
Hanes Cymru / Brenhinoedd a thywysogion
tua 450–1212
Brenhinoedd a thywysogion Meirionnydd
Y wlad rhwng afonydd Mawddach a Dyfi, a enwyd ar ôl Meirion, ŵyr Cunedda.
Llun: Llyn Cau yn ei gwm rhewlifol dwfn dan glogwyni Cadair Idris · NotFromUtrecht, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Meirionnydd: tir Meirion, ŵyr Cunedda
Meirionnydd
- Meirion Meirion, ŵyr Cunedda
- nydd tir (hen derfyniad sy’n enwi gwlad ar ôl ei rheolwr)
Enwyd Meirionnydd, rhwng afonydd Mawddach a Dyfi, ar ôl Meirion, ŵyr Cunedda, a gafodd y wlad hon yn ôl traddodiad Cymru. Daliodd ei brenhinoedd hi’n deyrnas fach wrth ochr Gwynedd nes iddi gael ei thynnu i mewn i Wynedd.
Yn y ddeuddegfed ganrif gwlad meibion iau’r tywysogion ydoedd, a’i rheolai fel arglwyddi Meirionnydd.
Cantref Orddwy
Gelwid Meirionnydd unwaith yn Gantref Orddwy, cantref yr Ordofigiaid, ac yn ôl traddodiad Cymru bu llinach Meirion yn ei rheoli am tua phedwar can mlynedd. Roedd ganddi ddau gwmwd: Ystumanner, a reolid o Gastell y Bere yn Llanfihangel-y-Pennant, a Thalybont, efallai â’i ganol yn Llanegryn, lle saif twmpath o hyd. Er ei dal dan Wynedd, cafodd yn aml gyfnodau hir o hunanreolaeth, ac yn 1284 ychwanegwyd Penllyn ac Ardudwy ati i wneud sir Feirionnydd.FfynhonnellMeirionnydd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhwng Mawddach a Dyfi; ei sylfaenydd yn ôl traddodiad oedd Meirion, ŵyr Cunedda, y bu ei linach yn rheoli yno am tua phedwar can mlynedd; gelwid y cantref unwaith yn Gantref Orddwy, cantref yr Ordofigiaid; ei gymydau oedd Ystumanner, a reolid o Gastell y Bere yn Llanfihangel-y-Pennant, a Thalybont, efallai â’i ganol yn Llanegryn, lle mae twmpath; daliwyd ef dan Wynedd gyda chyfnodau hir o hunanreolaeth; yn 1284 ychwanegwyd Penllyn ac Ardudwy ato i wneud sir Feirionnydd.
Y rheolwyr, yn eu trefn
Meirion ap Tybion
Ŵyr Cunedda, a roddodd ei enw i’r wlad.
Gwyddno Garanhir
Yn ôl traddodiad Cymru, ef oedd brenin Cantre’r Gwaelod, y tir dan Fae Ceredigion, ac yn ei gored ef y cafwyd y baban Taliesin.
Gwyddno GaranhirIdris ap Gwyddno
Brenin Meirionnydd, a syrthiodd mewn brwydr ar afon Hafren yn 632. Mae traddodiad Cymru’n cysylltu ei enw â Chadair Idris.
Yna daeth Meirionnydd yn rhan o Wynedd.
Cynan ab Owain Gwynedd
Arglwydd Meirionnydd dan ei dad, Owain Gwynedd.
Maredudd ap Cynan
Arglwydd Meirionnydd.
Dyddiadau bras yw’r rhai a nodir ‘tua’. I’r brenhinoedd cynharaf, yr hen achau brenhinol a siarteri Llyfr Llandaf yw’r prif dystion, ac amcangyfrif yw eu dyddiadau. Lle rhannodd brenhinoedd deyrnas, rhestrir y ddau.
Lleoedd i ymweld â nhw
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

