Harri o Fynwy
Y brenin a aned yn Nhrefynwy (wedi’i gofnodi)Brenin Lloegr a aned yng Nghastell Trefynwy, a enillodd frwydr Agincourt yn 1415 gyda byddin y chwaraeodd saethwyr o Gymru ran enwog ynddi.
Harri o Fynwy
Hanes Cymru / Llinell amser / Cymru Glyndŵr
c. 1430
Mae Owain Tudur o Benmynydd yn priodi Catrin o Valois, gweddw Harri V. Eu hŵyr fydd Harri Tudur.
Llun: Plas Penmynydd ym Môn, hen gartref y Tuduriaid, llun gan Geoff Charles · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ganed Owain Tudur tua 1400 ym Môn, o deulu Penmynydd, a olrheiniai eu llinach i Ednyfed Fychan, distain Llywelyn Fawr. Tua 1428 priododd Gatrin o Valois, gweddw’r brenin Harri V.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1400 ym Môn, o deulu Penmynydd, a olrheiniai eu llinach i Ednyfed Fychan; mab Maredudd ap Tudur ac ŵyr Tudur ap Goronwy; bu ei deulu yng ngwrthryfel Glyndŵr; priododd y Frenhines Catrin o Valois, gweddw Harri V, tua 1428; eu meibion oedd Edmwnd, tad Harri VII, a Siasbar; wedi marw Catrin yn 1437 fe’i daliwyd yng ngharchar Newgate, dihangodd, a chafodd bardwn yn 1439; wedi’i ddal ar ôl Mortimer’s Cross, torrwyd ei ben yn Henffordd ar 2 Chwefror 1461, gan ddweud y gorweddai ar y blocyn y pen a arferai orwedd yng nghôl y Frenhines Catrin.
| Ganed | Môn, tua 1400 |
|---|---|
| Teulu | Tuduriaid Penmynydd |
| Priododd | Y Frenhines Catrin o Valois, tua 1428 |
Ei dad oedd Maredudd ap Tudur a’i daid Tudur ap Goronwy. Bu’r teulu’n ymladd yng ngwrthryfel Glyndŵr, a’i ewythrod Rhys a Gwilym oedd wedi cipio Conwy.FfynonellauOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1400 ym Môn, o deulu Penmynydd, a olrheiniai eu llinach i Ednyfed Fychan; mab Maredudd ap Tudur ac ŵyr Tudur ap Goronwy; bu ei deulu yng ngwrthryfel Glyndŵr; priododd y Frenhines Catrin o Valois, gweddw Harri V, tua 1428; eu meibion oedd Edmwnd, tad Harri VII, a Siasbar; wedi marw Catrin yn 1437 fe’i daliwyd yng ngharchar Newgate, dihangodd, a chafodd bardwn yn 1439; wedi’i ddal ar ôl Mortimer’s Cross, torrwyd ei ben yn Henffordd ar 2 Chwefror 1461, gan ddweud y gorweddai ar y blocyn y pen a arferai orwedd yng nghôl y Frenhines Catrin.Rhys ap Tudur ↗Wikipedia (Saesneg)Cefnder i Owain Glyndŵr, un o bum mab Tudur ap Goronwy o Benmynydd; ar Ddydd Gwener y Groglith, 1 Ebrill 1401, cipiodd ef a’i frawd Gwilym, gyda 44 o wŷr, gastell Conwy: smaliasant fod yn seiri a mynd i mewn tra oedd y gwarchodlu yn yr eglwys; dechreuodd y trafod ar 13 Ebrill a daethpwyd i gytundeb ar 24 Mehefin; daliwyd Rhys yn ddiweddarach a’i ddienyddio yng Nghaer yn 1412.
Cafodd Owain a Chatrin ddau fab, Edmwnd a Siasbar. Edmwnd fyddai tad y Brenin Harri VII.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1400 ym Môn, o deulu Penmynydd, a olrheiniai eu llinach i Ednyfed Fychan; mab Maredudd ap Tudur ac ŵyr Tudur ap Goronwy; bu ei deulu yng ngwrthryfel Glyndŵr; priododd y Frenhines Catrin o Valois, gweddw Harri V, tua 1428; eu meibion oedd Edmwnd, tad Harri VII, a Siasbar; wedi marw Catrin yn 1437 fe’i daliwyd yng ngharchar Newgate, dihangodd, a chafodd bardwn yn 1439; wedi’i ddal ar ôl Mortimer’s Cross, torrwyd ei ben yn Henffordd ar 2 Chwefror 1461, gan ddweud y gorweddai ar y blocyn y pen a arferai orwedd yng nghôl y Frenhines Catrin.
Ymladdodd Owain dros Lancaster hyd y diwedd. Wedi’i ddal ar ôl Mortimer’s Cross, torrwyd ei ben yn Henffordd ar 2 Chwefror 1461. Dywedodd y gorweddai ar y blocyn y pen a arferai orwedd yng nghôl y Frenhines Catrin.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed tua 1400 ym Môn, o deulu Penmynydd, a olrheiniai eu llinach i Ednyfed Fychan; mab Maredudd ap Tudur ac ŵyr Tudur ap Goronwy; bu ei deulu yng ngwrthryfel Glyndŵr; priododd y Frenhines Catrin o Valois, gweddw Harri V, tua 1428; eu meibion oedd Edmwnd, tad Harri VII, a Siasbar; wedi marw Catrin yn 1437 fe’i daliwyd yng ngharchar Newgate, dihangodd, a chafodd bardwn yn 1439; wedi’i ddal ar ôl Mortimer’s Cross, torrwyd ei ben yn Henffordd ar 2 Chwefror 1461, gan ddweud y gorweddai ar y blocyn y pen a arferai orwedd yng nghôl y Frenhines Catrin.

Yn Gymraeg ei enw oedd Owain ap Maredudd ap Tudur.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. Daeth ei deulu, Tuduriaid Penmynydd, yn frenhinllin y Tuduriaid.FfynhonnellPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl.
Gwasanaethodd Owain yn Ffrainc yn 1421 dan Syr Walter Hungerford.FfynhonnellCatherine of Valois ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 27 Hydref 1401 yn yr Hôtel Saint-Pol ym Mharis, yn ferch i Siarl VI o Ffrainc; brenhines Harri V; gosododd statud 1427–28 reolau ar ailbriodi brenhines weddw; roedd Owain Tudur wedi gwasanaethu yn Ffrainc yn 1421 dan Syr Walter Hungerford; dechreuodd eu perthynas yn Windsor; bu farw ar 3 Ionawr 1437 ac fe’i claddwyd yn Abaty Westminster.
Dywed y croniclwr Elis Gruffydd i Owain wasanaethu ar aelwyd Catrin fel ei distain, y gwas a osodai’r seigiau ar ei bwrdd.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. Yn Windsor y dechreuodd eu cariad.FfynhonnellCatherine of Valois ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 27 Hydref 1401 yn yr Hôtel Saint-Pol ym Mharis, yn ferch i Siarl VI o Ffrainc; brenhines Harri V; gosododd statud 1427–28 reolau ar ailbriodi brenhines weddw; roedd Owain Tudur wedi gwasanaethu yn Ffrainc yn 1421 dan Syr Walter Hungerford; dechreuodd eu perthynas yn Windsor; bu farw ar 3 Ionawr 1437 ac fe’i claddwyd yn Abaty Westminster.
Ganed Catrin ar 27 Hydref 1401 yn yr Hôtel Saint-Pol ym Mharis, yn ferch i Siarl VI o Ffrainc.FfynhonnellCatherine of Valois ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 27 Hydref 1401 yn yr Hôtel Saint-Pol ym Mharis, yn ferch i Siarl VI o Ffrainc; brenhines Harri V; gosododd statud 1427–28 reolau ar ailbriodi brenhines weddw; roedd Owain Tudur wedi gwasanaethu yn Ffrainc yn 1421 dan Syr Walter Hungerford; dechreuodd eu perthynas yn Windsor; bu farw ar 3 Ionawr 1437 ac fe’i claddwyd yn Abaty Westminster. Dyma’r un brenin a gefnogodd Owain Glyndŵr ac a anfonodd fyddin i Gymru yn 1405.FfynhonnellThe 1405 campaigns ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Cefnogai Siarl VI a’i frawd Louis, dug Orléans, Lyndŵr; wedi cytundeb Gorffennaf 1404 casglwyd dros 10,000 o wŷr, ond ni ddaeth dim o’r ymdrech honno; cadarnhaodd Glyndŵr y cytundeb ym mis Ionawr 1405, a hwyliodd ail lu ddiwedd Gorffennaf dan Jean de Hangest, Jean de Rieux a Renaud de Trie, gan lanio yn Aberdaugleddau ddechrau Awst; yn ôl Enguerrand de Monstrelet, wedi Caerfyrddin gorymdeithiodd y llu ar y cyd drwy dde Cymru i gyrion Caerwrangon; ar Woodbury Hill, ger Great Witley, ymfyddinodd y ddwy fyddin i frwydro bob dydd am wyth diwrnod, ond dim ond ysgarmesoedd a fu; tynnodd y ddwy yn ôl, oherwydd prinder bwyd yn ôl pob tebyg; yn ôl Michel Pintoin dechreuodd y Ffrancwyr fynd adref ddechrau Tachwedd, ac roedd pawb wedi mynd erbyn y Grawys 1406. Gosododd statud 1427–28 reolau ar ailbriodi brenhines weddw.FfynhonnellCatherine of Valois ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 27 Hydref 1401 yn yr Hôtel Saint-Pol ym Mharis, yn ferch i Siarl VI o Ffrainc; brenhines Harri V; gosododd statud 1427–28 reolau ar ailbriodi brenhines weddw; roedd Owain Tudur wedi gwasanaethu yn Ffrainc yn 1421 dan Syr Walter Hungerford; dechreuodd eu perthynas yn Windsor; bu farw ar 3 Ionawr 1437 ac fe’i claddwyd yn Abaty Westminster.
Ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. O 1437 hyd 1442 magwyd Siasbar gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac yna yn y llys, lle trefnodd y brenin i’r brodyr gael eu dysgu a’u hyfforddi.FfynhonnellJasper Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Siasbar Tudur, dug Bedford (tua Tachwedd 1431 – 21 Rhagfyr 1495), ewythr Harri VII ac un o brif benseiri ei esgyniad yn 1485; o Duduriaid Penmynydd; ail fab Owain Tudur a Chatrin o Valois, ac felly’n hanner brawd i Harri VI, a thrwy ei dad yn ddisgynnydd i Ednyfed Fychan; ganed yn Hatfield; fe’i magwyd o 1437 hyd 1442 gan Katherine de la Pole, abades Barking, ac wedyn yn y llys, lle trefnodd y brenin iddynt gael eu dysgu a’u hyfforddi; fe’i gwnaed yn iarll Penfro ar 23 Tachwedd 1452, gyda chastell Penfro; daliodd gastell Dinbych dros Lancaster yn 1460; ei unig frwydr fawr cyn Bosworth oedd Mortimer’s Cross yn 1461; magodd ei nai Harri; dihangodd gydag ef o Ddinbych-y-pysgod yn 1471, a gorfododd stormydd hwy i lanio yn Le Conquet yn Llydaw, lle cadwodd y Dug François II hwy’n ddiogel, yn y diwedd yn Château de Suscinio; yn 1484 dihangasant oriau o flaen milwyr Pierre Landais i Ffrainc; wedi esgyniad Harri fe’i gwnaed yn ddug Bedford, ac yn 1488 cymerodd gastell Caerdydd; yn 1485 talodd am ailadeiladu tŵr gogledd-orllewinol Eglwys Gadeiriol Llandaf, Tŵr Siasbar heddiw, sy’n dal y clychau; priododd Katherine Woodville ar 7 Tachwedd 1485. Bu farw Catrin ar 3 Ionawr 1437 ac fe’i claddwyd yn Abaty Westminster.FfynhonnellCatherine of Valois ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 27 Hydref 1401 yn yr Hôtel Saint-Pol ym Mharis, yn ferch i Siarl VI o Ffrainc; brenhines Harri V; gosododd statud 1427–28 reolau ar ailbriodi brenhines weddw; roedd Owain Tudur wedi gwasanaethu yn Ffrainc yn 1421 dan Syr Walter Hungerford; dechreuodd eu perthynas yn Windsor; bu farw ar 3 Ionawr 1437 ac fe’i claddwyd yn Abaty Westminster.
Yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol i Owain, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. Yn 1442 croesawodd y brenin ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaeth yn ieirll Richmond a Phenfro.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. Codwyd pensiwn Owain i £100 yn 1459, ac ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod.
Ym mis Ionawr 1461 ymunodd Owain â byddin Siasbar.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. Yn Henffordd, wedi ei farw, cribodd gwraig ei wallt, golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb a gosod cant o ganhwyllau yn llosgi o’i amgylch.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod. Fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod.FfynhonnellOwen Tudor ↗Wikipedia (Saesneg)Yn Gymraeg Owain ap Maredudd ap Tudur; galwodd y croniclwr Elis Gruffydd ef yn ddistain a gwas Catrin; ganed eu mab Siasbar ym maenor esgob Ely yn Hatfield; yn 1439 rhoddodd Harri VI bardwn cyffredinol iddo, ei eiddo a’i diroedd, pensiwn o £40 y flwyddyn, lle yn y llys a gofal parciau’r brenin yn Ninbych; yn 1442 croesawodd Harri VI ei hanner brodyr Edmwnd a Siasbar i’r llys, ac ym mis Tachwedd 1452 fe’u gwnaed yn ieirll Richmond a Phenfro; yn 1459 codwyd ei bensiwn i £100; ar 5 Chwefror 1460 cafodd ef a Siasbar swyddi am oes yn arglwyddiaeth Dinbych; ym mis Ionawr 1461 ymunodd â byddin Siasbar; yn Henffordd gosodwyd ei ben ar groes y farchnad, a ‘chribodd gwraig wallgof ei wallt a golchi’r gwaed oddi ar ei wyneb’, a gosod cant o ganhwyllau o’i amgylch; fe’i claddwyd mewn capel ar ochr ogleddol eglwys y Brodyr Llwydion yn Henffordd, a thalodd ei fab Dafydd am feddrod.
Codwyd Plas Penmynydd yn 1576 gan Richard Owen Tudor, o brif gangen y teulu, ac fe’i hadferwyd yn y 2000au.FfynhonnellPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Saif Penmynydd ar fryn isel ar y ffordd rhwng Porthaethwy a Llangefni, ac mae’n adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r ail ganrif ar bymtheg.FfynhonnellPenmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Penmynydd, ‘pen y mynydd’, pentref ar Ynys Môn a phrif bentref cymuned Penmynydd a Star, ar fryn bychan ar y B5420 rhwng Porthaethwy a Llangefni; adnabyddus fel man geni Tuduriaid Penmynydd, a ddaeth yn Dŷ Tudur; yn y 14eg ganrif roedd gan Tudur ap Goronwy o Benmynydd bum mab, ac un ohonynt oedd Maredudd ap Tudur, tad Owain Tudur, a ymunodd â byddin Harri V ac ennill ei le yn y llys, priodi Catherine de Valois tua 1429 a chael tri mab, a daeth eu hŵyr Harri Tudur yn Frenin Harri VII; codwyd Plas Penmynydd, rhestredig Gradd II*, yn 1576 gan Richard Owen Tudur, o brif linach Tuduriaid Penmynydd, a’i adfer yn y 2000au; mae’r pentref yn adnabyddus am ei elusendai o ddechrau’r 17eg ganrif, a’r bwthyn ym Minffordd oedd y lle cyntaf ar Ynys Môn i’w ddefnyddio i addoli Ymneilltuol, ddechrau’r 18fed ganrif; rhoddodd Edward Greenly enw’r pentref i Gylchfa Fetamorffig Penmynydd, sglist las Gyn-Gambriaidd ar hyd y bryn o Draeth Coch i Niwbwrch, a ddyddiwyd i tua 550 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Yn eglwys Sant Gredifael yn y pentref, mae’r fleur-de-lys ar bennau’r seddau’n cofio Catrin o Valois, gwraig Owain, ac mae’r ffenestri’n dangos rhosynnau’r Tuduriaid a phorthcwlis teulu Beaufort.FfynhonnellSt Gredifael’s Church, Penmynydd ↗Wikipedia (Saesneg)Eglwys Sant Gredifael, Penmynydd, wedi’i henwi ar ôl Sant Gredifael, a gododd eglwys ar y safle gyntaf yn y 6ed ganrif; fe’i hestynnwyd ddechrau’r 15fed ganrif â chapel gogleddol, a elwid wedyn yn gapel y Tuduriaid, a chyntedd deheuol; rhestredig Gradd II*, ‘o ddiddordeb hanesyddol lleol a chenedlaethol aruthrol am ei chysylltiad â theulu Tuduriaid Plas Penmynydd’; daethpwyd â beddrod alabaster Goronwy Fychan ap Tudur a’i wraig Myfanwy, yn y capel gogleddol, o Frodordy Llan-faes; mae’r ffenestri’n dangos rhosynnau’r Tuduriaid a phorthcwlis teulu Beaufort, ac mae’r fleur-de-lys ar bennau’r seddau yn cofio Catherine de Valois, gwraig Owain Tudur.
Ffynonellau a darllen pellach
Brenin Lloegr a aned yng Nghastell Trefynwy, a enillodd frwydr Agincourt yn 1415 gyda byddin y chwaraeodd saethwyr o Gymru ran enwog ynddi.
Harri o FynwyMae Glyndŵr yn ysgrifennu at Frenin Ffrainc yn amlinellu ei weledigaeth: eglwys Gymreig annibynnol a dwy brifysgol, un yn y gogledd ac un yn y de.
Llythyr PennalMae Owain Glyndŵr yn diflannu. Ni chafodd ei ddal ac ni chafodd ei fradychu, ac yn ôl traddodiad Cymru mae’n cysgu nes y bydd ar Gymru ei angen.
Ni ddaliwyd Owain bythMae beirdd yn ymgynnull yng Nghaerfyrddin, lle mae Dafydd ab Edmwnd yn gosod y pedwar mesur ar hugain sy’n dal i reoli barddoniaeth gaeth.
Eisteddfod CaerfyrddinGenir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.
Geni Harri TudurYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf