
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Diwedd yr Oesoedd Canol
Englynion y Misoedd
Deuddeg pennill, un am bob mis o’r flwyddyn, pob un â darlun o’r tymor a darn o ddoethineb.
Llun: Golwg o ymyl copa’r Wyddfa i lawr at Lyn Llydaw, gyda chrib Crib Goch · Julian Herzog (Website), CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | ddiwedd yr Oesoedd Canol; copïwyd o 1545 ymlaen |
|---|---|
| Priodolir i | Aneirin mewn rhai llyfrau, Myrddin mewn eraill, a Syppyn Cyfeiliog |
| Ffurf | deuddeg pennill, un am bob mis |
| Golygwyd gan | Kenneth Jackson, Early Welsh Gnomic Poems, 1935 |
Roedd Englynion y Misoedd yn un o’r mwyaf annwyl o holl hen gerddi doethineb Cymru. Fe’i copïwyd dro ar ôl tro, gan William Salesbury, gan John Jones o Gellilyfdy, gan William Morris, brawd Lewis Morris, a chan Evan Evans, Ieuan Fardd, ac ni allai’r copïwyr gytuno pwy a’i lluniodd: ysgrifennodd rhai Aneirin, rhai Myrddin, a rhai y bardd Syppyn Cyfeiliog.FfynonellauEnglynion y Misoedd ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Kenneth Jackson, Early Welsh Gnomic Poems, 1935 (Saesneg)Y deuddeg pennill, gyda’r llawysgrifau a’r beirdd y’u priodolir iddynt.Early Welsh Gnomic PoemsKenneth Jackson (gol.), Gwasg Prifysgol Cymru, 1935 (Saesneg)Cerddi doethineb y Llyfr Coch a’r llyfrau diweddarach, wedi’u golygu gyda’u hanes.
Y flwyddyn yng Nghymru
Mae pob pennill yn agor â mis a thri neu bedwar darlun miniog o gefn gwlad yr adeg honno o’r flwyddyn, yna’n troi at ddoethineb am bobl a Duw. Ym mis Ionawr mae’r dyffryn yn fyglyd gan niwl a’r odyn yn oer; ym mis Mawrth mae pob aderyn yn adnabod ei gymar; ym mis Ebrill mae’r ychen yn lluddedig a’r tir yn llwm; ym mis Mai mae pob clawdd yn glyd i’r digariad a’r hen ŵr yn llawen yn droednoeth; ym mis Mehefin mae’r môr yn llyfn a’r dydd yn hir; ym mis Awst mae’r gwenyn yn llon a’r cryman yn well na’r bwa; ym mis Tachwedd mae’r llydnod yn fras a’r coed yn hanner noeth; ac ym mis Rhagfyr mae’r dyddiau’n fyr, y nosau’n hir, a’r gwenyn a’r eos yn dawel.FfynhonnellEnglynion y Misoedd ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Kenneth Jackson, Early Welsh Gnomic Poems, 1935 (Saesneg)Y deuddeg pennill, gyda’r llawysgrifau a’r beirdd y’u priodolir iddynt.
Ionawr a Rhagfyr
Y doethineb
Doethineb plaen y ffermdy a’r eglwys yw’r dywediadau. ‘Duw a gâr pob tangnefedd; Diafol a bair pob cynddrygedd’, medd Mehefin. ‘Nid hwyrach mynd i’r farchnad croen yr oen na chroen y ddafad’, medd Mai, oherwydd daw angau i’r ifanc yn ogystal â’r hen. Mae Awst yn dyfynnu Sant Brendan; Gorffennaf yn dyfynnu Crist ei hun: ‘Duw a farn, dyn a lefair’. Ac mae Ionawr yn dyfynnu Cynfelyn: ‘gorau cannwyll pwyll i ddyn’.FfynhonnellEnglynion y Misoedd ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Kenneth Jackson, Early Welsh Gnomic Poems, 1935 (Saesneg)Y deuddeg pennill, gyda’r llawysgrifau a’r beirdd y’u priodolir iddynt.
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


