

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Wedi’u cadw yn Llyfr Coch Hergest, tua 1400
Y Bidiau
Dwy gyfres o benillion lle mae pob llinell yn dechrau Bid: crib goch y ceiliog, y wylan wen, y galon lew.
Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | Llyfr Coch Hergest, colofn 1030, tua 1400 |
|---|---|
| Ffurf | dwy gyfres o benillion tair llinell, pob llinell yn agor â Bid |
| Llinellau cyntaf | Bit goch crib keilyawc; Bid gogor gan iar |
| Golygwyd gan | Kenneth Jackson, fel cerddi VII a VIII ei gerddi gwirebol |
Ystyr bid mewn Cymraeg Canol yw ‘boed’ neu ‘dyna drefn pethau’. Yn Llyfr Coch Hergest mae dwy gyfres o benillion lle mae bron pob llinell yn dechrau ag ef, ac felly y’u gelwir y Bidiau. Mae’r gyntaf yn agor â chrib goch y ceiliog; yr ail â iâr a thrydar adar.FfynonellauBit Goch Crib Keilyawc ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Coch Hergest, colofn 1030 (Saesneg)Cymraeg y Bidiau cyntaf, fel y’u hargraffwyd gan J. Gwenogvryn Evans yn 1911.Early Welsh Gnomic PoemsKenneth Jackson (gol.), Gwasg Prifysgol Cymru, 1935 (Saesneg)Cerddi doethineb y Llyfr Coch a’r llyfrau diweddarach, wedi’u golygu gyda’u hanes.
O Fidiau’r Llyfr Coch
Y byd fel y mae
Mae’r Bidiau yn gosod i lawr sut y mae’r byd yn gweithio, un darlun byr ar ôl y llall. Boed y meichiaid yn llawen wrth ochenaid y gwynt. Boed y marchog yn amlwg a’r lleidr yn wyliadwrus. Boed y fuwch yn grwm a’r blaidd yn llwyd. Boed y llyn yn ddwfn a’r gwaywffyn yn llym. Boed y wylan yn wen, y don yn uchel, y rhew yn llwyd a’r galon yn llew. Boed y tŵr yn wyn a’r harnais yn disgleirio. Yn eu plith, fel dihareb wedi’i chuddio mewn perth, mae’r dywediadau: ni ddengys ei wyneb y neb na rydd; nid oes ond rhaid i’r doeth gael ei weld i gael ei garu; a garo fardd, boed hardd roddiad.FfynhonnellBit Goch Crib Keilyawc ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Coch Hergest, colofn 1030 (Saesneg)Cymraeg y Bidiau cyntaf, fel y’u hargraffwyd gan J. Gwenogvryn Evans yn 1911.
Pam y’u carai’r beirdd
Llinellau fel y rhain yw gwreiddyn canu natur Cymru: y llygad am yr wylan, y don, lliw’r rhew, a’r troad sydyn o fyd natur at bobl. Argraffodd yr ysgolhaig J. Gwenogvryn Evans hwy o’r Llyfr Coch yn 1911, a golygodd Kenneth Jackson hwy yn 1935 gyda holl gerddi doethineb eraill Cymru gynnar.FfynhonnellEarly Welsh Gnomic PoemsKenneth Jackson (gol.), Gwasg Prifysgol Cymru, 1935 (Saesneg)Cerddi doethineb y Llyfr Coch a’r llyfrau diweddarach, wedi’u golygu gyda’u hanes.
Llyfr Coch Hergest → Englynion y Misoedd → Pob hen destun Cymraeg →
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf