn Llanelli yn Sir Fynwy. Mae’r hanes hynaf yn gwneud Elli yn fab maeth ac yn ddisgybl i Gadog, a dyfodd yn yr ysgol yn Llancarfan ac a olynodd ei feistr yn abad arni.FfynhonnellSaint Elli ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Cymreig o’r chweched ganrif, neu efallai ddau; enwyd Llanelli yn Sir Gaerfyrddin a Llanelli yn Sir Fynwy ar ôl Elli; ceir traddodiadau a darluniau o sant gwryw a santes o’r enw; mewn un traddodiad roedd Elli neu Ellyw yn ferch neu’n wyres i’r brenin Brychan a sefydlodd eglwys ar lan Lliedi, a daeth y bobl a ymsefydlodd o’i chwmpas yn dref Llanelli; mae Buchedd Cadog o’r unfed ganrif ar ddeg yn gwneud Elli yn fab i frenhines ynysoedd Grimbul, a aned wedi i Gadog weddïo drosti, ac yn fab maeth i Gadog, a ddysgwyd yng nghlas Llancarfan; olynodd Gadog fel abad Llancarfan pan oedd Cadog yn paratoi i adael am Benevento; rhoddodd Sabine Baring-Gould Lanelieu ym Mhowys i’r santes Ellyw a Llanelli’r ddwy sir i ddisgybl Cadog; eglwysi Sant Elli yn Llanelli’r ddwy sir; anrhydeddir ef yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred.
Mae Buchedd Cadog, a ysgrifennwyd yn yr unfed ganrif ar ddeg, yn adrodd sut y daeth Cadog, wrth deithio mewn gwledydd pell, i ynysoedd Grimbul. Nid oedd gan eu brenhines blant, a gweddïodd Cadog drosti. Ganed iddi fab, Elli, ac yn ei diolch rhoddodd y bachgen yng ngofal Cadog.FfynonellauSaint Elli ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Cymreig o’r chweched ganrif, neu efallai ddau; enwyd Llanelli yn Sir Gaerfyrddin a Llanelli yn Sir Fynwy ar ôl Elli; ceir traddodiadau a darluniau o sant gwryw a santes o’r enw; mewn un traddodiad roedd Elli neu Ellyw yn ferch neu’n wyres i’r brenin Brychan a sefydlodd eglwys ar lan Lliedi, a daeth y bobl a ymsefydlodd o’i chwmpas yn dref Llanelli; mae Buchedd Cadog o’r unfed ganrif ar ddeg yn gwneud Elli yn fab i frenhines ynysoedd Grimbul, a aned wedi i Gadog weddïo drosti, ac yn fab maeth i Gadog, a ddysgwyd yng nghlas Llancarfan; olynodd Gadog fel abad Llancarfan pan oedd Cadog yn paratoi i adael am Benevento; rhoddodd Sabine Baring-Gould Lanelieu ym Mhowys i’r santes Ellyw a Llanelli’r ddwy sir i ddisgybl Cadog; eglwysi Sant Elli yn Llanelli’r ddwy sir; anrhydeddir ef yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred.Cadog, saint (fl. c. 450), one of the chief figures of the church in Wales ↗Emrys George Bowen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Gwynllyw o Glywysing a Gwladus ferch y brenin Brychan; ei Fuchedd gan Lifris, yr hiraf a’r bwysicaf yn Cotton Vespasian A. xiv; dywedir iddo deithio i Gernyw a Llydaw ac i Iwerddon a’r Alban, ac yn y diwedd ei gludo i Beneventum yn ne’r Eidal; ei waith mawr oedd mynachlog Llancarfan, Nantcarfan gynt, lle’r oedd yn enwog am ei ddysg ac fel athro saint; mae ei eglwysi amlaf yn ne-ddwyrain Cymru a Llydaw, eraill yng Nghernyw ger Bae Harlyn, ym Môn ac yn Cambuslang ar afon Clud.
Daeth Cadog ag Elli adref i’w glas yn Llancarfan ym Mro Morgannwg, un o ysgolion mawr Oes y Saint, ac yno y cafodd y bachgen ei ddysgu. Tyfodd yn ddisgybl ffyddlon i Gadog, a phan oedd Cadog yn paratoi i adael am Benevento, Elli a ddewisodd i’w olynu yn abad Llancarfan.FfynonellauSaint Elli ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Cymreig o’r chweched ganrif, neu efallai ddau; enwyd Llanelli yn Sir Gaerfyrddin a Llanelli yn Sir Fynwy ar ôl Elli; ceir traddodiadau a darluniau o sant gwryw a santes o’r enw; mewn un traddodiad roedd Elli neu Ellyw yn ferch neu’n wyres i’r brenin Brychan a sefydlodd eglwys ar lan Lliedi, a daeth y bobl a ymsefydlodd o’i chwmpas yn dref Llanelli; mae Buchedd Cadog o’r unfed ganrif ar ddeg yn gwneud Elli yn fab i frenhines ynysoedd Grimbul, a aned wedi i Gadog weddïo drosti, ac yn fab maeth i Gadog, a ddysgwyd yng nghlas Llancarfan; olynodd Gadog fel abad Llancarfan pan oedd Cadog yn paratoi i adael am Benevento; rhoddodd Sabine Baring-Gould Lanelieu ym Mhowys i’r santes Ellyw a Llanelli’r ddwy sir i ddisgybl Cadog; eglwysi Sant Elli yn Llanelli’r ddwy sir; anrhydeddir ef yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred.Cadog, saint (fl. c. 450), one of the chief figures of the church in Wales ↗Emrys George Bowen, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruMab Gwynllyw o Glywysing a Gwladus ferch y brenin Brychan; ei Fuchedd gan Lifris, yr hiraf a’r bwysicaf yn Cotton Vespasian A. xiv; dywedir iddo deithio i Gernyw a Llydaw ac i Iwerddon a’r Alban, ac yn y diwedd ei gludo i Beneventum yn ne’r Eidal; ei waith mawr oedd mynachlog Llancarfan, Nantcarfan gynt, lle’r oedd yn enwog am ei ddysg ac fel athro saint; mae ei eglwysi amlaf yn ne-ddwyrain Cymru a Llydaw, eraill yng Nghernyw ger Bae Harlyn, ym Môn ac yn Cambuslang ar afon Clud.
Mae traddodiad arall hefyd, a cheir hen ddarluniau o sant a santes o’r enw. Ynddo, mae Elli neu Ellyw yn ferch neu’n wyres i’r brenin Brychan, a sefydlodd eglwys ar lannau afon Lliedi; daeth pobl i ymsefydlu o’i chwmpas, a thyfodd eu pentref yn dref Llanelli. Credai’r hanesydd Sabine Baring-Gould fod dau sant: Ellyw, a anrhydeddir yn Llanelieu ym Mhowys, a disgybl Cadog, Elli, sant y ddwy Lanelli.FfynhonnellSaint Elli ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Cymreig o’r chweched ganrif, neu efallai ddau; enwyd Llanelli yn Sir Gaerfyrddin a Llanelli yn Sir Fynwy ar ôl Elli; ceir traddodiadau a darluniau o sant gwryw a santes o’r enw; mewn un traddodiad roedd Elli neu Ellyw yn ferch neu’n wyres i’r brenin Brychan a sefydlodd eglwys ar lan Lliedi, a daeth y bobl a ymsefydlodd o’i chwmpas yn dref Llanelli; mae Buchedd Cadog o’r unfed ganrif ar ddeg yn gwneud Elli yn fab i frenhines ynysoedd Grimbul, a aned wedi i Gadog weddïo drosti, ac yn fab maeth i Gadog, a ddysgwyd yng nghlas Llancarfan; olynodd Gadog fel abad Llancarfan pan oedd Cadog yn paratoi i adael am Benevento; rhoddodd Sabine Baring-Gould Lanelieu ym Mhowys i’r santes Ellyw a Llanelli’r ddwy sir i ddisgybl Cadog; eglwysi Sant Elli yn Llanelli’r ddwy sir; anrhydeddir ef yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred.
Mae eglwys Sant Elli yn Llanelli, Sir Gaerfyrddin, ac eglwys Sant Elli yn Llanelli, Sir Fynwy, yn dwyn yr un cysegriad. Anrhydeddir Elli yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred yn ogystal ag yn yr Eglwys yng Nghymru.FfynhonnellSaint Elli ↗Wikipedia (Saesneg)Sant Cymreig o’r chweched ganrif, neu efallai ddau; enwyd Llanelli yn Sir Gaerfyrddin a Llanelli yn Sir Fynwy ar ôl Elli; ceir traddodiadau a darluniau o sant gwryw a santes o’r enw; mewn un traddodiad roedd Elli neu Ellyw yn ferch neu’n wyres i’r brenin Brychan a sefydlodd eglwys ar lan Lliedi, a daeth y bobl a ymsefydlodd o’i chwmpas yn dref Llanelli; mae Buchedd Cadog o’r unfed ganrif ar ddeg yn gwneud Elli yn fab i frenhines ynysoedd Grimbul, a aned wedi i Gadog weddïo drosti, ac yn fab maeth i Gadog, a ddysgwyd yng nghlas Llancarfan; olynodd Gadog fel abad Llancarfan pan oedd Cadog yn paratoi i adael am Benevento; rhoddodd Sabine Baring-Gould Lanelieu ym Mhowys i’r santes Ellyw a Llanelli’r ddwy sir i ddisgybl Cadog; eglwysi Sant Elli yn Llanelli’r ddwy sir; anrhydeddir ef yn yr eglwysi Catholig ac Uniongred.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.