Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1816–1906
Arloeswr ffotograffiaeth o Abertawe y mae ei lluniau hamddenol o deulu, plant ac anifeiliaid o’r 1850au yn cynnwys y llun hynaf y gwyddys amdano o ddyn eira.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Mary Dillwyn o Benlle’r-gaer, ger Abertawe, oedd ffotograffydd benywaidd cyntaf Cymru. Yn y 1840au a’r 1850au, pan oedd y camera’n rhyfeddod newydd, trodd hi ef at fywyd bob dydd ei chartref: plant yn chwarae, cŵn a chathod, doliau, adar a blodau. Mae ei lluniau mor naturiol fel y cyfrifir un ohonynt yn ffotograff cyntaf o wên, ac un arall, o ddyn eira, yw’r ffotograff hynaf y gwyddys amdano o un yn unman yn y byd.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
| Ganed | 1816, i deulu Dillwyn o Abertawe |
|---|---|
| Cartref | Penlle’r-gaer, ger Abertawe |
| Ffotograffau | Calotypes a phrintiau halen, 1840au–1850au |
| Y cyntaf | Y ffotograff cyntaf o wên; y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853 |
| Albymau | Llyfrgell Genedlaethol Cymru, prynwyd 2002 a 2007 |
| Bu farw | Rhagfyr 1906, Arthog, Meirionnydd |
Ganed Mary Dillwyn yn 1816, merch Lewis Weston Dillwyn a’i wraig Mary Adams o Benlle’r-gaer. Roedd ei brawd John Dillwyn Llewelyn yn arloeswr ffotograffiaeth a ddyfeisiodd ddulliau newydd ei hun, a’i brawd Lewis yn dad i’r nofelydd Amy Dillwyn. Drwy wraig John, Emma Talbot, roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot, dyfeisiwr y calotype.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
Ym Mhenlle’r-gaer cymerodd Mary y camera ei hun, o flaen ei hamser yn ei chariad at y gelfyddyd newydd. Calotypes bychain yw’r rhan fwyaf o’i lluniau, a wnaed yn y 1840au a’r 1850au, ac maent yn ei gwneud yn ffotograffydd benywaidd cyntaf Cymru.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
Yn wahanol i’r dynion a dynnai ffotograffau yn ei dydd, dewisodd Mary gamera bach a oedd angen amlygiad byr yn unig. Gadawodd hynny iddi ddal eiliadau byr bywyd y teulu, ac mae ei lluniau’n edrych yn llawer mwy naturiol a hamddenol na lluniau ffotograffwyr eraill y cyfnod. Agorodd ffenestr ar fywyd cartref menywod a phlant na thybiai fawr neb arall ei fod yn werth ei gofnodi.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
Mae un o’i lluniau’n dangos ei nai bach, William Mansel Llewelyn, a elwid yn Willy, yn syllu ar rywbeth ychydig o’r golwg gyda gwên ar ei wyneb. Fe’i cyfrifir yn ffotograff cyntaf o wên.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
Tua 1853 tynnodd Mary lun o ddyn eira ym Mhenlle’r-gaer. Dyma’r ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira yn unman yn y byd.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
Mae ei lluniau wedi goroesi mewn albymau a gedwir heddiw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae un, a brynwyd yn 2002, yn cynnwys golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau o deulu a chyfeillion ac astudiaethau o flodau ac adar. Mae Albwm Llysdinam, a wnaed tua 1853 ac a brynwyd yn 2007, yn cynnwys 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, ac mae’n gofnod gwerthfawr o’r ffyrdd cynharaf o wneud ffotograffau.FfynonellauMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.Mary Dillwyn ↗Wicipedia CymraegFfotograffwraig o Gymru oedd Mary Dillwyn (1816–1906); mae lle i gredu mai hi oedd y fenyw gyntaf yng Nghymru i dynnu ffotograffau, a hynny yn y 1840au a’r 1850au; mae ei gwaith yn fwy naturiol na gwaith ei chyfoeswyr; ei hoff bynciau oedd blodau, anifeiliaid, ei theulu a’i chyfeillion; mae’n ffigwr allweddol yn hanes ffotograffwyr benywaidd o ran ei phortread o fywyd y cartref; roedd yn chwaer i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, arloeswr yn y maes, a’r Aelod Seneddol Lewis Llewelyn Dillwyn; roedd yn byw ym Mhenlle’r-gaer, ger Abertawe; roedd o flaen ei hamser yn ei diddordeb mewn technoleg chwyldroadol newydd; rhoddir y clod iddi am dynnu’r ffotograff cyntaf o berson yn gwenu, sy’n nodweddiadol o’i thriniaeth fwy hamddenol; credir hefyd mai ei llun hi o ddyn eira yw’r ffotograff cyntaf o’i fath yn y byd; ceir casgliad o’i ffotograffau yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, gan gynnwys albwm Llysdinam, sy’n bwysig fel cofnod o brosesau cynnar ffotograffiaeth megis printiau halen a phrintiau gwynnwy.
Yn 1857 priododd Mary y Parchedig Montague Earle Welby, a daeth ei dyddiau gyda’r camera i ben. Bu farw yn Arthog ym Meirionnydd ym mis Rhagfyr 1906. Mae Abertawe’n cofio’i harloeswraig gyda thafarn sy’n dwyn ei henw.FfynhonnellMary Dillwyn ↗Wikipedia (Saesneg)Mary Dillwyn (1816 – Rhagfyr 1906), a ystyrir yn ffotograffydd benywaidd cynharaf Cymru, a dynnodd luniau o flodau, adar, anifeiliaid, teulu a chyfeillion yn y 1840au a’r 1850au; rhoddodd gipolwg prin ar fywyd cartref menywod a phlant ym Mhrydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gan wthio ffiniau’r hyn a ystyrid yn werth ei dynnu; merch Lewis Weston Dillwyn a Mary Adams, merch y Cyrnol John Llewelyn o Benlle’r-gaer; chwaer iau i’r ffotograffydd John Dillwyn Llewelyn, a ddatblygodd dechnegau ffotograffig newydd, ac i Lewis Llewelyn Dillwyn, tad y nofelydd Amy Dillwyn; roedd y teulu’n perthyn i William Henry Fox Talbot drwy briodas Emma Thomasina Talbot â John Dillwyn Llewelyn; calotypes bychain o’r 1840au a’r 1850au yw’r rhan fwyaf o’i lluniau; dewisodd gamera bach, a oedd angen amlygiad byr yn unig, fel y gallai dynnu lluniau mwy digymell o eiliadau agos bywyd y teulu, ac mae ei gwaith yn edrych yn fwy naturiol na gwaith ffotograffwyr eraill y cyfnod; priododd y Parchedig Montague Earle Welby yn 1857; bu farw yn Arthog, Meirionnydd, ym mis Rhagfyr 1906; prynodd y Llyfrgell Genedlaethol albwm o 42 o brintiau halen ac un print gwynnwy yn 2002, gyda golygfeydd o Benlle’r-gaer, portreadau ac astudiaethau o flodau ac adar; un o’i lluniau, o’i nai bach Willy yn syllu ar rywbeth o’r golwg, yw’r ffotograff cyntaf o wên; daeth Albwm Llysdinam (tua 1853), gyda 72 o brintiau halen o flodau, doliau, anifeiliaid anwes, teulu a chyfeillion, i’r Llyfrgell yn 2007; rhoddir y clod iddi am y ffotograff cyntaf y gwyddys amdano o ddyn eira, tua 1853; enwyd tafarn yn Abertawe ar ei hôl.
Ffynonellau a darllen pellach
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf