
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ceredigion
Ceredigion
Aberaeron
Tref harbwr gynlluniedig o oes Siôr yn yr 1800au, gyda’i thai lliwgar.
Llun: Tai lliwgar Aberaeron wrth yr harbwr · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Aberaeron: aber afon Aeron
Aberaeron
- Aber ceg afon, cymer
- aeron afon Aeron
Tref wedi’i chynllunio yw Aberaeron. Yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar y lan hon; o 1805 cododd y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne harbwr ar aber afon Aeron, a chynlluniwyd y dref o’i amgylch.FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig.
| Dechrau’r dref | 1805FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig. |
|---|---|
| Gorffen Neuadd y Dref | 1846FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig. |
| Adeiladau rhestredig | 248FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig. |
Yr enw
Daw enw’r afon o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig.FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig.
Harbwr a llongau
Gwasanaethodd yr harbwr ddiwydiant adeiladu llongau drwy’r 1800au, ac mae cyfeirlyfrau masnach 1830 eisoes yn rhestru dau saer llongau yn y dref.FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig.
Tref y Rhaglywiaeth
Mae’r tai o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth, i gynlluniau’r pensaer Edward Haycock o Amwythig. Yn eu plith mae Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846 ac a ddaeth yn Neuadd y Sir yn 1910, ac mae rhai o adeiladau’r dref wedi ymddangos ar stampiau post Prydain.FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig.
Yr Aeron Express
Pan ysgubodd llifogydd y bont i ffwrdd, codwyd car cebl a weithid â llaw, yr Aeron Express, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr. Fe’i gwnaed eto yn 1988.FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig.
Ymweld
Cyrhaeddodd y rheilffordd ysgafn o Lambed y dref yn 1911, a phob mis Awst dangosir merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban.FfynhonnellAberaeron ↗Wikipedia (Saesneg)Aberaeron, aber afon Aeron, o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig; yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar yr arfordir yma; cynlluniwyd a datblygwyd y dref o 1805 gan y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne, a gododd harbwr; adeiladu llongau yn y 19eg ganrif, gyda dau saer llongau wedi’u rhestru yn 1830; codwyd o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth i gynlluniau Edward Haycock o Amwythig, gan gynnwys Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846, Neuadd y Sir o 1910; mae peth o’i phensaernïaeth wedi ymddangos ar stampiau post Prydain; codwyd yr Aeron Express, car cebl a weithid â llaw, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr wedi i lifogydd gipio’r bont, a’i ail-greu yn 1988; agorodd y rheilffordd ysgafn o Lambed yn 1911; gŵyl merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban bob mis Awst; 248 o adeiladau rhestredig.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf