Ar 31 Mawrth 1406, ym Mhennal ger Machynlleth, ysgrifennodd Owain mewn Lladin at Siarl VI, brenin Ffrainc. Ynddo gosododd ei weledigaeth o Gymru rydd, gyda’i heglwys ei hun a’i phrifysgolion ei hun.FfynonellauOwain Glyndŵr ↗Wikipedia (Saesneg)Yn 1384 bu Owain a’i frawd Tudur dan Syr Grigor Sais yn Berwick, ac yn 1385 yn ymgyrch Richard II yn yr Alban; efallai iddo astudio yn Ysbytai’r Frawdlys; wedi ffrae ag arglwydd Grey o Ruthun, ar 16 Medi 1400 fe’i cyhoeddwyd yn Dywysog Cymru a llosgodd Ruthun, yna Ddinbych, Rhuddlan, y Fflint, Holt, Croesoswallt a’r Trallwng; ar Ddydd Gwener y Groglith 1401 cipiodd ei gefndryd Rhys a Gwilym ap Tudur Gonwy; ym mis Mehefin enillodd ei fuddugoliaeth fawr gyntaf yn y maes ar Fynydd Hyddgen; yn 1402 daliodd Grey a’i gadw am bron i flwyddyn nes talu pridwerth, a daliodd Edmund Mortimer, a briododd ei ferch Catrin; yng ngwanwyn 1403 llosgodd y Tywysog Harri Sycharth a Glyndyfrdwy, ac ym mis Gorffennaf 1403 teithiodd Owain drwy’r de am ddeng niwrnod ac ymunodd y de â’r gwrthryfel; yn 1404 cymerodd Aberystwyth a Harlech a chynnal seneddau ym Machynlleth a Harlech, gyda chenhadon o Ffrainc, yr Alban a León; ar ei sêl fawr y mae Owynus Dei Gratia Princeps Walliae; y Cytundeb Tridarn ym mis Chwefror 1405; glaniodd y Ffrancod yn Aberdaugleddau yn 1405; ar 31 Mawrth 1406 ysgrifennodd o Bennal at Siarl VI; collwyd Aberystwyth yn 1408 a Harlech yn 1409, gyda’i wraig Marged a’i ferched; yn 1412 daliodd Ddafydd Gam ger Aberhonddu, y tro olaf i’w elynion ei weld yn fyw; nid atebodd erioed gynigion Harri V o bardwn; ysgrifennodd Adda o Frynbuga iddo farw wedi pedair blynedd ynghudd a’i gladdu gan ei ddilynwyr yn nhywyllwch nos; mae traddodiadau’n rhoi ei fedd yn Llan-gain (Kentchurch), Monnington Straddel, Kimbolton neu Gwm-hir; fe’i gelwid y Mab Darogan.Pennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.
| Ysgrifennwyd | Pennal, 31 Mawrth 1406 |
|---|---|
| At | Siarl VI, brenin Ffrainc |
| Fe’i cedwir | Archifau cenedlaethol Ffrainc, Paris |
Eglwys i Gymru#
Addawodd Owain gydnabod Bened XIII yn bab. Yn gyfnewid câi Cymru ei heglwys ei hun, gyda chlerigwyr a fedrai siarad Cymraeg. Y tu ôl i’r cynllun roedd ei ganghellor Gruffudd Young, a fwriadai i Dyddewi fod yn brif eglwys Cymru gyfan.FfynonellauPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.Young, Gruffydd (c. 1370 – c. 1435), cleric and supporter of Owain Glyndŵr ↗Glyn Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, 1959 (Saesneg)Bu mewn swyddi eglwysig yn esgobaethau Bangor a Thyddewi, yn eu plith archddiacon Meirionnydd; tua 1403 ymunodd ag Owain a dod yn ganghellor iddo; yn 1404 roedd ym Mharis yn trafod cynghrair â Siarl VI; ef yn ôl pob tebyg oedd y tu ôl i’r polisi o droi teyrngarwch yr eglwys yng Nghymru at Bened XIII yn Avignon, gyda’r nod o wneud Tyddewi yn archesgobaeth Cymru.

Dwy brifysgol#
Byddai gan Gymru hefyd ddwy brifysgol, un yn y gogledd ac un yn y de.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.
Yn y llythyr galwodd Owain wŷr brenhinoedd Lloegr yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.
Y llythyr heddiw#
Cedwir y llythyr yn archifau cenedlaethol Ffrainc. Daeth i Lyfrgell Genedlaethol Cymru am gyfnod yn 2000, ac yn 2009 rhoddwyd ffacsimilïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Fe’i hysgrifennwyd mewn Lladin ym Mhennal yn 1406 gan Owain Glyndŵr at Siarl VI, brenin Ffrainc; mae Owain yn addo ufudd-dod i Bened XIII ac yn gosod allan Gymru â’i heglwys ei hun, clerigwyr a fedr siarad Cymraeg, a dwy brifysgol; geilw’r Saeson yn Saeson barbaraidd a feddiannodd dir Cymru iddynt eu hunain; fe’i cedwir yn archifau cenedlaethol Ffrainc, dan ei sêl wreiddiol; fe’i dangoswyd yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn 2000; rhoddwyd copïau wedi’u selio â chastiau o sêl Owain i sefydliadau yng Nghymru yn 2009.

Am gefnogaeth Ffrainc#
Cynnig Owain i frenin Ffrainc oedd y llythyr: byddai’n cydnabod y pab yn Avignon, Bened XIII, yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol. Fe’i hysgrifennwyd yn Lladin.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol.
Synod ym Mhennal#
Daeth y llythyr o synod Eglwys Cymru a gyfarfu ym Mhennal.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol. Ym Mhennal hefyd y cynhaliodd Owain ei senedd olaf, ger eglwys Sant Pedr ad Vincula.FfynhonnellMachynlleth ↗Wikipedia (Saesneg)Daw’r enw o ma, maes neu wastadedd, a Cynllaith (A. D. Mills); cynhaliodd Owain ei senedd olaf ym Mhennal gerllaw, wrth eglwys Sant Pedr ad Vincula; mae’r Tŷ Brenhinol ar gornel y Garsiwn yn dŷ canoloesol arall, a’i enw o’r traddodiad i Siarl I aros yno yn 1643; cynlluniwyd y tŵr cloc, 23.7 m o uchder, gan Henry Kennedy o Fangor a thalwyd amdano gan bobl y dref ar gyfer pen-blwydd Is-iarll Castlereagh yn 21; saif y dref ar Lwybr Glyndŵr a Llwybr Dyffryn Dyfi.
Maddeuant i bawb#
Gofynnodd Owain am faddeuant i’w holl gefnogwyr.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol. Gofynnodd hefyd i incwm y mynachlogydd gael ei gadw yng Nghymru.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol.
Archesgob i Gymru#
Roedd Tyddewi i fod yn sedd archesgob Cymru unwaith eto. Byddai ei dalaith yn ymestyn ymhell y tu hwnt i Gymru, gan gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol.
Yr unig gofnod o’i fath#
Y llythyr yw’r unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o’r polisïau, i’r eglwys ac i’r wladwriaeth, a gynlluniwyd ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o bolisïau seciwlar a chrefyddol Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; fe’i cedwir yn Archifau Cenedlaethol Ffrainc fel J516 B.40 a J516.29; gwnaed chwe chopi yn 2009; yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ei ddychwelyd i Gymru; gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022; dangoswyd ef i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis; fe’i dangoswyd ar noson y wasg y ddrama Owain a Henry yng Nghanolfan Mileniwm Cymru. Yn archifau cenedlaethol Ffrainc fe’i cedwir dan y rhifau J516 B.40 a J516.29.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o bolisïau seciwlar a chrefyddol Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; fe’i cedwir yn Archifau Cenedlaethol Ffrainc fel J516 B.40 a J516.29; gwnaed chwe chopi yn 2009; yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ei ddychwelyd i Gymru; gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022; dangoswyd ef i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis; fe’i dangoswyd ar noson y wasg y ddrama Owain a Henry yng Nghanolfan Mileniwm Cymru.
Copïau i Gymru#
Gwnaed chwe chopi yn 2009.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o bolisïau seciwlar a chrefyddol Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; fe’i cedwir yn Archifau Cenedlaethol Ffrainc fel J516 B.40 a J516.29; gwnaed chwe chopi yn 2009; yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ei ddychwelyd i Gymru; gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022; dangoswyd ef i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis; fe’i dangoswyd ar noson y wasg y ddrama Owain a Henry yng Nghanolfan Mileniwm Cymru. Heneiddiodd staff Llyfrgell Genedlaethol Cymru y memrwn drwy ddulliau arbennig, ac ail-fwrw’r sêl o fowldiau o’r gwreiddiol.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol. Aeth y copïau i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol.FfynhonnellThe Pennal Letter ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Dyddiedig 31 Mawrth 1406 ac wedi’i anfon o synod Eglwys Cymru ym Mhennal, yn Lladin, at frenin Ffrainc; byddai Owain yn cydnabod Bened XIII o Avignon yn gyfnewid am gefnogaeth Ffrainc; gofynnodd am glerigwyr Cymraeg eu hiaith, maddeuant i’w holl gefnogwyr, Tyddewi yn sedd archesgob Cymru a adferwyd, a’i dalaith i gynnwys Caerwysg, Caerfaddon, Henffordd, Caerwrangon, Coventry a Chaerlwytgoed, incwm y mynachlogydd i’w gadw yng Nghymru, a dwy brifysgol, un i’r gogledd ac un i’r de; mae’r gwreiddiol yn yr Archives Nationales ym Mharis; rhoddwyd copïau memrwn a wnaed gan staff y Llyfrgell Genedlaethol drwy ddulliau heneiddio arbennig, â’r sêl wedi’i hailgastio o fowldiau’r gwreiddiol, i eglwys Sant Pedr ad Vincula ym Mhennal, Canolfan Owain Glyndŵr ym Machynlleth, y Llyfrgell Genedlaethol, Prifysgol Glyndŵr, yr Amgueddfa Genedlaethol a’r Cynulliad Cenedlaethol.
Galw am ei ddychwelyd#
Yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ddychwelyd y llythyr i Gymru.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o bolisïau seciwlar a chrefyddol Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; fe’i cedwir yn Archifau Cenedlaethol Ffrainc fel J516 B.40 a J516.29; gwnaed chwe chopi yn 2009; yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ei ddychwelyd i Gymru; gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022; dangoswyd ef i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis; fe’i dangoswyd ar noson y wasg y ddrama Owain a Henry yng Nghanolfan Mileniwm Cymru. Gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o bolisïau seciwlar a chrefyddol Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; fe’i cedwir yn Archifau Cenedlaethol Ffrainc fel J516 B.40 a J516.29; gwnaed chwe chopi yn 2009; yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ei ddychwelyd i Gymru; gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022; dangoswyd ef i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis; fe’i dangoswyd ar noson y wasg y ddrama Owain a Henry yng Nghanolfan Mileniwm Cymru.
Ei ddangos eto#
Dangoswyd y llythyr i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis. Fe’i dangoswyd hefyd ar noson y wasg Owain a Henry, drama gan Theatr Genedlaethol Cymru, yng Nghanolfan Mileniwm Cymru.FfynhonnellPennal Letter ↗Wikipedia (Saesneg)Yr unig gofnod ysgrifenedig sydd wedi goroesi o bolisïau seciwlar a chrefyddol Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; fe’i cedwir yn Archifau Cenedlaethol Ffrainc fel J516 B.40 a J516.29; gwnaed chwe chopi yn 2009; yn 1999 galwodd cynnig yn Nhŷ’r Cyffredin, a lofnodwyd gan 28 o aelodau ac a gefnogwyd gan Paul Flynn, Alun Michael a Ron Davies, am ei ddychwelyd i Gymru; gwnaeth y canwr Gwilym Bowen Rhys yr un alwad yn 2022; dangoswyd ef i Mark Drakeford ar ymweliad â Pharis; fe’i dangoswyd ar noson y wasg y ddrama Owain a Henry yng Nghanolfan Mileniwm Cymru.
Pennal#
Saif Pennal ar lan ogleddol afon Dyfi, ger Machynlleth. Roedd gan y Rhufeiniaid gaer fechan yno, Cefn Gaer, yn gwarchod rhyd neu fferi dros yr afon ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg.FfynhonnellPennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’. Mae ei holion dan dŷ Cefn Caer o’r bedwaredd ganrif ar ddeg.FfynhonnellPennal ↗Wikipedia (Saesneg)Pennal, pentref ar lan ogleddol afon Dyfi ger Machynlleth, yn hen Sir Feirionnydd ac ym Mharc Cenedlaethol Eryri; safle caer Rufeinig fechan, Cefn Gaer, a warchodai ryd neu fferi dros y Ddyfi ar Sarn Helen yn ôl pob tebyg, a’i holion o dan dŷ Cefn Caer o’r 14eg ganrif; yma y lluniodd Owain Glyndŵr Lythyr Pennal yn 1406 at frenin Ffrainc, yn gosod allan ei gynlluniau ar gyfer Cymru annibynnol, yr unig ddogfen bolisi ar gyfer Cymru annibynnol yn yr Oesoedd Canol; daeth yn ôl i Gymru ar gyfer arddangosfa yn y Llyfrgell Genedlaethol yn 2000, ac mae ymgyrch iddo ddychwelyd am byth; yn Llugwy gerllaw, ar lan y Ddyfi, mae teulu Anwyl, sy’n olrhain eu llinach o Rodri Mawr drwy Owain Gwynedd, wedi byw ers 1682; ddechrau’r 19eg ganrif deuai llechi o Gorris, Aberllefenni ac Abergynolwyn ar gefn ceffylau at geiau ar y Ddyfi; roedd Robert Plant yn byw ym Mron-yr-Aur gerllaw pan ysgrifennodd ‘Stairway to Heaven’.
Ffynonellau a darllen pellach





