
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Yr Oesoedd Canol cynnar
Clywais garan
Englyn hen unigol: garan yn gweiddi ar bwll unig, ac yna tawelwch.
Llun: Llyn Idwal dan Slabiau Idwal a chlogwyni Cwm Idwal · Ioanp1, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Ffurf | englyn unigol o dair llinell |
|---|---|
| Golygwyd gan | Jenny Rowland, Early Welsh Saga Poetry, 1990 |
| Aderyn | y garan |
Mae rhai o’r hen englynion yn sefyll ar eu pennau eu hunain, wedi’u torri’n rhydd o ba chwedl bynnag y perthynent iddi gynt. Un ohonynt, a olygwyd gan Jenny Rowland ymhlith penillion y sagâu Cymraeg cynnar, sydd â thair llinell yn unig. Clywodd y llefarydd garan yn gweiddi ar bwll ymhell o unrhyw annedd, ac yna tawodd y sain na chaiff neb wrando arni.FfynonellauI Heard a Crane ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Jenny Rowland (Saesneg)Yr englyn unigol yn Saesneg.Early Welsh Saga Poetry: A Study and Edition of the EnglynionJenny Rowland, D. S. Brewer, Caergrawnt, 1990 (Saesneg)Argraffiad mawr englynion Llywarch Hen, Heledd a’r penillion unigol nad ydynt yn perthyn i unrhyw chwedl.
Sain yn y diffeithwch
Byddai’r hen feirdd Cymraeg yn aml yn defnyddio cri aderyn i gario galar: eryr Pengwern a glyw Heledd uwchben corff Cynddylan, y gog sy’n galw ar Lywarch Hen yn ei henaint. Garan ar bwll unig yw sain lle gwyllt a gwag, a’r tawelwch sy’n ei dilyn yw tawelwch gwlad heb bobl. Pwy bynnag a lefarodd y llinellau hyn yn y chwedl goll, roedd ar ei ben ei hun, ac fe wyddai hynny.
Y garan yng Nghymru
Roedd garanod gynt yn adar cyffredin yng ngwlyptiroedd Cymru, a gadawsant eu henw mewn enwau lleoedd. Diflannasant wrth i’r corsydd gael eu draenio. Yn 2016 magodd pâr o garanod gyw ar Wastadeddau Gwent, y cyntaf i fridio yng Nghymru ers rhyw bedwar can mlynedd.FfynhonnellCranes breed in Wales for the first time in 400 yearsBBC News Cymru, 2016 (Saesneg)Magodd garanod ar Wastadeddau Gwent yn 2016, y cyntaf yng Nghymru ers rhyw bedwar can mlynedd. Gellir clywed yng Nghymru eto’r gri a glywodd yr hen fardd.
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
