Yn uchel yn Nyffryn Tanat saif eglwys Pennant Melangell. Mae traddodiad Cymru yn dal i dywysog o Bowys, Brochwel, wrth hela ysgyfarnog, ei chael yn llochesu dan wisg merch ifanc wrth ei gweddi, Melangell, a rhoi’r cwm iddi’n noddfa am byth.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd Melangell, meudwy ac abades, leiandy a noddfa ym Mhennant yn Nyffryn Tanat; ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi yn Iwerddon, ei gwlad, a’i chael gan dywysog o’r enw Brochwel wrth weddïo, gydag ysgyfarnog yn llochesu dan ei gwisg; rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; daw’r chwedl o’r Historia Divae Monacellae; sefydlwyd Pennant ar ddiwedd yr wythfed ganrif yn ôl pob tebyg; y greirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991; cell-y-bedd yw’r gangell gron; ar y groglofft o ddiwedd y 15fed ganrif mae’r llun cynharaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog; saith ywen yn y fynwent.
| Pryd | Mae’r llinell amser yn ei rhoi yn 650; efallai i’r eglwys gael ei sefydlu ar ddiwedd y 700au |
|---|---|
| Ble | Pennant Melangell, Dyffryn Tanat, Powys |
| Fe’i cofir fel | Santes yr ysgyfarnogod |
Yr ysgyfarnog a’r tywysog#
Adroddir y stori yn yr Historia Divae Monacellae. Roedd Melangell wedi dod o Iwerddon, gan ffoi rhag priodas a drefnwyd iddi. Roedd Brochwel allan yn hela gyda’i gŵn pan redodd yr ysgyfarnog ati, a rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth. Daeth hi’n abades ar gymuned yno.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd Melangell, meudwy ac abades, leiandy a noddfa ym Mhennant yn Nyffryn Tanat; ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi yn Iwerddon, ei gwlad, a’i chael gan dywysog o’r enw Brochwel wrth weddïo, gydag ysgyfarnog yn llochesu dan ei gwisg; rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; daw’r chwedl o’r Historia Divae Monacellae; sefydlwyd Pennant ar ddiwedd yr wythfed ganrif yn ôl pob tebyg; y greirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991; cell-y-bedd yw’r gangell gron; ar y groglofft o ddiwedd y 15fed ganrif mae’r llun cynharaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog; saith ywen yn y fynwent.
Ar y groglofft o ddiwedd y 1400au mae’r llun hynaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd Melangell, meudwy ac abades, leiandy a noddfa ym Mhennant yn Nyffryn Tanat; ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi yn Iwerddon, ei gwlad, a’i chael gan dywysog o’r enw Brochwel wrth weddïo, gydag ysgyfarnog yn llochesu dan ei gwisg; rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; daw’r chwedl o’r Historia Divae Monacellae; sefydlwyd Pennant ar ddiwedd yr wythfed ganrif yn ôl pob tebyg; y greirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991; cell-y-bedd yw’r gangell gron; ar y groglofft o ddiwedd y 15fed ganrif mae’r llun cynharaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog; saith ywen yn y fynwent.
Y greirfa#
Credir mai ei chreirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop. Fe’i hailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991. Gelwir y gangell gron yn y pen dwyreiniol yn gell-y-bedd, ac mae saith ywen yn tyfu yn y fynwent.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd Melangell, meudwy ac abades, leiandy a noddfa ym Mhennant yn Nyffryn Tanat; ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi yn Iwerddon, ei gwlad, a’i chael gan dywysog o’r enw Brochwel wrth weddïo, gydag ysgyfarnog yn llochesu dan ei gwisg; rhoddodd y tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; daw’r chwedl o’r Historia Divae Monacellae; sefydlwyd Pennant ar ddiwedd yr wythfed ganrif yn ôl pob tebyg; y greirfa yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a ailgodwyd yn 1958 a’i hadfer yn 1991; cell-y-bedd yw’r gangell gron; ar y groglofft o ddiwedd y 15fed ganrif mae’r llun cynharaf sydd wedi goroesi o Felangell a’r ysgyfarnog; saith ywen yn y fynwent.
Y lleian fach#
Monacella yw ei henw yn Lladin, ‘lleian fach’.FfynhonnellSaint Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Melangell (Lladin Monacella, ‘lleian fach’), meudwyes ac abades Gymreig, efallai o’r seithfed neu’r wythfed ganrif; yn ôl ei Buchedd, yr Historia Divae Monacellae, a ysgrifennwyd yn y bymthegfed ganrif, tywysoges o Iwerddon a ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi ac a fu fyw fel gwyryf gysegredig yn niffeithwch Powys am bymtheng mlynedd; dilynodd Brochwel Ysgithrog, wrth hela ger Pennant, ei gŵn ar ôl ysgyfarnog a’i chael hi’n gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg; ciliodd y cŵn a ffoi; rhoddodd Brochwel y tir iddi, gyda nawdd am byth i bobl ac anifeiliaid, a bu fyw yno dri deg saith mlynedd arall yn abades cymuned o wragedd, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi; gyda Gwenfrewi, yr unig santes Gymreig â Buchedd Ladin; anrhydeddwyd ei bedd ers cyn y goncwest Normanaidd; nawddsant ysgyfarnogod, a elwir yn ŵyn Melangell; ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Melangell gyda thi’ wrth ysgyfarnog a helid y dihangai’n siŵr, ac mor ddiweddar â 1900 ni laddai’r bobl ysgyfarnogod o hyd; mae’r eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif; roedd cell-y-bedd y tu ôl i’r gangell yn dal ei chysegrfa, creirfa Romanésg o ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, a dynnwyd yn ddarnau wedi’r Diwygiad, ei cherrig wedi’u codi yn y muriau a’r porth mynwent, a’i hailgodi yn 1958 a’i symud i’r gangell yn 1991; delw o’r bedwaredd ganrif ar ddeg ag anifeiliaid wrth ei thraed a chroglen o’r bymthegfed ganrif yn adrodd ei stori. Ysgrifennwyd ei Buchedd yn y bymthegfed ganrif, a gyda Gwenfrewi hi yw’r unig santes o Gymru sydd â Buchedd yn Lladin.FfynhonnellSaint Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Melangell (Lladin Monacella, ‘lleian fach’), meudwyes ac abades Gymreig, efallai o’r seithfed neu’r wythfed ganrif; yn ôl ei Buchedd, yr Historia Divae Monacellae, a ysgrifennwyd yn y bymthegfed ganrif, tywysoges o Iwerddon a ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi ac a fu fyw fel gwyryf gysegredig yn niffeithwch Powys am bymtheng mlynedd; dilynodd Brochwel Ysgithrog, wrth hela ger Pennant, ei gŵn ar ôl ysgyfarnog a’i chael hi’n gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg; ciliodd y cŵn a ffoi; rhoddodd Brochwel y tir iddi, gyda nawdd am byth i bobl ac anifeiliaid, a bu fyw yno dri deg saith mlynedd arall yn abades cymuned o wragedd, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi; gyda Gwenfrewi, yr unig santes Gymreig â Buchedd Ladin; anrhydeddwyd ei bedd ers cyn y goncwest Normanaidd; nawddsant ysgyfarnogod, a elwir yn ŵyn Melangell; ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Melangell gyda thi’ wrth ysgyfarnog a helid y dihangai’n siŵr, ac mor ddiweddar â 1900 ni laddai’r bobl ysgyfarnogod o hyd; mae’r eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif; roedd cell-y-bedd y tu ôl i’r gangell yn dal ei chysegrfa, creirfa Romanésg o ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, a dynnwyd yn ddarnau wedi’r Diwygiad, ei cherrig wedi’u codi yn y muriau a’r porth mynwent, a’i hailgodi yn 1958 a’i symud i’r gangell yn 1991; delw o’r bedwaredd ganrif ar ddeg ag anifeiliaid wrth ei thraed a chroglen o’r bymthegfed ganrif yn adrodd ei stori. Yn ôl y Fuchedd honno bu’n byw ar ei phen ei hun yn y cwm am bymtheng mlynedd cyn i Frochwel ddod o hyd iddi, ac am dair blynedd ar ddeg ar hugain wedyn yn abades, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi.FfynonellauSaint Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Melangell (Lladin Monacella, ‘lleian fach’), meudwyes ac abades Gymreig, efallai o’r seithfed neu’r wythfed ganrif; yn ôl ei Buchedd, yr Historia Divae Monacellae, a ysgrifennwyd yn y bymthegfed ganrif, tywysoges o Iwerddon a ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi ac a fu fyw fel gwyryf gysegredig yn niffeithwch Powys am bymtheng mlynedd; dilynodd Brochwel Ysgithrog, wrth hela ger Pennant, ei gŵn ar ôl ysgyfarnog a’i chael hi’n gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg; ciliodd y cŵn a ffoi; rhoddodd Brochwel y tir iddi, gyda nawdd am byth i bobl ac anifeiliaid, a bu fyw yno dri deg saith mlynedd arall yn abades cymuned o wragedd, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi; gyda Gwenfrewi, yr unig santes Gymreig â Buchedd Ladin; anrhydeddwyd ei bedd ers cyn y goncwest Normanaidd; nawddsant ysgyfarnogod, a elwir yn ŵyn Melangell; ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Melangell gyda thi’ wrth ysgyfarnog a helid y dihangai’n siŵr, ac mor ddiweddar â 1900 ni laddai’r bobl ysgyfarnogod o hyd; mae’r eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif; roedd cell-y-bedd y tu ôl i’r gangell yn dal ei chysegrfa, creirfa Romanésg o ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, a dynnwyd yn ddarnau wedi’r Diwygiad, ei cherrig wedi’u codi yn y muriau a’r porth mynwent, a’i hailgodi yn 1958 a’i symud i’r gangell yn 1991; delw o’r bedwaredd ganrif ar ddeg ag anifeiliaid wrth ei thraed a chroglen o’r bymthegfed ganrif yn adrodd ei stori.Pennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Ŵyn Melangell#
Gelwir ysgyfarnogod yn ŵyn Melangell o hyd. Ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Santes Monacella gyda thi’ ar ysgyfarnog a helid, y byddai’n siŵr o ddianc. Mor ddiweddar ag 1900 ni fynnai pobl y plwyf eu lladd o hyd.FfynhonnellSaint Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Melangell (Lladin Monacella, ‘lleian fach’), meudwyes ac abades Gymreig, efallai o’r seithfed neu’r wythfed ganrif; yn ôl ei Buchedd, yr Historia Divae Monacellae, a ysgrifennwyd yn y bymthegfed ganrif, tywysoges o Iwerddon a ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi ac a fu fyw fel gwyryf gysegredig yn niffeithwch Powys am bymtheng mlynedd; dilynodd Brochwel Ysgithrog, wrth hela ger Pennant, ei gŵn ar ôl ysgyfarnog a’i chael hi’n gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg; ciliodd y cŵn a ffoi; rhoddodd Brochwel y tir iddi, gyda nawdd am byth i bobl ac anifeiliaid, a bu fyw yno dri deg saith mlynedd arall yn abades cymuned o wragedd, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi; gyda Gwenfrewi, yr unig santes Gymreig â Buchedd Ladin; anrhydeddwyd ei bedd ers cyn y goncwest Normanaidd; nawddsant ysgyfarnogod, a elwir yn ŵyn Melangell; ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Melangell gyda thi’ wrth ysgyfarnog a helid y dihangai’n siŵr, ac mor ddiweddar â 1900 ni laddai’r bobl ysgyfarnogod o hyd; mae’r eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif; roedd cell-y-bedd y tu ôl i’r gangell yn dal ei chysegrfa, creirfa Romanésg o ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, a dynnwyd yn ddarnau wedi’r Diwygiad, ei cherrig wedi’u codi yn y muriau a’r porth mynwent, a’i hailgodi yn 1958 a’i symud i’r gangell yn 1991; delw o’r bedwaredd ganrif ar ddeg ag anifeiliaid wrth ei thraed a chroglen o’r bymthegfed ganrif yn adrodd ei stori.
Yr eglwys yn y cwm#
Saif yr eglwys ger mynyddoedd y Berwyn, a dim ond ffordd gul o Langynog sy’n arwain ati.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod. Mae’n debyg iawn mai Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, a’i cododd, yn y dyddiau pan roddai Madog ap Maredudd, brenin Powys, yn hael i’r eglwys. Fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd yn un o eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Codwyd ei chysegrfa tua 1160 i 1170 i ddal ei gweddillion. Wedi’r Diwygiad fe’i tynnwyd yn ddarnau a chodwyd ei cherrig i’r muriau ac i’r porth mynwent, a phan godwyd hi eto symudwyd hi i’r gangell yn 1991.FfynonellauSaint Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Melangell (Lladin Monacella, ‘lleian fach’), meudwyes ac abades Gymreig, efallai o’r seithfed neu’r wythfed ganrif; yn ôl ei Buchedd, yr Historia Divae Monacellae, a ysgrifennwyd yn y bymthegfed ganrif, tywysoges o Iwerddon a ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi ac a fu fyw fel gwyryf gysegredig yn niffeithwch Powys am bymtheng mlynedd; dilynodd Brochwel Ysgithrog, wrth hela ger Pennant, ei gŵn ar ôl ysgyfarnog a’i chael hi’n gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg; ciliodd y cŵn a ffoi; rhoddodd Brochwel y tir iddi, gyda nawdd am byth i bobl ac anifeiliaid, a bu fyw yno dri deg saith mlynedd arall yn abades cymuned o wragedd, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi; gyda Gwenfrewi, yr unig santes Gymreig â Buchedd Ladin; anrhydeddwyd ei bedd ers cyn y goncwest Normanaidd; nawddsant ysgyfarnogod, a elwir yn ŵyn Melangell; ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Melangell gyda thi’ wrth ysgyfarnog a helid y dihangai’n siŵr, ac mor ddiweddar â 1900 ni laddai’r bobl ysgyfarnogod o hyd; mae’r eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif; roedd cell-y-bedd y tu ôl i’r gangell yn dal ei chysegrfa, creirfa Romanésg o ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, a dynnwyd yn ddarnau wedi’r Diwygiad, ei cherrig wedi’u codi yn y muriau a’r porth mynwent, a’i hailgodi yn 1958 a’i symud i’r gangell yn 1991; delw o’r bedwaredd ganrif ar ddeg ag anifeiliaid wrth ei thraed a chroglen o’r bymthegfed ganrif yn adrodd ei stori.Pennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod. Y tu mewn mae dau gerflun beddrod o’r bedwaredd ganrif ar ddeg, un ag anifeiliaid wrth ei thraed.FfynonellauSaint Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Melangell (Lladin Monacella, ‘lleian fach’), meudwyes ac abades Gymreig, efallai o’r seithfed neu’r wythfed ganrif; yn ôl ei Buchedd, yr Historia Divae Monacellae, a ysgrifennwyd yn y bymthegfed ganrif, tywysoges o Iwerddon a ffodd rhag priodas a drefnwyd iddi ac a fu fyw fel gwyryf gysegredig yn niffeithwch Powys am bymtheng mlynedd; dilynodd Brochwel Ysgithrog, wrth hela ger Pennant, ei gŵn ar ôl ysgyfarnog a’i chael hi’n gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan odre ei gwisg; ciliodd y cŵn a ffoi; rhoddodd Brochwel y tir iddi, gyda nawdd am byth i bobl ac anifeiliaid, a bu fyw yno dri deg saith mlynedd arall yn abades cymuned o wragedd, a’r ysgyfarnogod a’r creaduriaid gwyllt mor ddof gyda hi â phe baent yn eiddo iddi; gyda Gwenfrewi, yr unig santes Gymreig â Buchedd Ladin; anrhydeddwyd ei bedd ers cyn y goncwest Normanaidd; nawddsant ysgyfarnogod, a elwir yn ŵyn Melangell; ysgrifennodd Thomas Pennant na laddai neb yn y plwyf ysgyfarnog, ac os gwaeddai rhywun ‘Duw a Melangell gyda thi’ wrth ysgyfarnog a helid y dihangai’n siŵr, ac mor ddiweddar â 1900 ni laddai’r bobl ysgyfarnogod o hyd; mae’r eglwys yn dyddio o’r ddeuddegfed ganrif; roedd cell-y-bedd y tu ôl i’r gangell yn dal ei chysegrfa, creirfa Romanésg o ddiwedd y ddeuddegfed ganrif, a dynnwyd yn ddarnau wedi’r Diwygiad, ei cherrig wedi’u codi yn y muriau a’r porth mynwent, a’i hailgodi yn 1958 a’i symud i’r gangell yn 1991; delw o’r bedwaredd ganrif ar ddeg ag anifeiliaid wrth ei thraed a chroglen o’r bymthegfed ganrif yn adrodd ei stori.Pennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod. Cafodd cloddiadau yn 1958 ac o 1987 hyd 1994 gladdedigaethau o’r Oes Efydd o dan yr eglwys, felly roedd pobl yn cael eu claddu yma ymhell cyn i Felangell ddod.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Pererinion#
Yn y bymthegfed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r gysegrfa i gael iachâd.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod. Gerllaw mae Gwely Melangell, silff o graig, a Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilometr i’r gogledd. Ailgodwyd y tŵr yn 1876–77, adferwyd yr eglwys o 1989 ymlaen, dechreuodd canolfan gymorth canser yno, ac mae pererinion yn dal i ddod.FfynhonnellPennant Melangell ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Melangell, eglwys ganoloesol restredig Gradd I ym Mhennant Melangell yn Nyffryn Tanat, Powys, ger y Berwyn, yng nghymuned Llangynog, a gyrhaeddir dim ond ar ffordd gul o Langynog; sefydlwyd tua’r 8fed ganrif dros fedd Melangell, meudwy ac abades, a sefydlodd leiandy a noddfa yma; mae’r eglwys bresennol o’r 12fed ganrif; ynddi mae creirfa ailgodedig Melangell, y credir mai hi yw’r greirfa Romanésg hynaf sydd wedi goroesi yng ngogledd Ewrop, a godwyd tua 1160–1170 i ddal ei gweddillion; tynnwyd y greirfa’n ddarnau, wedi’r Diwygiad yn ôl pob tebyg, ei hailgodi o ddarnau yn 1958, a’i hadfer eto yn 1991; mae’r gangell gron ddwyreiniol, cell-y-bedd, yn dal ei bedd traddodiadol; mae croglen o’r 15fed ganrif yn dangos ei hanes, a dau gerflun beddrod o’r 14eg ganrif; cafodd cloddio yn 1958 a 1987–94 gladdedigaethau o Oes yr Efydd oddi tani; yn ôl yr Historia Divae Monacellae, daeth Melangell o Iwerddon a byw bymtheng mlynedd ar ei phen ei hun yma, nes i Frochwel, yn hela ysgyfarnog â’i gŵn, ei chael yn gweddïo a’r ysgyfarnog yn ddiogel dan ei gwisg, a rhoi’r tir iddi gyda hawliau noddfa am byth; ni laddai pobl leol ysgyfarnogod; codwyd yr eglwys yn bur debyg gan Rhirid Flaidd, arglwydd yr ardal, yn oes nawdd eglwysig mawr Madog ap Maredudd, brenin Powys; fe’i henwir gyntaf yn 1254, ac erbyn 1291 roedd ymhlith eglwysi mwyaf gwerthfawr esgobaeth Llanelwy; yn y 15fed ganrif ysgrifennodd y bardd Guto’r Glyn am bererinion yn dod i’r greirfa am iachâd; ailgodwyd y tŵr yn 1876–77; adferwyd o 1989 dan Paul Davies, gyda gwasanaeth diolch yn 1992, a dechreuodd canolfan cymorth canser yma; Gwely Melangell, silff graig gerllaw; Ffynnon Cwm Ewyn, ffynnon sanctaidd tua chilomedr i’r gogledd; mae pererinion yn dal i ddod.
Ffynonellau a darllen pellach




