Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1205

Llywelyn yn priodi Siwan

Mae Llywelyn ab Iorwerth yn priodi Siwan, merch y Brenin John. Daw Siwan yn llysgennad ffyddlon iddo yn llys Lloegr.

Llun: Ffenestr liw o 1933 o’r Dywysoges Siwan yn Eglwys y Santes Fair, Trefriw · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Yn 1205 priododd Llywelyn ab Iorwerth Joan, merch y brenin John. Yng Nghymru Siwan oedd hi, a daeth yn negesydd mwyaf dibynadwy ei gŵr i lys Lloegr.

GanedTua 1191
Priodi1205; rhoddwyd Ellesmere yn waddol iddi ar 16 Ebrill 1205
TeitlArglwyddes Cymru, wedi 1230

Y tangnefeddwr#

Pan ymosododd y brenin John yn 1211, Siwan a wnaeth yr heddwch. Yn 1212 ysgrifennodd i rybuddio’i thad.

Negesydd y tywysog#

Aeth dros Lywelyn i Gaerwrangon yn 1224, i Amwythig yn 1226, 1228 ac 1232, ac i San Steffan yn 1228. Yn 1226 cyhoeddodd y Pab ei bod wedi’i geni o fewn priodas.

Arch garreg Siwan, sydd yn awr yn yr eglwys ym Miwmares.
Arch garreg Siwan, sydd yn awr yn yr eglwys ym Miwmares. · Llun: Eric Jones, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Llan-faes#

Bu farw Siwan yn Aber ar 2 Chwefror 1237 a’i chladdu yn Llan-faes ym Môn. Mae ei harch garreg yn awr yn yr eglwys ym Miwmares. Yn ein hoes ni ysgrifennodd Saunders Lewis ddrama amdani, ‘Siwan’.

Merch y brenin#

Roedd Siwan yn ferch naturiol i’r Brenin John, a aned tua 1191 neu 1192, ac efallai iddi gael ei geni yn Ffrainc. Mae annalau Tewkesbury yn enwi ei mam fel ‘Regina Clementina’. Yn Rhagfyr 1203 daeth John â hi o Normandi i Loegr, yn barod ar gyfer y briodas â Llywelyn, a dyweddïwyd hi iddo yn 1204.

Eu plant#

Cafodd Siwan a Llywelyn o leiaf bedwar o blant. Priododd Gwladus Ddu â Reginald de Braose ac yna â Ralph de Mortimer. Priododd Elen â John yr Albanwr, iarll Caer, ac yna â Robert de Quincy. Efallai i Susanna briodi Máel Coluim, iarll Fife, yn 1230, a phriododd Dafydd ag Isabella de Braose. Ystyrid Dafydd yn etifedd ei dad o’i eni. Daeth y briodas rhwng Elen a John yr Albanwr o drafodaethau yn 1222 dan arweiniad Ednyfed Fychan, distain Llywelyn.

Geiriau’r cronicl#

Mae Brut y Tywysogion yn adrodd sut, pan oedd John yn rhyfela yng ngogledd Cymru, yr ‘anfonodd Llywelyn ei wraig, merch y brenin, ato’ i geisio heddwch.

Y brodordy yn Llan-faes#

Er cof amdani sefydlodd Llywelyn dŷ o frodyr Ffransisgaidd ar y lan yn Llan-faes, dros y culfor o’i lys yn Aber. Fe’i cysegrwyd yn 1240, tra oedd ef yn fyw o hyd, a gorweddai ei bedd mewn llain gysegredig o fewn ei dir.

Claddwyd Elinor de Montfort, Tywysoges Cymru, yn Llan-faes yn 1282, a daeth y brodordy’n hoff fan claddu i uchelwyr Môn. Fe’i difrodwyd yn 1295 ac yn 1401, a’i adfer yn 1414. Fe’i caewyd yn 1538, ac aed â’i gerrig i godi Biwmares.

O frodordy i gychod hedfan#

Yn 1623 cododd Rowland Whyte dŷ ar y safle a’i alw’n Friars. O 1939 defnyddiodd cwmni Saunders-Roe y safle i addasu cychod hedfan Catalina, 399 ohonynt mewn pedair blynedd. Mewn cloddio gan Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd yn 1991 cafwyd olion claddedig yr eglwys, a theils llawr canoloesol, rhai wedi’u haddurno â dail derw a mes.

Yr arch ym Miwmares#

Defnyddiwyd ei harch garreg am flynyddoedd lawer yn gafn dŵr i geffylau, nes i’r Is-iarll Bulkeley ei hachub a’i gosod yn eglwys Biwmares yn 1808.

Siwan mewn nofelau#

Mae nofel Edith Pargeter, The Green Branch, wedi’i gosod yng Nghymru a’r Mers rhwng 1228 a 1231, ac mae Here Be Dragons (1985) gan Sharon Kay Penman yn ei gwneud hi’n brif gymeriad.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Cyn ac wedyn

  1. Llywelyn yn ennill yn Aberconwy

    Mae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.

    Llywelyn yn ennill yn Aberconwy
  2. Marw’r Arglwydd Rhys

    Mae’r Arglwydd Rhys, tywysog Deheubarth, noddwr beirdd ac Ystrad Fflur, yn marw ac yn cael ei gladdu yn Nhyddewi.

    Marw’r Arglwydd Rhys
  3. Llywelyn yn taro’n ôl

    Mae Llywelyn Fawr yn uno tywysogion Cymru ac yn adennill y cyfan a gollodd, ac yn gwneud cynghrair â Philippe o Ffrainc.

    Llywelyn yn taro’n ôl
  4. Cymru yn y Magna Carta

    Mae’r Magna Carta yn addo dychwelyd mab Llywelyn a’r gwystlon Cymreig, ac y bydd dadleuon am dir yng Nghymru yn cael eu barnu yn ôl cyfraith Cymru.

    Cymru yn y Magna Carta

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf